Beeldende kunst Boa Mistura

Spaanse muurkunstenaars helpen Heerlen kale flats op te fleuren

Collectief Boa Mistura staat bekend om kleurrijke metamorfosen.

BoaMistura in Madrid.

De kunst van Boa Mistura komt het best tot haar recht in een groezelige omgeving: een ­desolaat mijnwerkersstadje in de woestijn, een sloppenwijk in São Paulo, een plein dat is ingenomen door drugsdealers, vervallen flatgebouwen in een afgelegen buitenwijk.

Het zijn plekken overheerst door grauwtinten, totdat het kunstenaarscollectief uit Madrid er plotseling kleur aan toevoegt. Boa Mistura liet het genoemde woestijnstadje tot bloei komen door complete straten te beschilderen in de kleuren van de bloemen die daar opkomen na een zeldzame ­regenbui. In het doolhof van de favela vormen de letters die ze in steegjes aanbrachten bemoedigende woorden: beleza (schoonheid), doçura (lieflijkheid), amor (liefde).

En nu komt Boa Mistura naar ­Nederland. Het collectief gaat in Heerlen een complex van de sociale woningbouw onder handen nemen. Een mega­project: groter dan alles wat ze tot nu toe hebben gedaan in Europa.

De kunstenaars zijn zo gewild dat ze lang niet alle uitnodigingen aannemen, maar toen de stichting Street Art uit Heerlen hen benaderde, waren ze direct geïnteresseerd. ‘Het is een heel interessante opdracht, vanwege de schaal, de moeilijkheidsgraad (onder meer door alle ramen in Nederlandse gebouwen), en de kans om bekender te worden in Europa’, zegt Juan Jaume Fernández (35), beeldend kunstenaar van Boa Mistura.

Boa Mistura betrekt de buurt altijd intensief bij de kunstwerken. ‘Wij gaan uiteindelijk weg’, zegt Pablo ­Ferreira (35), grafisch ontwerper en zelfbenoemd typografiefreak. ‘Maar ons werk blijft daar. De mensen die daar wonen, zien het elke dag.’

Juan en een collega waren in ­november in Heerlen om ideeën op te doen bij de bewoners. Hij laat de ­enquêtes zien die ze hebben uitgedeeld, met vragen als: ‘Welke kunsten of ambachten zijn typisch voor deze omgeving?’ In blauwe letters heeft ­iemand ‘prostitutie’ op het papier ­gekalkt.

De bewoners van het wooncomplex mogen in de loop van 2019 stemmen over het beste ontwerp en uiteindelijk zullen ze ook zelf de verfroller ter hand nemen. Zo gaat het overal waar Boa Mistura opduikt: in de ­Mexicaanse stad Guadalajara huurden de kunstenaars zelfs vijf ex-gangsters in om hen te helpen bij het ­schilderen.

Het viel Juan op dat de Heerlense flatbewoners elkaar helemaal niet kenden. ‘Wij hielden onze bijeenkomsten in het Engels. Maar er waren ook ouderen bij die dat niet zo gemakkelijk spreken. Sommige jongens begonnen spontaan te vertalen. Later zag ik een paar jongeren praten met een oudere meneer. Daar is het ons om te doen: buren die elkaar leren kennen.’

Vooral in Europa, zegt Juan, is het ‘ontzettend nodig’ dat er in de buurt een gemeenschap ontstaat. ‘We hebben veel gewerkt in Latijns-Amerika. Daar zijn de steden veel minder geordend, maar de kinderen spelen op straat, er zijn kraampjes waar je fruit en sap kunt kopen, bij een verjaardag worden de stoelen buiten gezet. In Europa zijn we vergeten hoe we moeten samenleven. We zijn individualistisch geworden en hebben ons opgesloten in onze huizen. De buren van hiernaast kennen we niet eens.’

Kunst kan mensen bij elkaar brengen, geloven ze bij Boa Mistura. ‘Maar dan moeten de kunstwerken de ­musea uit en de straat op’, zegt Pablo.

De jongens van Boa Mistura kennen elkaar al sinds hun jeugd: ze groeiden samen op in Alameda de Osuna, een buitenwijk van Madrid, vlak bij de luchthaven. ‘In die tijd was de metro er nog niet. De verbinding met ­Madrid was slecht’, vertelt Pablo. ‘Ons leven speelde zich af in de buurt. Wij jongeren hielden ons bezig met graffiti, gitaarspelen, breakdance. Wat curieus is: er zijn uit die buurt zo veel artiesten voortgekomen dat er zelfs wetenschappelijke studies naar worden gedaan.’

Toen de vijf jongens gingen studeren, bleven ze in de weekenden afspreken om graffiti te maken. Ze ­gingen zichzelf Boa Mistura noemen, ‘goede mix’. Langzamerhand werden de vrienden iets bekender en kregen ze hun eerste opdrachten. Tot ze in 2010, inmiddels afgestudeerd, besloten zichzelf ‘in het diepe te gooien’: ze openden een studio in de Madrileense wijk Malasaña en zetten alles op alles om te kunnen leven van hun muurkunst.

Wat hen onderscheidt, zegt Pablo, is dat het individu van de kunstenaar er bij hen niet toe doet. ‘Meestal is kunst een eenrichtingsproces: het draait om de unieke ideeën of manier van werken van de kunstenaar. Wij komen niet met directe politieke statements. Het gaat ons erom iets achter te laten waar de buurt trots op is.’

De meeste werken van Boa Mistura zijn nog altijd te vinden in Madrid. Er komen de laatste jaren in hoog tempo nieuwe murales bij: het ­gemeentebestuur van de linkse burgemeester Manuela Carmena heeft de mannen omarmd.

Onder leiding van Boa Mistura heeft elk van de 21 districten een ­eigen muurschildering gekregen, al naar gelang het karakter: verwaaiende boombladeren, een trein op snelheid, de bewoners in al hun diversiteit. Door de hoofdstraat van ­Cañada Real, een illegale nederzetting bij ­Madrid, loopt bovendien een 17 kilometer lange liedtekst.

Minstens zo opvallend zijn de 1.100 zinnen die overal in Madrid plotseling op de zebrapaden verschenen. Het zijn poëtische regels, zoals ‘Slaap minder, droom meer’ of ‘Ik zal de ­humor met je bedrijven tot we een ­orgasme bereiken’.

‘We vroegen in 2014 al toestemming aan de gemeente om dit te doen’, zegt Pablo. ‘Het rechtse gemeentebestuur verbood het ons toen. Maar legaal of illegaal, dat is voor ons niet belangrijk. We gingen dus ’s nachts op pad en schilderden tientallen regels, heel gehaast. De Madrilenen reageerden heel enthousiast. En de huidige linkse burgemeester zei tegen ons: ‘Ik wil dit in alle wijken, op grote schaal.’

Acupunctuur voor de stad, zo ­noemen ze dat bij Boa Mistura.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.