TaalgebruikLezerspost

Soms is geen ‘zich’ geen gezicht

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Wie   René Appel.

Wat   Op 4 maart las Appel in een artikel over corona dat onze bovenste luchtwegen voor het virus ‘een ideale plek om te vermenigvuldigen’ zijn. Hij schrijft: ‘De auteur volgt hiermee een trend die de laatste jaren steeds duidelijker wordt, namelijk het weglaten van het wederkerend voornaamwoord.’

Mag dat niet?   Nee, ‘zich’ maakt onderdeel uit van een wederkerend werkwoord (in dit geval ‘zich vermenigvuldigen’), dus dan mag je het niet zomaar weglaten. Bovendien verandert dat in dit geval ook nog eens de betekenis. ‘Door het ontbreken van ‘zich’ staat er in feite dat de ‘ideale plek’ wordt vermenigvuldigd’, aldus Appel.

Eerder besteedden we in deze rubriek al eens aandacht aan het gebruik van het wederkerend voornaamwoord waar dit juist níét de bedoeling is, zoals in het incorrecte ‘zich beseffen’. Maar het omgekeerde komt dus ook voor.

Appel, zelfverklaard ‘voorzitter van de Stichting tot Behoud van het Wederkerend Voornaamwoord’, trok al vaker aan de bel, onder meer met de volgende voorbeelden, alle uit de Volkskrant:

November 2017, over de Franseminister Le Maire: ‘Hoewel pas minister sinds mei herinnert niemand meer zijn voorganger Sapin’. (In deze zin is bovendien sprake van een foutieve samentrekking.)

Begin september 2019, op de voorpagina: ‘Negatieve wetseffecten voor jeugd stapelen op’.

Een dag later, in het sportkatern: ‘Arsenal en Spurs vechten naar gelijkspel in derby’.

‘Gaat de Volkskrant bewust mee in deze vorm van taalverandering of is er sprake van een incidentele fout?’, wil Appel weten.

Dat laatste – en hopelijk is het woord ‘incidenteel’ nog op zijn plaats. Van bewust nieuw taalgebruik is in elk geval geen sprake.

De vraag is evenwel waar deze ‘trend’ vandaan komt. Wie weet speelt de invloed van het alomtegenwoordige Engels hierin een rol. Het wederkerend voornaamwoord komt in die taal veel minder voor; Nederlandse wederkerende werkwoorden hebben in het Engels dan ook vaak een niet-wederkerende pendant. Kijk maar eens naar de eerdergenoemde zinnen:

– een ideale plek om (zich) te vermenigvuldigen > an ideal place to multiply

– niemand herinnert (zich) Sapin > nobody remembers Sapin

– negatieve effecten stapelen (zich) op > negative effects pile up

Een ‘indirect’ anglicisme dus? Zou kunnen, al is het natuurlijk moeilijk hard te maken. Maar als je vaak Engels hoort en leest, dreigt het ritme van die taal onbewust door te sijpelen in je Nederlandse taalvaardigheid.

Extra opletten dus voor eindredacteuren en correctoren, want soms is geen ‘zich’ geen gezicht.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden