Interview

'Soms is de werkelijkheid te bizar'

Toen Anne-Gine Goemans het opzienbarende verhaal hoorde over een man die zeventien moorden had gepleegd, wist ze meteen: hier heb ik mijn boek. Het duurde nog twintig jaar voordat ze 'Honolulu King' durfde te schrijven.

Anne-Gine Goemans. Beeld Gerard Wessels

Onder aan de dijk in Spaarndam komt een map met papieren op tafel. Buiten is er het weidse uitzicht over het water van het IJ. Binnen leest Anne-Gine Goemans (44) voor uit een oud, groen schrift; een met de hand geschreven manuscript.

'Alle verdriet en pijn kwamen weer boven en ik schoot hem in de buik. Hij tuimelde van de motorfiets af en rolde van de pijn, terwijl hij mij voor van alles en nog wat uitschold. Ik zei hem dat ik nog iets voor hem in petto had, namelijk dat ik hem daar achter zou laten, in het moeras, als voer voor de krokodillen. Niemand zou ooit nog een restje van hem terugvinden.'

Ze kijkt op van de tekst. 'Het is kinderlijk, slecht geschreven ook. Maar het is wel het verhaal van iemand die beschrijft hoe hij zeventien moorden heeft gepleegd. Zeventien moorden, het is waanzinnig. Ik weet nog dat ik terugreed nadat een bekende van de man dit schrift aan mij had overgedragen en dacht: ik heb het. Hier heb ik mijn boek.'

Vandaag verschijnt Goemans' derde roman, Honolulu King. Hoofdpersoon is Hardy Hardy, een oude, Indische man die aan het eind van zijn leven een reeks moorden opbiecht - Hardy is geïnspireerd op een bestaand persoon. Het lijkt een verrassende keus van de schrijfster. Eerder schreef Goemans de romans Ziekzoekers, over de bollenstreek, en Glijvlucht, dat zich onder een landingsbaan afspeelt en onder (veel) meer gaat over de aanslag op het landschap. Voor het eerste ontving ze de Anton Wachterprijs, het tweede is in zeven landen vertaald en wordt verfilmd.

Beeld Gerard Wessels

'Polderroman'

Een recensent van NRC Handelsblad noemde Glijvlucht een 'polderroman'; een ander sprak van 'oer-Hollandse boeken'. Ja, zegt Goemans: het landschap speelde altijd een belangrijke rol in haar boeken. Maar nee: dit nieuwe boek speelt zich níét af in de Hollandse polder. Een bewuste keus, ze wil niet worden vastgepind op een thema. Bovendien liep ze met het verhaal van Hardy al twintig jaar rond en nu durfde ze het aan te schrijven over onderwerpen die verder weg van haar liggen dan de bollenstreek (waar ze vandaan komt) en Schiphol (waar ze naast woont en twaalf jaar actie tegen heeft gevoerd.) Andere thema's dus nu, in haar nieuwe boek. Moord. Nederlands-Indië. De vrijmetselarij.

Let op, het is fictie, maar wel geïnspireerd op een waargebeurd verhaal dat ze hoorde van een vriend van haar moeder, toen ze halverwege de 20 was en werkte als journalist. 'Die vriend zat bij de vrijmetselarij. Hij vertelde over een nieuw lid, een Indische man, die in zijn bouwstuk, de toespraak die elk aspirant-lid moet houden, vertelde hoe hij als jonge man in Indonesië zeventien Indonesische vrijheidsstrijders had omgelegd. Uit wraak. Omdat ze na de Japanse bezetting voor zijn ogen zijn moeder, broertjes en zusje hadden afgeslacht. Ze hadden het hoofd van zijn moeder afgehakt en ermee door de kamer gevoetbald en daar had hij, als jongen, naar moeten kijken. Later heeft hij ze stuk voor stuk opgezocht en doodgeschoten, vertelde hij zijn nieuwe broeders bij de vrijmetselarij. En die hielden dat onder de pet, tot op de dag van vandaag. Ze gingen niet naar de politie, integendeel, ze namen deze seriemoordenaar gewoon op als lid. Ik vond dat ongelooflijk. Mijn vingers jeukten om daar een stuk over te schrijven, ik ben journalist. Maar die vriend hield dat tegen. Ik mocht er absoluut met niemand over praten, hij was al zijn boekje te buiten gegaan. Maar het heeft me altijd bezig gehouden. En na Glijvlucht durfde ik het aan.'

CV Anne-Gine Goemans

1971 Geboren in Haarlem

1994 School voor de Journalistiek afgerond, werkzaam als journalist

2007 Debuut Ziekzoekers (De Geus)

2008 Winnaar Anton Wachterprijs voor beste debuut

2011 Verschijning Glijvlucht (De Geus)

2012 Winnaar Dioraphte Literatuurprijs

2013 Winnaar M Pionierprijs in Duitsland met Gleitflug, verschijning in onder meer IJsland, Denemarken, Engeland, Italië

2015 Honolulu King (Ambo Anthos)

Anne-Gine Goemans woont met haar man, twee zonen en een dochter in Spaarndam.

Je bent in die geschiedenis gedoken. Wat heb je ontdekt?

'Ik heb gesproken met bekenden van de man die ik in mijn boek Hardy noem. Hardy is al achttien jaar dood, dit hele verhaal speelde eind jaren tachtig. Het was een lieve man, zeiden zij, maar wel gedeprimeerd en getraumatiseerd door zijn verleden.'

Dat verleden schetst ze in grote lijnen: een Indisch jongetje, van gemengd bloed dus, met een Nederlandse grootvader, dat opgroeit tijdens de Japanse bezetting. Een angstige jeugd, vader krijgsgevangen genomen, moeder arm en alleen met vier kinderen. Als Indonesië bevrijd wordt van de Japanners, volgt de bersiap; een bloedige periode waarin fanatieke Indonesische vrijheidsstrijders zo'n 20 duizend mensen van Indo-Europese afkomst doodden. Ook het gezin van Hardy wordt door zogenaamde vrijheidsstrijders met klewangs (Indonesische zwaarden) in mootjes gehakt. Alleen hij ontkomt. En hij neemt wraak, op glorieuze wijze, althans zo schetst hij het bij de vrijmetselarij.

Goemans kreeg de briefwisseling in handen die de vrijmetselaars daarna onderling voerden, want er ontstond commotie door de bekentenis. Ze pakt de papieren erbij, leest voor: 'Ondergetekenden zijn van mening dat broeder (...) niets te verwijten valt.' Dan: 'De vrijmetselarij is een morele vereniging waar mensen aan zichzelf werken om een beter mens te worden. Van het verzwijgen van zeventien moorden wordt niemand beter. Ik vind het onbestaanbaar dat er vandaag de dag nog een geheim genootschap bestaat van voor een groot deel machtige mannen die elkaar de hand boven het hoofd houden.'

Uit je boek blijkt dat z'n fantasie met Hardy op de loop ging.

'Dat doet niets af aan het feit dat de vrijmetselarij welbewust zeventien moorden wilde verzwijgen. In mijn boek heb ik er overigens negen moorden van gemaakt. Soms is de werkelijkheid te bizar.'

De vrijmetselarij heeft een erecode van geheimhouding. Daarbij begrepen de andere leden Hardy's motieven wel.

'Ja, voor hen stond een oude, getraumatiseerde Indische man die ze wilden beschermen. Maar juist die geheimhouding kan leiden tot excessen. Het werkt corruptie in de hand, de organisatie kan zo als dekmantel fungeren. Berlusconi zat ooit bij de P2-loge in Italië, een afdeling die verdacht wordt van aanslagen tegen de op dat moment vrij populaire communistische partij. Op Curaçao schijnt de vrijmetselarij een grote machthebber te zijn die geheime deals maakt binnen de financiële wereld. Breivik was ook lid van de vrijmetselarij. En dat terwijl het van oorsprong een filosofische beweging is waarin persoonlijke groei centraal staat. 'Ken u zelve' is het motto. Dat vind ik mooi. Ik heb zelfs nog overwogen, ooit, om lid te worden.'

Hoeveel in het boek is journalistiek en hoeveel is fictie?

'Ik heb het meeste verzonnen, het is een roman. Maar ik heb wel veel research gedaan. Ik heb meegelopen in een Indonesisch verzorgingshuis en in een Indonesisch restaurant, omdat de Hardy uit mijn boek een toko heeft. Ik ben op bezoek geweest bij een oude hawaïmuzikant - die muziek speelt een belangrijke rol in het boek - en ik heb in het Koninklijk Instituut voor Volkenkunde in Leiden uren zitten luisteren naar cassettes met oral history. Wat Indische mensen hebben meegemaakt is vaak niet te bevatten. Je hoort er het verhaal van een vrouw die op haar 20ste al de bezetting had doorstaan, twee dode baby's en een verschrikkelijk huwelijk. En dan komt ze naar Nederland na de oorlog, waar ze wordt uitgescholden voor aap. Ik hoor dat en denk: ik heb niks meegemaakt. We leven hier allemaal als zonnekoningen, toch?'

Haar omgeving lijkt daarvan het bewijs; foto's van man en drie kinderen aan de wand, buiten schittert de zon in het water. Geluk ja, ze zit er bovenop, zegt Goemans, al zegt ze er meteen bij hoe kwetsbaar dat is. 'Als een van de kinderen iets overkomt, is je leven voorbij. Ik zei tegen mijn zoon toen-ie voor het eerst naar de brugklas fietste, met die te zware rugtas en die losse veters: doe het me niet aan.'

Toch waren er barstjes in het paradijs: Schiphol dat een snelweg boven hun hoofd aanlegde. 'Dat noemen ze dan de milieubaan. We zijn keihard genaaid, daar is Schiphol meester in. In eerste instantie wilde ik weg. Maar we zijn gebleven en in plaats daarvan ben ik actie gaan voeren. Daarna volgde een vakantiepark dat ze daar (ze wijst naar de overkant van het water, red.) willen gaan aanleggen, bij het oude fort. Dat is Unesco-werelderfgoed! En aan de andere kant van het dorp wordt een nieuwbouwwijk gepland, die veel te groot is voor deze kwetsbare plek. Het is ongelooflijk hoe ons landschap om zeep wordt geholpen. Ik heb demonstraties georganiseerd, heb met buurtbewoners samen bij de Raad van State gezeten met tegenover ons een hele rij advocaten en projectontwikkelaars, maar ik ben ermee gestopt. Je kunt het niet winnen. Ik dacht: als ik hiermee doorga, word ik zuur en cynisch, en actievoeren moet je wel een beetje monter doen. Nu doe ik het via mijn boeken. In Glijvlucht ging het al over de teloorgang van het landschap. Dat werd altijd weggelaten in interviews, want dat is kennelijk niet sexy, maar ik vertel de verhalen waarvan ik vind dat ze moeten worden verteld. Ik ben al bezig met mijn vierde boek, dat gaat over kernafval. En vluchtelingen.'

Hawaiimuziek 

Eerste zin: 'Toen Hardy Hardy eenmaal begon te spreken, wenste iedereen met heel zijn hart dat hij zijn mond had gehouden.' Deze zin stond vanaf het prille begin, vier jaar geleden, al op papier. Ik wist alleen nog niet dat het de eerste zin zou worden.'

Wie zijn je schrijvershelden?

'Annie Proulx, John Steinbeck, Tom Wolfe en momenteel vind ik Dave Eggers de beste van allemaal.'

Heb je rituelen?

'Voordat ik ging schrijven, keek ik op YouTube naar oude hawaïmuzikanten om in de stemming te komen. Die muziek speelt een belangrijke rol in mijn boek.'

Oei, dat klinkt weer niet sexy.

Lacht: 'Alles wat ik doe is niet sexy! Ik trek voor de foto wel een heel sexy jurk aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden