TV-RECENSIEFrank Heinen

Speciaal voor iedereen die denkt dat documentaires over misstanden elders een vorm van interessantdoenerij zijn: dit stukje

Er wordt nogal eens smalend gedaan over tv-recensies die ellenlange documentaires over misstanden elders op het schild hijsen, documentaires die meestal rond middernacht worden uitgezonden. Alsof het aanprijzen van iets wat is veroordeeld tot de marge van het medium een ergerniswekkende vorm van interessantdoenerij is. Alsof ‘urgentie’ en ‘actualiteit’ eigenlijk gewoon synoniemen zijn. Alsof enthousiasme over iets wat niet gemaakt is om iederéén te vermaken een verkapte provocatie is aan het adres van wie zich niet tot de doelgroep rekent.

Speciaal voor de mensen die dat allemaal denken: dit stukje.

Vrijdagavond (heel laat, uiteraard) werd op NPO 2 de Idfa-documentaire Welcome to Chechnya van regisseur David France uitgezonden. Een, ik kan het niet anders formuleren, verbijsterende film. In het kort komt het hier op neer: in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië is de leiding al jaren in handen van Ramzan Kadyrov. Kadyrov is, behalve heel veel andere dingen, een krankzinnige. In een interview met een buitenlandse journalist giechelt hij als de vervolging van homo’s in zijn land wordt aangestipt. ‘Zulke mensen’, zegt Kadyrov, ‘hebben wij hier niet.’

Onder Kadyrovs leiding worden homo’s en lesbiennes opgejaagd, gemarteld en overgeleverd aan hun vrienden en familie, die vervolgens ‘het advies krijgen ze te vermoorden’. Wie niet aan de heteronormen voldoet, moet onderduiken. Welcome to Chechnya volgt een groep lhbti-activisten die homo’s en lesbiennes het land uit smokkelt, in een haast militaire operatie. Beelden van de reddingsacties worden soms kort onderbroken door internetfilmpjes van martelingen, zoals een verkrachting of een fragment waarin een man in het donker versuft op straat ligt en een ander aanstalten maakt een rotsblok op hem te laten vallen. Het beeld springt bijtijds op zwart, waardoor je niet veel ziet, maar toch ook alles. Ook France filmt soms gruwelijke scènes: in het safe house snijdt een van de jongens zijn pols door. De camera zoomt in op de wond, op het provisorisch aangelegde verbandje, op de paniek bij de activisten. Diepe, onvoorstelbare ellende. Gek hoe dat werkt: pas als je ziet hoe een van de andere jongens onhandig bloed van de buik veegt en daarna heel kort door wanhoop overmand lijkt, gebeurt het. Even krijgt je voorstellingsvermogen vat op de gebeurtenissen, en denk je een flard te kunnen meevoelen van wat je ziet. Dit is echt, denk je. Deze persoon is echt. De paniek is echt. Dit bestáát. Het is een beangstigende ervaring.

Maksim uit ‘Welcome to Chechnya’.Beeld VPRO

Niet alles is trouwens echt in Welcome to Chechnya: om de identiteit van de hoofdpersonen te waarborgen, zijn enkele gezichten met behulp van deepfake-technieken vervangen door die van Amerikaanse acteurs. Op het moment dat Maksim zich aan het eind van de film op een persconferentie uitspreekt over de Tsjetsjeense situatie, transformeert zijn deepfake-masker in zijn echte gezicht. De indruk die die beeldmetafoor maakt, verdient een miljoenenpubliek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden