Voorbeschouwing

Speak Low if You Speak Love is verrassend 'leesbaar'

Choreograaf Wim Vandekeybus presenteerde in het Belgische Mons het imposante Speak Low if You Speak Love. Het stuk is begin augustus in Den Bosch op Theaterfestival Boulevard te zien. Wat valt daar nog meer te beleven?

Dansers in Speak Low if You Speak Love van Ultima Vez/Wim Vandekeybus. Beeld Danny Willems

Op de eerste dinsdag in juli is ogenschijnlijk weinig te merken van het feit dat het Belgische Mons (Bergen voor Nederlandssprekenden) dit jaar Culturele Hoofdstad van Europa is. Het treinstation is halverwege het jubeljaar nog steeds een stoffige bouwput van wat een gewelfde passage moet worden (ontwerp: architect Santiago Calatrava). Geen banieren als wapperend welkom. Geen vlugge voetstappen van nieuwsgierige toeristen op de klinkers van deze Zuid-Belgische stad in voormalig steenkoolgebied (de Borinage). Nauwelijks reclameposters. Slechts af en toe een logo op een affiche achter een raam en programmakrantjes in ouderwetse vitrinebakken.

Wie goed zoekt achter het gruizige uiterlijk van Mons, ziet hier en daar wel iets van culturele expansie glimmen: nieuwe muren achter oude façades, moderne doorkijkjes naar net geplaatste kunstwerken, goed verstopte zomertentoonstellingen, sfeertekeningen op binnenplaatsjes.

Zo vergaat het ook de niet onaanzienlijke wereldpremière van choreograaf Wim Vandekeybus: Speak Low if You Speak Love. Dit nieuwe groepswerk van zijn gezelschap Ultima Vez beleeft deze avond in Mons zijn coming-out. Aan de buitenkant van Théâtre Le Manège in de Rue des Passages is echter bijna niet te merken dat een podiumfestival in Mons deze wereldcreatie voor zijn zestiende editie heeft weten binnen te slepen. Op 6 augustus is de voorstelling voor het eerst in Nederland te zien als opening van Theaterfestival Boulevard in Den Bosch.

Kapstop voor grillige gemoedstoestanden

Het menubord verdwijnt alras van het terras: op zo veel eters heeft Le Manège niet gerekend. Binnen glimt de pr-jongen van Festival au Carré echter van trots, omdat grootheid Vandekeybus andere aanbiedingen afsloeg en de arme Waalse provinciestad - 20 procent is werkloos - verkoos voor de wereldpremière van Speak Low if You Speak Love. Vandekeybus zelf is er na afloop vrolijk onder: 'Amai, vorige week begon hier om 5 uur 's ochtends nog een marathon van 19 uur, alle zeven tragedies van Sophocles. Dan vormt die energieke dans van mij, over de liefde, met livemuziek een fijne tegenhanger.'

In de zaal opent niemand minder dan de Zuid-Afrikaans-Vlaamse jazzzangeres Tutu Puoane de voorstelling, centraal verlicht in een maanspot. Als koningin van de nacht blaast ze met hoge uithalen een avondbries richting een vrouw (gemaskerd met transparante stof). Terwijl Puoanes stem opklinkt in de lucht, ontmoet deze danseres een man, eveneens gesluierd. Ze raken verwikkeld in een aftastend liefdesduet, terwijl Puoane hen uit elkaar probeert te 'zingen'. Verwijst Vandekeybus met dit begin naar de mythe van Eros en Psyche, waarin wind, muziek en een 'blinde' trouwbelofte een rol spelen?

Voor Speak Low if You Speak Love zegt Vandekeybus inspiratie te hebben gevonden in Griekse mythes over de liefde. Niet dat hij ze concreet weergeeft of verhalend interpreteert; het is meer een kapstok om de grillige gemoedstoestanden van de liefde aan op te hangen. Zo komt drummer Jeroen Stevens op met een lasso, die hij in het publiek werpt. Misschien als Theseus die van de verliefde Ariadne een draad en een zwaard krijgt om aan het labyrint te ontsnappen- maar haar botweg achterlaat op Naxos.

Debutant

Wim Vandekeybus (1963, zoon van een dierenarts) is naast choreograaf en regisseur ook fotograaf en filmer. Verschillende dans- en kortfilms staan op zijn naam en in sommige dansvoorstellingen van zijn groep Ultima Vez zijn filmbeelden te zien. Dit najaar debuteert hij als cineast, met een echte langspeelfilm. Op 2/9 gaat Galloping Mind in roulatie, gefilmd in Hongarije en aan de Zwarte Zee in Roemenië. Een film over dramatische familieverbanden, verraad en driehoeksrelaties.

Mysterieus

De lasso, de stemmen, de gaasdoeken, de maskers; ze keren vaak terug tijdens de steeds energieker wordende dansvoorstelling. Vooral als gitaristen Maura Pawlowski en Elko Blijweert halverwege recht op hun doel afgaan, en met Stevens en Puoane de teugels laten vieren in een swingend rocknummer, begint Speak Low if You Speak Love te dampen.

De acht dansers, soms gekscherend in rode kostschooljurkjes, springen elkaar in de armen, stuiven op één been uit elkaar of slepen een ander als trofee voort op een kokosmatras en dumpen haar in het junglebosje dat als coulissen dient. Soms ademt de dans vooral fysieke vreugde. Dan weer storten ze zich als geldwolven op een schaal vol gouden munten. Niet alles is te begrijpen of te herleiden tot de liefde en soms houden scènes wat lang en duister aan. Voor Vandekeybus-begrippen, die beelden graag mysterieus houdt, is Speak Low if You Speak Love wel een verrassend 'leesbare' voorstelling. Het kan niet anders of iedereen associeert wel iets uit zijn of haar liefdesleven met dat wat op het podium gebeurt.

Wanneer Puoane prachtig zacht de titelsong zingt, bijna neuriënd, lijkt de lucht om haar heen even vlam te vatten. Hopelijk een vonk die ook buiten de zaal op Mons overslaat. En in augustus op Den Bosch.

Speak Low if You Speak Love door Ultima Vez/Wim Vandekeybus, openingsvoorstelling van Theaterfestival Boulevard, 6/8, Theater aan de Parade, Den Bosch. Daarna nog 13/11 in Toneelschuur Haarlem. Boulevard duurt van 6 t/m 16/8.

Danseres in Speak low if you speak love. Beeld Danny Willems

In galop

Theaterfestival Boulevard (6 t/m 16/8 op diverse locaties in Den Bosch en omgeving), toont meer Nederlandse premières van Vlaamse gezelschappen (i.s.m. internationale manifestatie Jheronimus Bosch 500). Een greep:

Het land Nod van Toneelhuis/FC Bergman, 11 t/m 15/8, Maaspoort Sport & Events.
Een namaak museumzaal, opgetrokken door de leden van het roemruchte jonge collectief FC Bergman uit Antwerpen (in coproductie met het Toneelhuis). Met visuele grandeur gaat de groep in deze woordeloze voorstelling de dialoog aan met het schilderwerk van Peter Paul Rubens. Een mix van poëzie, slapstick en filmische beeldtaal, die ook de toon zette voor de bejubelde Bergman-voorgangers 300 el X 50 el X 30 el en Van den vos.

Al te luide eenzaamheid van Theater Zuidpool, 13 en 15/8, Tramkade.
Een gelauwerde theaterbewerking van - volgens kenners - de mooiste novelle van schrijver Bohumil Hrabal (1914-1997), over een man (een papierpletter) in een kelder, levend tussen oud papier en boeken. Alleen getuigenissen uit de oude wereld geven hem nog hoop. Een rauwe vertelling over onmacht en macht, liefde, filosofie, erotiek en alcohol en over de weerloosheid van alles wat waarde heeft.

Pentamerone door Laika/Theater Froe Froe, 12 t/m 15/8, Cementrum.
Een theatraal diner rond de ongekuiste versie van even grappige als gruwelijke sprookjes. Een groots opgezette, muzikale voorstelling rond het levenswerk van de 17de-eeuwse Italiaanse dichter en sprookjesverzamelaar Giambattista Basile. Bloed vloeit, baby's worden verorberd en feeën blijken onbetrouwbaar.

Presentatie van het ongecensureerde moppenboek, door de jonge theatermaakster Rebekka de Wit (telg uit een Nederlandse predikantenfamilie) gemaakt bij De Singel in Antwerpen, 14 en 15/8, Theater Artemis.
Een strijdbare monoloog als protest tegen de moedeloosheid achter cynische oneliners en dooddoeners. Een vervolg op Ik weet er te weinig van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden