Spinvis verkiest Ronnie Flex boven Lil' Kleine. 'Ik bewonder zijn harmonieën'

Spinvis, oftewel Erik de Jong, staat zaterdag in Carré. Zijn nieuwe album is hooguit per ongeluk geëngageerd. Vorm gaat voor: De Jong begint nog altijd met mummelen op de melodie.

Spinvis. Beeld Frank Ruiter

Ironie of ernst?

'Op mijn eerste plaat staat het liedje Smalfilm, met daarin de regel: 'Een tijdje terug reed ik een fietser dood, maar gelukkig heeft geen mens me gezien.' Toen ik dat schreef, dacht ik: te gek, lekker punky. Nu zing ik dat nummer niet meer, omdat ik geen binding meer heb met de man die dat schreef. Ik zou zo'n ironische regel niet meer gebruiken, het is effectbejag.

'Ik vind het belangrijk me uit te spreken over wat ik mooi vind. Dat durf ik ook steeds meer. Ironie is een schild. Ik leg liever mijn hart en ziel bloot. Je moet alleen oppassen dat het niet te pathetisch of te zwaar wordt. In het nieuwe liedje Alles Is zing ik: 'Alleen de liefde blijft.' Als ik dat nu luister, denk ik: jezus, dat zijn grote woorden. Maar dat is wel wat ik wil zeggen, dus dan moet het maar.'

Trein, vuur of dageraad?

'De titel van het nieuwe album, Trein Vuur Dageraad, was in eerste instantie alleen bedoeld als melodietje: tuuduu-tuuduutuu. Één lettergreep, één lettergreep, drie lettergrepen. Dat was voor mij belangrijk, de vorm. Vaak begin je met vorm en volgt de inhoud vanzelf. Althans, dat is bij mij het geval. Als je drie willekeurige woorden achter elkaar zet, vormen die samen vanzelf een verhaal. Of je nou wil of niet. Zo werkt onze geest. We willen een patroon zien in chaos.

'Die drie woorden kwamen zomaar in me op. Pas later begreep ik hun verhaal. De trein staat voor beweging. Het mooie van een trein is dat je het beeld op twee manieren kunt zien: of je reist door het landschap, of je zit stil en het landschap reist langs jou. De trein symboliseert ook een reis door de tijd. Het vuur is de energie, de liefde, het gevaar. En de dageraad, afgezien van het feit dat het een heel mooi archaïsch woord is, staat voor hoop. Er zit glorie in.

'Die drie elementen zitten altijd in mijn werk. De liedjes zijn vaak melancholisch, maar ook hoopvol en warm. Ik kies voor dageraad, omdat er zo'n grote belofte in schuilgaat: alles wat nog komt.'

Nuttige of nutteloze kunst?

'Er is veel discussie over engagement. Kunstenaars zouden een verantwoordelijkheid hebben, zich moeten uitspreken. Ik vind dat helemaal niet. Als burger, Erik de Jong, heb ik de plicht om te stemmen en wil ik maatschappelijk betrokken zijn. Maar als Spinvis wil ik daar vrij van zijn.

'Kunst heeft dus niet die functie. De wetenschap ook niet trouwens. We hebben nu een Nederlandse Nobelprijswinnaar, Ben Feringa. En de eerste vraag die wordt gesteld is: wat hebben we aan zijn uitvinding? Is het nuttig voor de maatschappij? De kunstenaar moet die vraag ook helaas steeds vaker beantwoorden.

'Geëngageerde kunst is zo bedoelerig: de maker legt je zijn intenties op. Ik maak liever zelf uit welke emoties ik voel. Daarom laat ik in mijn liedjes altijd ruimte voor interpretatie. Mijn werk is terloops of meerduidig. De poëzie die ik lees en de muziek waarnaar ik luister, zijn ook niet geëngageerd. Ik weet vaak niet precies waar het over gaat. Ik weet alleen dat het me raakt, dat het werkt. Er zit een geheim in.'

Het Avondland: in verval of in bloei?

'Toch is op mijn laatste album meer engagement doorgesijpeld dan op eerder werk. Zo gebruik ik het woord 'avondland' in het liedje Dageraadplein. Dat is oorspronkelijk een woord van Oswald Spengler, die in het boek Der Untergang des Abendlandes beschreef dat de Europese cultuur in verval is. Dat is natuurlijk een beladen term op dit moment, met al die rechtse denkers die het hebben over cultuurmarxisten die de westerse beschaving kapot zouden willen maken - wat allemaal gelul is.

'In het lied Dageraadplein zit een revolutionair sfeertje, het gaat over de verscheidenheid aan mensen, ik zing over een illegaal in het Avondland, trakteren op bier en kebab en een profeet die in de zee verdwijnt - dat is allemaal niet toevallig natuurlijk. Maar ik wil er geen specifieke boodschap mee uitdragen over Europa of de wereld.

'Ik maak me eigenlijk weinig zorgen over de stand van het land, het Avondland is niet in verval. Ik werk met jonge mensen, van begin 20. En ik heb groot vertrouwen in die generatie. Er zitten veel idealisten tussen. De krachten die ons willen laten geloven dat we allemaal naar de haaien gaan, dat onze cultuur in het gedrang komt, vind ik gevaarlijker dan de feiten.'

Teksten die goed klinken of veel betekenen?

'We hadden het net al even over vorm en inhoud. Je kunt die twee niet los zien van elkaar. Als het moest, zou ik kiezen voor een tekst die goed klinkt. Liever dat, dan een tekst die veel betekent maar niet klinkt. Begrijp me niet verkeerd, ik vind het leuk dat mensen zo veel betekenis hechten aan mijn teksten. Mensen tatoeëren zelfs mijn lyrics in hun nek of zetten een tekst op een geboortekaartje of rouwadvertentie: 'Reis ver, drink wijn.'

'Mijn liedjes beginnen met een melodie en daar ga ik dan overheen mummelen, in een brabbeltaaltje. Ik maak muziek, geen poëzie. Daarom moet het meteen geluid worden. Dus ik ga nepzingen, neem het op met mijn telefoon en dan gebeurt het wonder: ik luister ernaar en dan herken ik al zinnetjes. Er ontstaat iets. Eigenlijk zou ik ooit mijn mummelversies moeten uitbrengen, want daar zit het ware geheim van creativiteit in.'

Smaak of talent?

'Je hebt smaak, het soort muziek dat je wil maken. En je hebt talent, het soort muziek waar je goed in bent. Als je geluk hebt vallen je smaak en talent samen. En als je pech hebt, ben je de rest van je leven verscheurd tussen dat wat je wil en dat wat je kan. Bij mij ging de verhouding tussen die twee altijd vanzelf. Ik dacht er niet over na. Met het maken van deze plaat ging het mis. Ik wilde graag kale elektronische muziek maken, heel gestileerd, een beetje zoals The XX. Al doende ging ik steeds meer twijfelen. Ik hoorde juist romantische strijkers en blazers in plaats van duistere beats en bassen. Ik was vakman genoeg geweest om er een interessante plaat van te maken. Maar interessant is niet goed genoeg, het moet warm, geïnspireerd en gemeend zijn. En toen werd het dus toch maar een album met rijke arrangementen, klassieke pop eigenlijk.'

Lil' Kleine of Ronnie Flex?

'Ik ben heel nieuwsgierig en volg nieuwe Nederlandse muziek op de voet. De interessantste dingen op dit moment gebeuren in de hiphop. Ook de stomste dingen trouwens. Er zit veel energie in. Met de muziek van Lil' Kleine heb ik niet zoveel. Hij verscheurde ook biljetten van 500 euro toch? Ik ben een oude lul natuurlijk, maar dat is niet mijn ding.

'Naar Ronnie Flex luister ik wel graag. Ik bewonder zijn harmonieën. Hij tekent op de computer melodielijntjes, zei hij tegen me. Zonder enige kennis van harmonieleer. Hij schuift net zolang tot hij iets mooi vindt. Intuïtief. Hij is heel muzikaal, een goede componist. Daar ontbreekt het vaak aan bij andere rappers. Er wordt niet gecomponeerd. Ze zijn al snel tevreden met een goede beat en een lekkere sample.'

Ronnie Flex. Beeld Adriaan van der Ploeg

Ronnie, Eva, Emile, Justine, Josephine, Mike, Stefan of Lisette?

'Mijn personages delen een bepaald levensgevoel: het zijn vaak uitzichtloze, kleine levens. Mensen die zich bewust zijn van de teloorgang van de zaak. Maar toch zijn ze niet ongelukkig, het zijn dolende zielen, maar ze doen het ermee. Ronnie, uit de liedjes Ronnie Gaat Naar Huis en Ronnie Knipt Zijn Haar, is het personage dat het langst meegaat. Hij maakt niet veel mee, maar toch is er altijd wel wat met Ron. Dan heeft-ie een vriendinnetje. En twee maanden later is het weer uit. Hij heeft altijd grote plannen, maar iedereen weet dat er nooit wat van gaat komen. Je zou hem treurig kunnen noemen, maar dat is hij niet.'

Wat blijft of wat gaat?

'Veel liedjes op het laatste album gaan over de dingen die voorbijgaan en de dingen die blijven. In het liedje Wat blijft zing ik: 'Het landschap gaat, het uitzicht blijft.' Als je de hele plaat moet samenvatten tot één regel, zou het die zijn. Het landschap is wat er werkelijk om je heen is, het zijn de omstandigheden van het leven, die voortdurend veranderen. Het uitzicht is wat je zelf bepaalt, hoe jij de dingen ziet en ervaart. Hoe je bent, hoe je naar de wereld kijkt, verandert niet zoveel. Mensen willen graag veranderen, maar in wezen blijven ze hun hele leven hetzelfde.'


CV Erik de Jong

1961 Geboren in Spijkenisse

1976 Punkband Blitzkrieg

2002 Debuutalbum Spinvis

2004 Zilveren Harp, aanmoedigingsprijs voor aanstormend talent

2004 Annie M.G. Schmidt-prijs voor het beste theaterlied, voor Voor ik vergeet

2005 Dagen van gras, dagen van stro

2007 Goochelaars & geesten

2007 De Popprijs

2011 Tot ziens, Justine Keller

2017 Trein Vuur Dageraad

De Jong woont in Nieuwegein met zijn vrouw en heeft twee kinderen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden