INTERVIEW

'Soof zit vol ironische pijnlijkheden en daar hebben Duitsers moeite mee'

Hoe maak je van de Nederlandse, soms pijnlijk ironische Soof een voor Duitsers acceptabele Sophie? Heel veel discussie, zegt regisseur Ben Verbong, die nu de Duitse versie filmt.

Ben Verbong: 'Als je films maakt in een land, dan moet je weten hoe die mensen denken, wat hun gevoeligheden zijn, hun angsten.' Beeld Daniel Rosenthal

De Nederlandse regisseur Ben Verbong ging naar Amerika en hij eindigde in München. Dat ging zo: 'Halverwege de jaren negentig kreeg ik van studio Hamburg een aanbod om vijf delen te verfilmen voor de Duits-Amerikaanse serie Die Gang. Dat was een groot project over de internationale havenpolitie, met Stacy Keach in de hoofdrol. Het speelde in New Orleans, San Diego en Hamburg.'

Na Die Gang kreeg de filmmaker, die in zijn vaderland vooral bekendheid dankt aan Het meisje met het rode haar (1981), steeds maar weer opdrachten in Duitsland aangeboden.

Ironische pijnlijkheden

'Ze houden van mijn manier van werken. Ik kreeg mooie projecten, goeie scripts, aangeboden. En er lag steeds een zak met geld naast', zegt hij in theatercafé ConViva in het centrum van München.

Verbong heeft net de montage van Sophie achter de rug, de Duitse remake van de Nederlandse bioscoopfilm Soof uit 2013, die losjes gebaseerd is op de columns van Sylvia Witteman. 'Ik vond de Nederlandse film goed gemaakt', zegt Verbong, 'een komische feelgoodmovie'.

Maar het overzetten naar de Duitse markt bleek lastig, zegt hij. 'Soof zit vol ironische pijnlijkheden en daar hebben Duitsers moeite mee. Relaxtheid is niet hun sterkste eigenschap. Wat je hier voor discussies moet voeren voordat je iemand een joint in een tv-film mag laten roken! Zeggen ze: moet dat nou?'

(Tekst loopt door onder video)

Annette Frier

'Zeg ik, dat is toch de echte wereld, hier kift toch ook iedereen? Ik wilde Sophie met een bedscène beginnen, nou, dat levert ook weer voer voor stevige discussies op. Uiteindelijk kreeg ik mijn zin, maar het kost wel veel energie. En ja, om zo'n film hier te maken, hebben ze dus een Nederlander nodig. Duitsers hebben altijd moeite ernst en humor te vermengen.'

In de Duitse Sophie wordt de hoofdrol gespeeld door de in Duitsland beroemde comédienne Annette Frier. Leuke bijrol is weggelegd voor Sylvie Meis. 'Zij speelt zichzelf, de man van Sophie wordt verliefd op haar. Ze deed het goed voor de camera.'

Meis, in een vorig leven getrouwd met voetballer Rafael van der Vaart (nu bij Hamburg), is in Duitsland met haar al dan niet op waarheid gebaseerde liefdesperikelen niet uit de Duitse boulevardbladen te slaan. Toen zij tijdens de opnamen van Sophie een fotootje van haarzelf en Verbong op haar twitter-account plaatste ('Two Dutchies on the #Sophie film set! Checking the scene with Director Ben Verbong #ARD #Film #Munich'), werd zij twee minuten later al door Bild-Zeitung geretweet.

Verbong: 'Grappig. Ik was verbaasd hoe snel zoiets werkt.'

München

Sinds 2004 verdeelt Verbong zijn tijd tussen Amsterdam en zijn appartement in de hoofdstad van Beieren. Stad van voetballer Arjen Robben en theatermaker Johan Simons. 'Een prettige plek. Ik kan het leven hier, in combinatie met Amsterdam, iedereen aanbevelen.'

Waarom München? Berlijn mag dan wel de geliefdste Duitse bestemming voor Nederlanders zijn, elders in het land wordt het geld verdiend. Dat is een economische wet, die ook voor filmmakers geldt, legt Verbong uit: 'Hamburg is de stad waar de commercials gedraaid worden, Keulen is de televisiestad. München is de metropool voor de speelfilm. Die worden in Berlijn ook gemaakt, maar daar gebeurt het toch vooral zonder geld, door jonge speelfilmmakers.'

Verbong heeft nog een tijd vanuit Nederland in Duitsland gewerkt, maar dat functioneerde niet. 'Als je films maakt in een land, dan moet je weten hoe die mensen denken, waar ze het over hebben in de metro, wat hun gevoeligheden zijn, hun angsten, hun precaire kanten. Hoe moet ik anders hun familieverhoudingen in mijn scripts en films kenschetsen?'

Schaamte

De verschillen tussen Nederlanders en Duitsers zijn groot, zegt de regisseur. 'De Duitsers zijn introvert. Duitsers kennen altijd schaamte in hun handelen, ze zijn zwaarder op de hand, zijn bang om fouten te maken. De Nederlander is oppervlakkiger, extraverter ook, hij heeft het hart op de tong.'

Er is, niet onbelangrijk voor een kunstenaar, nóg een verschil. 'De Duitser houdt van zijn cultuur. Hij is bereid er ook geld voor uit te geven. Die tijd is in Nederland definitief voorbij. De Nederlander houdt ook wel van cultuur, maar wil er niets meer voor uitgeven. Kijk hoe beide landen met de kunsten omgaan. In Nederland is het tegenwoordig bon ton om af te geven op de culturele elite, in Duitsland is daar absoluut geen sprake van.

'Ooit schijnt Hermann Göring gezegd te hebben: 'Wenn ich Kultur höre, entsichere ich meinen Browning.' Nou, nu zijn die tijden hier definitief anders. In Nederland daarentegen zijn de begrippen kunst en cultuur besmet geraakt, is sprake van kaalslag. Mede als gevolg van de liberalisering van de VVD en slippendrager PvdA.'

Televisie

Neemt niet weg, zegt de regisseur, dat de Duitsers de Nederlanders nodig hebben. 'De speelsheid, gezonde schaamteloosheid, dat ontbreekt toch in hun karakter. Die eigenschappen importeren ze dus. Dat begon al bij Rudi Carrell en de lijn zet zich voort met de binnengehaalde ongecompliceerdheid van Linda de Mol en Sylvie Meis, die van hun hart nooit een moordkuil maken, altijd frank en vrij zeggen waar het op staat.'

Soof was in Nederland een bioscoopfilm, Sophie gaat volgend jaar meteen op de Duitse televisie. Veel meer dan in Nederland het geval is, zegt Verbong, draait de Duitse filmwereld op de budgetten die de televisiezenders vrijmaken voor het maken van serieuze filmproducties.

'Het zijn er minstens tweehonderd per jaar. De hele branche steunt op de televisie. Het is of tv, of commercials maken. Het draaien van films voor de bioscoop is veel meer een hobby, daar kun je nauwelijks van leven.'

De lijst met films die hij voor televisie schoot, is lang. Hij draaide bijvoorbeeld afleveringen voor de populaire serie Tatort. 'Voor het filmen van een Tatort is iets meer dan een miljoen beschikbaar', zegt hij. In Nederland is voor een aflevering van een misdaadserie hoogstens drie ton gereserveerd.'

Filmposter van Soof. Beeld X.

Taalgebied

En toch zegt dat lang niet altijd iets over de kwaliteit, meent hij. 'In Nederland worden uitstekende series gedraaid: Penoza, Van God Los, Smeris, Adam & Eva. En die worden vaak nog verkocht aan het buitenland ook. Duitse tv-films zijn meer voor de binnenlandse markt geschoten. Daar is internationaal weinig vraag naar.'

Hoe dat komt? 'Het is vaak te zwaar op de hand, té Duits wat de thema's betreft. Men hoeft ook niet zo nodig te veranderen, het taalgebied is groot genoeg.'

Zou hij nog in Nederland kunnen werken? 'Ik weet niet of ze nog op me zitten te wachten. Ik heb wel ideeën voor Nederlands-Duitse projecten. Ik vind het nog steeds zonde dat een grote speelfilm over Anne Frank, gezien door de ogen van een vriendinnetje, destijds door het Filmfonds werd afgewezen. De film zou niets toevoegen aan wat we al wisten over Anne. Ik had al een Duits budget van vijf miljoen gefinancierd! We zouden in Amsterdam draaien. Alleen uit economisch oogpunt was het slim geweest om door te zetten. Dat geld was allemaal in Nederland terechtgekomen.'

'Interessante periode'

De 'ultieme' Duits-Nederlandse film die Verbong bij leven en welzijn nog zou willen maken, gaat over de ballingschap van de laatste Duitse keizer Wilhelm II in Doorn.

'Een interessante periode. Binnengelaten door koningin Wilhelmina, die hem vervolgens nooit heeft bezocht. Stierf pas in 1941, toen de Duitsers Nederland al een jaar hadden bezet. Hoopte terug te kunnen keren als keizer naar Duitsland, maar daar stak Hitler een stokje voor.'

'Wilhelm II' kan een prachtig kostuumdrama opleveren, zegt Verbong. Maar hij vreest Duitse tegenwerking. 'Der Kaiser wordt hier toch vaak weggezet als een nog grotere misdadiger dan Hitler. Want hij was verantwoordelijk voor twee wereldoorlogen, Hitler maar voor een.'

Portretfoto Wilhelm II. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden