filmrecensie BlacKkKlansman

Spike Lee’s BlacKkKlansman gaat op speelse wijze met de ontwikkelingen van hedendaags Amerika aan de haal (vier sterren)

Spike Lee’s BlacKkKlansman is een allegorie van hedendaags Amerika. De film wordt speels en opgewekt opgediend, maar trilt van sluimerende woede. 

Adam Driver en John David als Flip Zimmerman en Ron Stallworth in Spike Lee's BlacKkKLansman.

Een Afro-Amerikaanse detective infiltreert in de jaren zeventig in de Ku Klux Klan: mocht het uitgangspunt van BlackkKlansman enigszins vergezocht, ongeloofwaardig of pulpfilmachtig in de oren klinken, dan is het goed te weten dat ‘this joint is based on some fo’ real, fo’ real shit’. Aldus het inleidende zinnetje van Spike Lee in de opening van zijn nieuwe film. De Amerikaanse regisseur-scenarist bewerkte het boek Black Klansman (2014) van agent Ron Stallworth, over diens ogenschijnlijk bizarre undercoveroperatie in 1979, tot een volvette, speelse maar gaandeweg steeds woedendere allegorie van hedendaags Amerika.

Stallworth (John David Washington, de uitstekend acterende zoon van Denzel Washington, bekend van de tv-serie Ballers) maakt zijn entree als eerste zwarte agent in het politiekorps van Colorado Springs, in het Amerikaanse heartland. Hij hengelt vlot een undercoverklus binnen, als bezoeker van een – in de ogen van zijn collega’s – mogelijk opruiende speech van de zwarte burgerrechtenactivist Kwame Ture. Daar wordt hij voornamelijk geraakt door Tures lofzang op zwarte schoonheid (Lee’s camera brengt de gezichten van enkele aanwezigen gestileerd in beeld) en de oproep in opstand te komen tegen het onderdrukkende politieapparaat. Na afloop valt hij ook nog voor de charmes van de mooie Patrice (Laura Harrier), voorzitter van een studentenvereniging.

Terug op het bureau leest Stallworth in de krant een ledenoproepje van de lokale afdeling van de Ku Klux Klan: hij belt impulsief, doet zich overtuigend voor als aspirerend puntmutsdrager en schakelt collega Flip Zimmerman (Adam Driver) in om in zijn naam fysiek contact te leggen. Want, zegt Stallworth met uitgestreken gezicht: ‘Met de juiste witte man kunnen we alles doen.’ Soepel converserend hangt hij ondertussen in een oogwenk aan de telefoon met David Duke, Grand Wizard van de KKK.

Daarmee maakt Lee, verantwoordelijk voor virtuoos vertelde en sociaalkritische meesterwerken als Do the Right Thing (1989) en 25th Hour (2002) naast beduidend wisselvalliger werk, weer een geslaagde ‘Spike Lee Joint’, zijn zelfbedachte geuzennaam voor hoogstpersoonlijke cinema. BlackkKlansman is vintage Lee: een film met vlammende politieke speeches, raciale botsingen, onderdrukking en verzet, creatief geuite beledigingen en taal als cruciaal onderdeel van identiteit (zie ook de extra ‘k’ in de filmtitel), romantiek en veel muziek, waarop de personages uitgebreid dansen (in dit geval op soulklassieker Too Late to Turn Back Now van Cornelius Brothers & Sister Rose). Speels en opgewekt opgediend, maar tegelijk trillend van sluimerende woede. Op het filmfestival van Cannes won Lee er eerder dit jaar de Grand Prix mee, de tweede festivalprijs.

Lee serveert BlacKkKlansman als veredelde klucht, zijn personages lekker dik geaccentueerd, soms op het randje van karikatuur. Die voorliefde voor een expressieve stijl is allesbehalve nieuw – zelfs zijn meest conventionele film Malcolm X (1992) goot hij op gepaste momenten in een theatrale vorm – maar het zit BlacKkKlansman als gegoten. Er mag en moet gelachen worden, om de verbale en fysieke confrontaties tussen Washington/Driver en al die kleingeestige rednecks. De film is amper halverwege, of het eerste onmogelijk te missen verband tussen KKK-leider Duke en president Trump is gelegd. Weinig subtiel, maar dat is precies het idee. Vermoedelijk ging het ongeveer zo: Lee aanschouwde de recente ontwikkelingen in zijn land, zag een totale farce en besloot een film te maken waarin die farce met overgave wordt weerspiegeld.

Maar zijn ambitie reikt verder. Zo speelt Lee met de esthetiek van het blaxploitation-subgenre uit de jaren zeventig: Ron en Patrice als hypercool nazibestrijdersduo. En hij uit kritiek op de witte hegemonie van Hollywood, via fragmenten uit Gone with the Wind (Scarlett O’Hara zoekt tussen de slachtoffers van het verslagen Zuiden) en Birth of a Nation (berucht vanwege de sequentie waarin de KKK in positieve zin de show steelt). Wanneer Adam Driver tijdens een inwijdingsritueel een KKK-kap opzet en begint te praten, gaan de gedachten zelfs onwillekeurig uit naar zijn vertolking van een gemaskerde Darth Vader-achtige in de recente Star Wars-films.

Wie dan inmiddels comfortabel achterover hangt in de bioscoopstoel, grinnikend om domme nazi’s, wordt genadeloos wakker geschud tijdens de laatste scène, waarin Lee op verpletterende wijze de actualiteit zijn film binnentrekt.

BlacKkKlansman (vier sterren)

Drama/Komedie

Regie Spike Lee.

Met John David Washington, Adam Driver, Laura Harrier, Topher Grace, Jasper Pääkkönen.

135 min., in 84 zalen.

Lees ook het interview met Spike Lee dat de Volkskrant publiceerde: 

‘Er bestond een ongeschreven wet dat zwarte films in Europa niet aanslaan, dat kunnen ze nu niet meer zeggen’
BlacKkKlansman moest ook iets zeggen over het verdeelde Amerika van nu, vond Spike Lee. De regisseur vertelt de Volkskrant over het belang van de zwarte film in de Amerikaanse maatschappij. ‘We bouwen en bouwen, we bewegen omhoog. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.