Sophia Lorens kookboek draait niet om de recepten

Cultkookboek wordt klassieker: Sophia Lorens Koken con amore wordt eindelijk opnieuw uitgegeven Culischrijver Marcus Huibers is blij. Maar niet zozeer vanwege haar recepten.

null Beeld beeld uit het kookboek
Beeld beeld uit het kookboek

Staven kan ik het niet, maar Sophia Loren zou zomaar eens de langst begeerde vrouw ter wereld kunnen zijn. Vorig jaar werd ze 80 en ik ken mannen, dertigers en veertigers, die er nog steeds een moord voor zouden doen om haar boudoir te mogen betreden, wat toch bijzonder is gezien haar leeftijd. Op haar 14de werd ze ontdekt als fotomodel, op haar 15de leerde ze Carlo Ponti kennen, de veel oudere regisseur met wie ze tot zijn dood in 2007 samen was. Daarna verzuchtte ze dat ze nooit meer van een andere man zou kunnen houden - ongetwijfeld tot frustratie van de velen die haar begeren. Toen onlangs bekend werd dat Katja van Thijs afging, gaf dat een aantal van mijn kroegvrienden de lang gekoesterde en ietwat pathetische hoop terug op een intieme relatie met mevrouw Schuurman, een verlangen al dan niet ingegeven door schromelijke zelfoverschatting in combinatie met een flinke sloot alcohol. Inderdaad, precies diegenen die ook nu geen nee zouden zeggen tegen Sophia.

null Beeld
Beeld

Was Sophia als jonge vrouw al bloedmooi, ik vond haar het begeerlijkst in de jaren zeventig, toen ze zo rond de 40 was. Zelf ben ik van 1972, dus het zal ongetwijfeld samenhangen met mijn oedipale worstelingen uit die periode. Van alle films die ik van haar heb gezien, is Una giornata particolare (1977) mijn favoriet. Niet alleen vanwege het plot, dat er wezen mag: eenzame huisvrouw met zes kinderen en een overspelige fascist als echtgenoot komt, als de rest van het gezin de straat op is om Hitlers bezoek aan Rome mee te maken, haar homoseksuele buurman (Marcello Mastroianni) tegen in het trappenhuis, brengt de hele dag met hem door en duikt uiteindelijk het bed in met hem voor een gepassioneerde uitwisseling van intimiteiten, vlak voordat manlief en het grut thuiskomen én haar minnaar wordt afgevoerd door de fascisten vanwege zijn seksuele voorkeuren. In Una giornata particolare ziet Sophia er aanvankelijk vermoeid en afgeleefd uit, bleek, met zwarte kringen onder haar ogen, zonder make-up, het haar een slecht geknipt rommeltje, maar naarmate de film vordert, wordt ze mooier en mooier, als ze opbloeit onder de liefdevolle aandacht die Marcello haar schenkt - een acteerprestatie waarvoor ze gerust een Oscar had mogen krijgen.

Spaghetti

Rond diezelfde tijd verscheen In cucina con amore, het kookboek dat ze schreef en waarin ze haar liefde bezingt voor de Italiaanse keuken. Of ze het echt helemaal zelf heeft geschreven valt te betwijfelen, al beweert ze in haar voorwoord stellig van wel. Zo zou ze onder meer haar beste familierecepten hebben gebundeld, wat niet erg geloofwaardig is, want de meeste recepten zijn te uitbundig voor het arme, Napolitaanse milieu waarin ze opgroeide. Maar ze houdt wel echt van eten en de Italiaanse keuken, al heeft ze haar beroemdste uitspraak ('Alles wat je ziet, dank ik aan spaghetti') naar verluidt alweer ingetrokken ('Nooit gezegd, hou eens op zeg'). Het boek was hoe dan ook meteen een bestseller in Italië, werd al snel in vele talen vertaald, ook in het Nederlands (Koken con amore, waarin Sophia weer Sofia heet, de voornaam waarmee ze is geboren), en groeide in de jaren daarna uit tot een ware cultklassieker.

null Beeld
Beeld

Rorschachtest

Nu heb je kookboeken en kookboeken én je hebt In cucina con amore. Want daarin gaat het, het spijt me het te moeten zeggen, eigenlijk niet om het eten. Het gaat om de foto's. Laat je die weg, dan blijft er een kookschrift met aardige, hier en daar gedateerde recepten over, ook al staat de naam van La Loren op de kaft. Met de foto's erbij is het opeens een heel ander verhaal. Welk verhaal precies is voor velerlei interpretaties vatbaar. In die zin lijkt het kookboek misschien nog het meest op een rorschachtest, die curieuze reeks inktvlekken die psychiaters van de oude stempel gebruikten om de onbewuste, verdrongen seksuele verlangens van hun patiënten aan de oppervlakte te brengen. Laat een groot aantal proefpersonen Con amore bekijken en je krijgt evenzoveel indrukken en associaties die alle kanten opgaan.

null Beeld
Beeld

Ik heb heel wat uren in In cucina con amore zitten bladeren en het gaat wat mij betreft om De Blik. Die kun je loom noemen, of vermoeid, hautain, verveeld, mysterieus of gewoon geil, waarbij enige variatie op de foto's niet valt te ontkennen. Wij hebben er een aantal voor u geselecteerd en afgedrukt, dus laten we ze eens nader bestuderen. De beroemdste is die met dat gigantische slabestek bij haar oren. U vindt dat misschien grappig, maar ik heb geen idee waarom ze die op de voorkant van het boek hebben gezet, want ze lijkt zo net een konijn. Had niemand haar hier tegen zichzelf kunnen beschermen? Die met die gigantische installatie waarop ze twee fazanten streelt, de een bij zijn kop en de andere bij zijn staart (onderschrift: 'Sophia presenteert een zeer fijne fazantenpastei') is al een stuk beter, vooral vanwege dat ontblote been dat een beetje verstopt wordt gestrekt. Magistrale bezweringstechniek, en ze kijkt ook een stuk vrolijker. Met die foto waarop ze een gegrild worstje tussen haar vingers inspecteert, heb ik het altijd een beetje moeilijk. Niet dat ze er niet oogverblindend uitziet - let ook even op dat halsbandje en op het glaasje met tandenstokers op tafel - maar als ik ernaar kijk, voel ik me, ik weet het niet, afgewezen of zoiets. En dan mijn ultieme droomplaatje, dat van het zigeunermeisje. Kijk eens hoe ze ons daar aankijkt met die slaap-kamerogen, haar lippen iets geopend, die zachte gloed die op heur haar valt, haar machtige borsten. Maar wat wil ze ons hier nou eigenlijk duidelijk maken? Dat we fruit moeten eten na het avondmaal?

null Beeld
Beeld

Roken aan tafel

In cucina con amore had al snel een cultstatus en daardoor werd het een kostbaar kleinood. Voor een gaaf exemplaar wordt tegenwoordig al snel meer dan 100 euro geboden, met name voor de originele uitgave in het Italiaans. Reden voor de Italiaanse uitgever het boek opnieuw uit te geven. De receptuur werd hier en daar aangepast, de vormgeving wat opgefrist (iets 'vrouwelijker' volgens de Nederlandse uitgever), maar de foto's zijn natuurlijk gebleven. Ook schreef Sophia een nieuw voorwoord, waarin ze het wel heeft over fastfood, diepvriesmaaltijden en de oude gewoonte om aan tafel te roken, maar zich bijvoorbeeld niet uitlaat over de heilzaamheid van pasta eten in dit koolhydraatvijandige tijdperk, terwijl ik juist daarover haar mening nu wel eens definitief had willen horen. Net als in haar oude voorwoord doet ze waar ze goed in is, namelijk zich hullen in het mysterie dat Sophia Loren heet.

Inmiddels ligt ook de Nederlandse uitgave in de winkels, lonkend naar een nieuw publiek. Volgens de uitgever gaat u straks overstag vanwege de geweldige recepten ('gewoon onveranderd goed'), maar ik vraag me af of u wel zo dol bent op gevulde varkenspootjes, vetgemeste ganzen aan het spit of een heel geroosterd ram. Volkskeuken-nestor Onno Kleyn, in dit soort kwesties meestal de wakkerste, stuurde me al een lijstje met foutjes die hij had ontdekt, zoals de hoeveelheid bouillon die in de risotto moet, maar dat overkomt zelfs de beste kookboeken. Het nieuwe kookboek ligt best lekker in de hand en het formaat is ook prima. Maar het zal mijn oude, vergeelde exemplaar van In cucina con amore nooit kunnen vervangen.

null Beeld
Beeld

Sophia Loren, Koken con amore: genieten van de echte Italiaanse keuken
Uitgave: Luitingh Sijthoff.

null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden