Sonja Bakker , maar niet lang helpt

Het boek Afvallen op Maat bevat geen menu’s of ingewikkelde richtlijnen. Het gaat eigenlijk helemaal niet over eten. Volgens auteur Tatjana van Strien zitten de voornaamste dikmakers in ons hoofd....

Ontevreden met je gewicht? Dat nieuwe crashdieet gaat echt niet helpen. En accepteer dan ook maar dat je waarschijnlijk nooit meer dan 15 kilo zult kwijtraken.

‘Een bestseller zal mijn boek niet worden met deze boodschap’, erkent psycholoog Tatjana van Strien. Maar ze heeft geluk, ontnuchterende afvalboeken zijn in. Na Weg met de weegschaal van Meijke van Herwijnen en het Dikke Dieetboek van Ivan Wolffers, beide recent verschenen, is er nu Afvallen op maat van de gewichtspsycholoog van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Drie jaar geleden prikte ze de luchtbel rond de diëten door in De afslankmythe. Nu komt ze met een praktischer relaas voor het grote publiek. ‘Ik beloof geen mega gewichtsverlies, maar wel een blijvend effect. En dat is meer dan je van Sonja Bakker kunt zeggen.’ Van Striens methode gaat er vanuit dat iemand eerst moet bepalen wat de achterliggende oorzaak van zijn overgewicht is, voor hij blijvend kan afvallen. En dat afvallen is bescheiden: gemiddeld kan iemand rond de tien procent van zijn lichaamsgewicht kwijtraken zonder weer aan te komen.

Volgens Van Strien krijgt het lichaam een prachtig reguleringssysteem mee, dat ervoor zorgt dat we ons natuurlijke gewicht bereiken. Baby’s reageren alleen op voedsel als ze ook daadwerkelijk honger hebben, anders wordt eten stoïcijns genegeerd. Maar na drie jaar neemt de consumptiemaatschappij het over. We moeten ons bord leegeten, we krijgen een bakje chips bij de film ‘voor de gezelligheid’ en een ijsje als we ons rot voelen. ‘Te zwaar zijn heeft vaak te maken met een verlies van contact tussen lichaam en geest. We koppelen eten niet meer aan onze maag, maar aan invloeden van buiten,’ zegt Van Strien.

Lijnen is vruchteloos. De kilo’s komen er net zo snel weer aan, plus rente. ‘Van lijnen gaat je stofwisseling op spaarstand, calorieën worden veel efficiënter opgeslagen. Dat effect ijlt nog na als je weer normaal gaat eten, waardoor je razendsnel zwaarder wordt’, aldus Van Strien.

Overeten is volgens haar vooral een symptoom van een probleem dat dieper ligt. Er zijn volgens psychologen twee soorten overeters. De externe eter is extra gevoelig voor prikkels als geur, smaak en een aanlokkelijke presentatie van voedsel. Dat taartje bij de koffie, een toetje terwijl je al verzadigd bent. Van Strien: ‘Iedereen wordt wel eens verleid, maar externe eters bezwijken voortdurend.’ Is de externe eter dan gewoon een zwakkeling? Helemaal niet, stelt Van Strien. ‘Externe eters vertonen evolutionair gezien doodnormaal gedrag. Als de vroege mens een keer veel voedsel had, kon hij dat echt niet bewaren. Je moest het snel eten, en een vetreserve opbouwen voor magere tijden.’

Waar externe eters kampen met een naar neveneffect van een goed principe, vertonen emotionele eters tegennatuurlijk gedrag. Een normale reactie op stress is volgens wetenschappers dat je je eetlust verliest: vlak voor een deadline vergeten te lunchen, door liefdesverdriet dagen niet eten. Ook dit is evolutionair gezien reuze nuttig, want bij gevaar is wegrennen echt handiger dan nog een broodje nemen. Maar emotionele eters vertonen precies het tegenovergestelde gedrag: bij stress gaan ze eten. Terwijl de meeste mensen afvallen onder hoogspanning, komen zij aan. Dit aankomen leidt tot meer stress, wat weer tot eten leidt en voilà, de kans op overgewicht is levensgroot geworden.

Emotie-eters lopen volgens psychologe Van Strien de grootste kans een serieus eetprobleem te krijgen. Zij leiden vaak aan een vorm van gevoelsblindheid, waarbij ze honger en dorst, lust en onlust moeilijk bij zichzelf herkennen. Vooral negatieve gevoelens worden vertaald in eten. Overeten omdat je je rot voelt, kan uitlopen op eetbuien die weer kunnen uitmonden in een eetstoornis. De weegschaal slaat steeds hogere getallen aan en je gaat je lelijk, nutteloos of incompetent voelen.

Sonja Bakker-diëten, fruitdagen of wortelkuren zijn nadrukkelijk niet de oplossing. ‘Je wordt uiteindelijk niet alleen zwaarder, het kan je emotioneel ook nog een knauw geven. Het lijkt iedereen te lukken om af te vallen met Sonja Bakker, maar jou niet.’

Het ‘behandelplan’ in Afvallen op maat bevat dan ook geen tips voor de winkelwagen, maar vooral veel stof tot nadenken. Blijvend afvallen is volgens dit boek een kwestie van maatwerk en niet in een algemeen dieet te vangen. Het onderzoek dat ze bespreekt levert echter wel een paar verrassende trucs op om overeten tegen te gaan. Zo blijkt dat het zien van eetafval als afgekloven botjes de eetlust remt. Een zelf gepelde sinaasappel vult meer dan een glaasje sap en gedachteloos een kant-en-klaarmaaltijd voor de televisie wegwerken, verzadigt minder dan een zelfgemaakt diner aan tafel. De emotionele eter kan zijn zelfbeeld verbeteren door regelmatig lichtjes te glimlachen en kleine overwinningen te behalen, zoals het leren van een vreemde taal.

Of de zware gevallen genoeg hebben aan deze wetenschappelijke tips, betwijfelt ook Van Strien. ‘Wie echt een groot probleem heeft, doet er goed aan een deskundige in te schakelen. Een psycholoog als je een emotionele eter bent, of een diëtist voor een op maat gesneden voedingsadvies. Praatgroepen helpen ook. De drempel is hoog, maar als je er eenmaal zit, zie je dat je niet de enige bent. Dat alleen al geeft een enorme hoeveelheid steun.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.