Spinoza in hartje Bijlmer

Thomas Hirschhorn bouwde een kleurrijk Spinoza-paviljoen. Maar waar is het publiek?

De elektrische niettang is het belangrijkste gereedschap van de Zwitserse kunstenaar Thomas Hirschhorn op zijn Bijlmer Spinoza Festival. Het is zaterdagmiddag: een videopresentatie door de bevriende Britse kunstenaar Duncan Pickstock, achter hem wappert een laken met tekst. Hirschhorn staat op uit het publiek, loopt achter Pickstock langs en hanteert zijn tang: klak, klak, klak, klaar.

Improvisatie, verandering, gebeurtenissen, daar gaat het Hirschhorn om. Hij etaleert zijn persoonlijke passie voor de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza in het oude hart van de Bijlmer, aan de voet van de flat Kruitberg. Hij bouwde er een paviljoen van zijn favoriete, simpele materialen: bouwplaat, plastic plakband, karton.

Zo staat daar in een van de laatste open ruimtes tussen de oude hoogbouw, die gestaag wordt gesloopt, een kleurrijk bouwsel, dat nog het meest doet denken aan een zelfbouwrestaurantje in een Afrikaanse krottenwijk. Op het dak prijkt een reusachtig boek: Spinoza’s Ethica, in de uitgave van de Wereldbibliotheek.

In de kamertjes binnen staan echte Spinoza-boeken op plankjes in een ‘bibliotheek’, kun je op computers surfen en op tv-schermen uitleg horen van Spinoza-kenner Theo van der Werf. Apparaten en meubels zijn met bruin band beplakt om in stijl van het kunstwerk te blijven.

Maar waar is het publiek? Pickstock vertoont zijn video’s aan vijftien mensen. Het zijn interviews met zonderlinge Londenaren die op straat hun waarheid verkondigen, maar op film juist vertellen over hun leven. Achter hem zitten een paar Bijlmer-jongens te surfen in de Spinoza-computerkamer; drie meisjes op rolschaatsen sjezen over de triplex rolstoelopgang de ‘bibliotheek’ in.

Thomas Hirschhorn (1957, winnaar Marcel Duchamp-prijs, tentoonstellingen gehad op de Biënnale Venetië, Documenta Kassel, in Centre Pompidou, Tate, woont in Parijs) is hier van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat. Aan een plastic tafeltje zegt hij: ‘Ik ben hier gelukkig, maar niet tevreden. Kunstliefhebbers weten ons wel te vinden, maar ik wil de omwonenden. Dat gaat langzaam, de afgelopen twee weken. Ik woon hier drie maanden in een flat en sprak mijn buurvrouw, een Surinaamse geloof ik. Ze zou komen, ik heb haar nog niet gezien.’

Alleen bij de opening van de kunstroute Open Source Amsterdam op 9 mei door koningin Beatrix kwamen meer nieuwsgierigen. Het Spinoza-paviljoen maakt deel uit van die route en past tegelijkertijd in de manifestatie My name is Spinoza in Amsterdam. Zo’n opening is niets, zegt Hirschhorn, nú komt het erop aan.

Hoe trekt hij de omwonenden? Niet via de officiële organisaties, daar houdt hij niet van. Via via en spontaan, zo moet het kunstwerk tot leven komen. Hij nodigt buurtbewoners uit met ideeën te komen. Een artistiek Surinaams echtpaar organiseert een poëziewedstrijd en iets over de Surinaamse filosoof en dichter Trefossa. ‘Hier kennen velen Spinoza niet, maar ik had van Trefossa nooit gehoord, interessant.’ Deze week kwamen buren met hun zangvogels in kooitjes langs. Daarover kan Hirschhorn glunderen.

Acteurs uit de buurt spelen elke avond in Hirschhorns regie een toneelstuk over Spinoza. Het barretje heeft hij uitbesteed aan uitbaters van een snackbar dichtbij (‘ik geneer me dat ze zo weinig omzet maken, maar ze klagen niet’). Een groep kinderen uit de Bijlmer treedt op onder leiding van een jonge regisseuse. Nu komen een paar vrouwen uit de buurt.

De kinderen zitten in een kring en verbeelden om de beurt een pose bij een foto van kunstenaars uit de jaren zestig en zeventig. Beuys met konijn; jongen op toneel met knuffel. Het heeft een spannend effect in deze omgeving, naast de hoge metrobaan met eronder de Bijlmer-atletiekbaan.

Het publiek uit de buurt heeft nog tot 28 juni. Maar stoten de ingewikkelde teksten op de website niet af? Hirschhorn: ‘Ik maak het me te moeilijk, ja. Dat moet ook! Het zal niet lukken, maar ook niet mislukken. Ik was verbaasd dat de kinderen kwamen surfen en spelen, maar het is goed. Ze zien al die plaatjes en uitspraken van Spinoza aan de muur. Dat herinneren ze zich later als iets bijzonders.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden