Spiegelbeeldig Fries

'De afnemende interesse voor zorgvuldig gebruik van typografie bij schrijvers, uitgevers, drukkers en – helaas – vormgevers vormt een serieuze bedreiging voor de kwaliteit van het hedendaagse boek in het algemeen en voor het Friese boek in het bijzonder....

Behartigenswaardige woorden van grafisch ontwerper Gert Jan Slagter in Tusken keapsjoch en keunst/Tussen handel en kunst. In Friesland, zo blijkt, is menige Beun de Haas zijn computer nog allerminst meester, hetgeen leidt tot, in grafische zin, nogal wat 'foute' boeken. En dus produceerde Slagter een even heldere als compacte verhandeling in zowel het Fries als het Nederlands over wat volgens hem een goed vormgegeven boek is en de cruciale rol die de ontwerper speelt bij de totstandkoming. Een proces dat – ook buiten Friesland overigens – niet vrij is van obstakels: 'Het gebeurt in Nederland Vergaderland nog al te vaak dat iedereen zich overal mee bemoeit en dat er na de onmisbare consensus weer een prulboek in de winkel ligt.'

Vijf grafisch ontwerpers, onder wie Slagter zelf, en allen werkzaam in Friesland, gaven vorm aan zijn tweetalige tekst en dat leidde tot vijf verschillende boekjes die alleen in formaat met elkaar overeenkomen. Het meest klassiek en harmonieus oogt het boekje van Nina en Cristoph Noordzij die de Friese en Nederlandse tekst gelijkwaardig behandelen en in twee kolommen exact met elkaar op laten lopen. Een knap staaltje, gezien het gegeven dat een tekst bij vertaling altijd in-of uitloopt.

Douwe Huitema maakte een boekje met twee covers. Wie de Nederlandse tekst leest, ziet links, op z'n kop, de Friese versie. Dat hoeft geenszins te storen maar Huitema heeft het rugwit tot een minimum teruggebracht en dus stoort het hier wél. Bij Barbara Jonkers is de Nederlandse tekst spiegelbeeldig gezet en dat leidt, behalve voor wie van puzzelen houdt, tot volledige onleesbaarheid. Bovendien is alle tekst schuin oplopend gedrukt, een overbodige gimmick. De variant van Teresa Jonkers daarentegen is een verrassing. Haar boekje bevat in het hart nog een tweede boekje dat zij gebruikt voor typografische illustraties.

Bij Gert Jan Slagter zelf is de Friese tekst dominant, de Nederlandse versie is in een veel kleiner corps gezet. Waarmee Slagter ook in visueel opzicht zijn eigen hartekreet ondersteunt: 'Lykas Abe Lenstra eartiids sei oer syn seleksje foar it Nederlânsk fuotbalelftal: ”Je moatte as Fries twa kear sa goed wêze!” Dat soe neffens my de ynset fan de Fryske útjouwers, skriuwers, foarmjouwers, printers en boekhannelers wêze moatte: besykje twa kear sa goed te wurden!' De winnaar van deze kleine boekvormelijke competitie? Nina en Cristoph Noordzij, die tevens de even simpele als mooie cassette ontwierpen waarin de vijf boekjes zijn ondergebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden