'Soms is een ster als Clooney een gevaar'

Dat er na zijn debuut Control een tweede speelfilm moest komen – The American, met George Clooney in de hoofdrol –, daar was fotograaf Anton Corbijn snel uit....

Paf – de Amerikaanse huurmoordenaar schiet zijn liefje in de rug. Voorover in de Zweedse sneeuw valt ze, nog vóór de titelsequentie door het beeld rolt. ‘Ik dacht: als we met die scène openen, zie je meteen hoe ver hij kan gaan in zijn agressie. En als de acteur sterk genoeg is, blijf je toch bij hem. In het boek schiet hij haar pas halverwege dood, daarin is het een beetje weggemoffeld. Ik leg meer nadruk op de moraliteit.’

Of iemand fundamenteel kan veranderen, dat is volgens Anton Corbijn (1955, Strijen) de kernvraag van zijn gangstermelodrama The American, een verfilming van de roman A Very Private Gentleman van de Brit Martin Booth. Op de vlucht voor collega’s die het op hem voorzien hebben, duikt de huurmoordenaar onder in een rustiek Italiaans bergdorpje, waar een priester en een prostituee zich over hem ontfermen. De hoofdrol in de film wordt gespeeld door George Clooney. ‘Werken met zo’n grote ster is een gevaar’, zegt Corbijn. ‘Het kan de film gaan overheersen, waardoor je niet in het personage gelooft. Bij Tom Cruise heb ik dat. Als ik zijn films zie, kom ik niet voorbij de ster. Clooney is anders, je vergeet heel snel dat hij het is. Ook – denk ik – omdat hij in The American een veel donkerder rol speelt dan je van hem gewend bent. Clooney was de eerste keuze, we hebben nooit verder hoeven zoeken.’

De Nederlandse filmer en fotograaf ontvangt in een hotel in Den Haag, zijn woonplaats, als hij tenminste niet de wereld rondreist – over twee dagen wacht alweer een portretserie met R.E.M., in de Verenigde Staten. De Nederlandse actrice Thekla Reuten speelt ook in zijn nieuwe film en is aanwezig om haar rol van commentaar te voorzien voor de pers. Clooney niet, maar dat is geen verrassing: de acteur heeft in 2009 beloofd voortaan zo min mogelijk tijd aan filmpromotie te zullen besteden, daar hij niet nog beroemder wil worden. Corbijn, die na zijn met veel lof onthaalde speelfilmdebuut Control (over het tragische leven van Joy Division-zanger Ian Curtis) op zijn website al concludeerde dat het perscircus ‘zielvernietigend’ was, begrijpt de acteur wel. ‘Het viel mij met name zwaar om steeds weer over een film te moeten praten die zeer persoonlijk is, en allerlei emoties losmaakt.’

Desondanks besloot hij snel dat zijn late debuut als speelfilmregisseur een vervolg moest krijgen. ‘Fotografie, dat is toch een beetje je tienerjaren. Zo kijk ik er nu naar: alsof ik al die jaren maar wat met mijn camera speelde. Dat bedoel ik niet denigrerend, maar de spanning die komt kijken bij het maken van een speelfilm verschilt volkomen – zo uitputtend, zo inspannend. Het is moeilijker dan fotograferen, ja.’

Na Control (2007) kreeg Corbijn legio scripts toegestuurd over suïcidale zangers en/of het Engeland van de jaren zeventig – precies wat hij even niet wilde. ‘The American is fictief, hedendaags, in kleur en met Amerikaanse en Europese acteurs in plaats van Britse – dus in alles het tegenovergestelde van Control. Er zit ook iets van een western doorheen, al zal niet iedereen dat zo herkennen. Het gevoel voor moraal in westerns vind ik heel mooi, die gesimplificeerde kijk op het leven, de verdeling in goed en kwaad.’

Een ander verschil tussen zijn debuut en The American is de mate van belangstelling in de Verenigde Staten, waar de film deze week in een kleine drieduizend zalen in première gaat. Control draaide er aanvankelijk slechts in één zaal. ‘Het is wel zo dat de mensen uit de industrie ’m allemaal hebben gezien – in dat opzicht heeft het veel voor me betekend. Financieel niet.’

Corbijn verkocht destijds zijn huis in Londen om de opnames te kunnen bekostigen. ‘Toen de deals al gemaakt waren heb ik er op het laatste moment geld in gestopt. Anders ging het niet door en was iedereen naar huis gegaan. Control heeft voor andere mensen heel veel geld opgebracht, maar voor mij niet. Toch zou ik het weer doen, voor die film tenminste. Het heeft mijn leven veranderd.’

Met The American bevindt hij zich aan de andere kant van het spectrum: hij krijgt gewoon een salaris uitbetaald, door de Amerikaanse studio Focus Features. ‘Dat is het beste huis in het studiosysteem. De Coens zitten er, Ang Lee, Gus van Sant met Milk. Formeel had ik geen recht op final cut, maar in de praktijk wel. Ze zeiden vooraf: we zullen slechts discussiëren, niet forceren. En zo is het ook gegaan.’

Hij wilde ‘leren’ hoe je binnen het systeem een film maakt. ‘Voor een fotograaf die gewend is alles in zijn eentje te besluiten is dat best een vreemde ervaring. Voor het eerst heb ik ook testvertoningen gedaan. Wat veel scheelt, is dat dit geen dure film is: 22 miljoen dollar. En dan heb je Clooney erbij. Zoveel risico loopt de studio niet.’

Net op de ochtend dat hij voor het eerst zijn hoofdrolspeler zou ontmoeten om over het script te spreken, hoorde Corbijn op het Amerikaanse nieuws dat l’Aquila getroffen was door een verwoestende aardbeving – precies het Italiaanse stadje waar hij de locaties voor zijn film had gepland. ‘Ik zag het heel somber in. Een maand later ben ik teruggegaan naar de regio, weer rondrijden. Uiteindelijk kwamen we weer in de streek Abruzzo terecht, maar nu in Sulmona.’

Woest en rauw, bergachtig en desolaat, dat was het Italië dat hij zocht. ‘Het is een plateau, met wilde paarden en alles, het landschap van de spaghettiwesterns. Zijn cameraman Martin Ruhe, die eerder al Control draaide, vervult daarbij vooral een dienstbare rol. ‘De meeste shots zijn van mij. Martin is heel goed in mij eraan helpen herinneren dat als ik dit schiet, ik ook dat moet schieten. Zo denk ik nog niet, in filmtaal. En hij kan zoiets als dit er mooi uit laten zien.’

Corbijn wijst op een doodgewoon kopje dat op tafel staat. ‘Daar heb ik het geduld niet voor, dan wordt het teveel werk.’

Over zijn verlegenheid op de set is hij wel heen. ‘Maar ik ben geen dictator. Wanneer je met een zo intelligent acteur als Clooney werkt, hoef je meestal ook alleen maar bij te sturen. En dan zijn er die paar momenten waarop je echt van mening verschilt. Ik ben van nature niet confronterend, maar als het moet, dan wel. Het gaat toch om werk.’

Over een enkele scène tussen Clooney en de actrice die de Italiaanse prostituee speelt (Violante Placido) moest hij wel even met zijn acteur stoeien. ‘Ik heb nooit een film gezien waarin George een liefdesscène speelt en dit was een seksscène, dat ging wel even verder.’ De agressie van het personage moest zichtbaar worden in de vrijpartij, maar kwam niet vanzelf naar boven. ‘Acteurs hebben hun comfortzone, waar je ze uit moet halen om de meer interessante kanten op te gaan. Dat is aan jou als regisseur, want een acteur zal het zelf niet doen.’

Corbijn noemt zich sterk beïnvloed door de cinema uit de jaren zeventig. ‘Daarin wordt nog de tijd genomen en is het acteren ook nog niet zo gehaast, wat die films voor mij geloofwaardiger maakt. Wanneer het hoofdpersonage in The American zijn geweer in elkaar zet, duurt dat eindeloos. Het gaat me ook meer om de psychologie van het hoofdpersonage dan om de feitelijkheden. Mijn ritme is niet dat van de Bourne-serie.’

Nederlandse films kijkt hij zelden. ‘Laats op een KLM-vlucht heb ik er een paar gezien, die recente succesfilms. Eerlijk gezegd vond ik het verschrikkelijk. Alex van Warmerdam, die vind ik wel altijd heel interessant, omdat hij heel knap omgaat met het Nederlands en met het Nederlandse karakter.’

The American is opvallend rijk aan symboliek, met een vlinder die meerdere malen nadrukkelijk in beeld verschijnt. ‘Op de tatoeage op de rug van het hoofdpersonage staat er eentje, maar die is hoekig en hard. Niet zo lief als de vlinder die je op sommige momenten in de film ziet vliegen. Het is een metafoor voor de metamorfose die hij ondergaat, er zitten wel meer aanwijzingen van verandering in. Ik vind het mooi om in een harde film ook zulke lichte elementen te gebruiken.’

Tijdens testvoorstellingen in Zweden werd er één keer door het publiek gelachen, op een cruciaal moment in de film, wanneer de huurmoordenaar in het voorbijgaan de priester zijn excuses aanbiedt, kort na een moordaanslag. ‘Het wordt grappig gevonden, dat ‘sorry father’. Terwijl ik dat moment zelf nooit als komisch heb ervaren. Heel apart.’

Het oeuvre van Corbijn, die ook best eens een zwarte komedie zou willen maken, loopt nog niet over van humor. ‘In mijn video’s zit het wel hoor, maar in mijn fotografie niet echt, dat moet ik toegeven.’

The American eindigt op de klanken van het nummer Window of My Eyes van de Nederlandse band Cuby + the Blizzards, zoals Corbijn eerder een liedje van de Haagse band Supersister gebruikte in Control. ‘Alles wat ik nu doe en heb gedaan, komt voort uit de muziek waarvan ik hield als tiener. Songs die bijna alleen in Nederland bekend zijn en die ik nu op mijn manier de wereld in kan sturen, als kleine dank. In mijn volgende film zal ik dat weer doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden