Soms is de realiteit mooier dan welk script ook

7 scènes uit de docu over Kuyt en het landskampioenschap

Dirk Kuijt bracht veel offers om Feyenoord landskampioen te maken, maar hij bleef er rotsvast in geloven. Regisseur Deborah van Dam volgde hem tijdens de bijzonderste momenten. Aan de hand van zeven scènes lichten ze de documentaire Kuyt toe.

Foto anp

Soms is de realiteit mooier dan welk script ook. Dirk Kuijt keerde in 2015 terug naar Feyenoord om prijzen te winnen bij de club van zijn hart. Hij had niet veel tijd, want hij raakte op leeftijd, hij was al midden dertig. Zijn inspanning leidde tot een ongelooflijke apotheose. Op de laatste dag van zijn leven als voetballer, nadat hij tot zijn ontzetting een tijd uit het basiselftal was gelaten, keerde hij op 14 mei 2017 terug, om drie keer te scoren in het duel met Heracles, de kampioenswedstrijd.

Van de goede afloop wist regisseur Deborah van Dam nog niets, toen ze in augustus 2016 een plan indiende bij het management van Kuijt. 'Ik was geïnteresseerd geraakt door een uitspraak van Dirk. Hij zei: 'Ik teken één jaar bij, in de verwachting en hoop om Feyenoord landskampioen te maken.' Vooral zijn verbindende kwaliteiten zijn interessant. Dirk heeft op verschillende niveaus verbindende kracht, of hij nu bij kinderen met Down is of bij familie, in Liverpool of bij vrienden. Dat heb ik proberen te duiden in de film.'

Kuijt: 'Verbinden heb ik mijn hele leven gedaan, onbewust. Als twee jongens niet zo lekker met elkaar omgingen, was ik vaak de persoon die bemiddelde.'

Kuijt en zijn echtgenote Gertrude dachten na of ze de camera zouden toelaten in hun leven. Ze draaiden proef. Het klikte. Kuijt: 'Ik denk dat mensen door de film anders naar voetballers gaan kijken, dat ze voelen welke krachten er bij komen kijken, onder welke druk spelers op het hoogste niveau leven. Ik heb me nooit eerder zo opengesteld.'

Op het strand in Noordwijk reageren Kuijt en Van Dam op een selectie van zeven scènes uit de film. Zeven, als het rugnummer van Dirk Kuijt. De film van 70 minuten is mooi, integer en onthullend. Kuijt: 'Het is zoals ik ben. Alleen heftiger, omdat ik mezelf zie. Ik word keihard met mezelf geconfronteerd, op een mooie, intense manier. Ik ben er trots op.'

Kuijt en Van Dam Foto Marijn Smulders

Scène 1

In de voorlaatste speelronde, als Kuijt is gepasseerd en Feyenoord kampioen kan worden bij Excelsior, verliest de ploeg. Zijn kinderen huilen op de tribune. Gertrude probeert te troosten. Een supporter zegt: 'Papa gaat het fiksen.'

Kuijt: 'Op een paar nuances na is de film precies geworden zoals Deborah wilde. Toen ik voor de eerste keer niet in de basis stond, zei Gertrude: 'Het is jouw documentaire, we hebben toegestemd, nu moet je jezelf overgeven.' Vanaf dat moment hebben we Deborah toegelaten op de momenten dat ze wilde. Er zitten gevoelige scènes in, soms met negatieve gevoelens omdat ik niet speelde. Uiteindelijk werden we kampioen. Maar als we één punt tekort waren gekomen, was de film er ook geweest.'

Van Dam: 'Het is uniek dat we overal bij konden zijn. Dramaturgisch zat het verhaal geweldig in elkaar. Dan is de vraag: hoe bouw je dat uit, hoe krijg je gelaagdheid in de film? Het feit dat we ook zo dicht bij Gertrude mochten zijn, was een enorme winst.

'Bewust kozen we voor één perspectief, dat van de Kuijten. Daarom heet de film Kuyt. Scènes als met de man die zegt dat papa het gaat fiksen, zijn snoepjes in het proces. Die scène zit bewust in het begin. Iedereen weet meteen waarom het gaat. Alles staat: de familie staat vierkant achter papa. En de film gaat ook over geloven. Geloof terug bij Feyenoord, het geloof zelf, geloven in jezelf, in de ander.'

Dirk Kuyt na het verlies van Feyenoord tegen Excelsior. Foto anp

Scène 2

Op de massagetafel vertelt Kuijt over het geloof in succes.

Van Dam: 'Dirk stelt zich kwetsbaar op. Blijkbaar was hij zo sterk dat hij dat geloof naar buiten bracht. Vergeet niet dat we in oktober met de film begonnen. Het had anders kunnen lopen. Dat is overtuigingskracht die weinig voetballers durven uit te dragen.'

Kuijt: 'Ik ben na het kampioenschap voor een langere periode op vakantie geweest, met het gezin, familie, met vrienden. We kwamen helemaal fris terug en zagen de film. Ik keek met Gertrude en Rob Jansen, mijn zaakwaarnemer. Alle heftige emoties kwamen terug. Al dat gevoel van stress, druk, van negativiteit soms. De offers voor het succes zien we nog steeds. Mijn gezin heeft veel geofferd. Dat klinkt heftig en niet zo goed te bevatten. Alles stond in het teken van mij. Ik was egoïstisch, maar dat moest om dat succes te bereiken. Zij waren ondergeschikt aan mij.

'Op een gegeven moment was de druk zo hoog, dat Gertrude in de week voor de uitwedstrijd tegen Vitesse een week op vakantie is gegaan met de kinderen. Het gezin leed onder mijn streven naar succes. Het ging gewoon niet meer. Iedereen praatte over het kampioenschap. Het ging over Kuijt, de wisselspeler. Voortdurend word je daarmee belast, ook je vrouw en kinderen. Mijn kinderen vroegen: 'Waarom speel je niet, papa? Wij vinden dat je moet spelen. Wat is het nummer van de trainer? We gaan hem bellen.' De film laat ook de offers zien.

'Over twee, drie jaar, vinden we het een geweldig avontuur dat ons blij maakt, maar nu is het nog vers. Bij mijn gezin voert het negatieve soms nog de boventoon. Gertrude zei vaak: 'Je bent er wel, maar je bent er ook niet.' In de film zie ik dat ze gelijk had, nog meer dan ik dacht.'

Van Dam: 'Het is op gezette tijden bijna een onnatuurlijke manier van leven. De kinderen worden ook voortdurend aangesproken. We waren altijd met zijn drieën. Geluidsman, cameraman en ik. Ik hoefde geen fly on the wall te zijn. We draaiden gewoon. Dat ging vanzelfsprekend en makkelijk. Ik voelde wanneer ik even afstand moest nemen, maar datgebeurde relatief weinig.'

Kuijt: 'Bij één van de eerste afspraken wilde ik afzeggen. Als reserve zat in een negatieve spiraal. Toen dacht ik: heb ik nu zin in dat gezeik? Maar de keuze was gemaakt. Vanaf dat moment heb ik alles toegelaten. Wat heel opmerkelijk is, en dat zit niet in de film, maar het zegt iets over druk: in de periode van eind april tot het kampioenschap zagen we de grafieken van de kinderen, met hun prestaties op school. Die gingen zo.' Hij maakt een beweging naar beneden. 'Na het kampioenschap gingen ze zo.' Zijn hand gaat omhoog. 'Ze waren hun concentratie en focus een beetje kwijt. Dan is dit nog voetbal, de belangrijkste bijzaak van het leven voor velen. Dus hoe is het in gezinnen waar de situatie om andere redenen onder druk staat.'

Foto anp

Scène 3

Kuijt bidt voor wedstrijden. Hij leest stukjes uit de Bijbel met een app.

Van Dam: 'Een aantal fragmenten is slomo gedraaid om het zo uit de realiteit te trekken. Ook dit moment. We konden niet in een volle kleedkamer filmen voor een wedstrijd, maar we wilden wel de rituelen in de film. Ze geven intimiteit weer. Het sluit ook aan bij het geloof van supporters, als kerkgangers die hun heiligdom betreden.'

Kuijt: 'Dat is het enige waarover we echt discussie hadden: het geloof. Het geloof dat ik belijd en het geloof in de titel. Dat staat los van elkaar. Ik lees niet de Bijbel omdat ik een hattrick wil maken. In de eerste versie ging het voorlezen uit de Bijbel meteen over naar stadionbeelden. Boem. Gertrude en ik vonden dat confronterend, alsof ik het geloof gebruik om succes te hebben in het voetbal. Dat hebben we dus iets aangepast. Het geloof in God staat totaal los van het geloof in Feyenoord en het behalen van succes.'

Scène 4

Gertrude leeft hartstochtelijk mee, zeker tijdens wedstrijden. In de vipbox, met oud-Feyenoorder Ben Wijnstekers, spreekt ze haar ongenoegen uit over de reserverol van Kuijt.

Van Dam: 'Ze is niet gewoon dat 'voetbalvrouwtje'. Ze staat als een tijger achter haar man. Ze neemt geen blad voor de mond. Het maakt haar ook sterk. Het gaat niet alleen om de voetballer, maar om een gezin.'

Kuijt: 'Zij vertaalt haar gevoel, dat van mij en van de kinderen. Het is vrij heftig, maar ze doet dat op een fatsoenlijke manier. Ik had ook mijn gevoel kunnen laten spreken, maar dat had tegen me gewerkt. Ik hield mezelf voor om al mijn energie op te sparen voor dat moment. Het heeft enorm aan me gevreten. Het heeft me gekwetst. De voetbalwereld is keihard en ik heb mijn reserverol geaccepteerd als man. Niemand kan me een negatieve rol verwijten. Maar het heeft me wel tien keer zoveel energie gekost. Ik was het gewoon niet eens met Giovanni (Van Bronckhorst, de trainer). Maar we hadden hetzelfde doel: kampioen worden.'

Scène 5

Kuijt vertelt dat hij twijfelde of hij in 2006 naar Liverpool zou gaan, omdat zijn vader zo ziek was. Die wilde dat hij zijn ambities waarmaakte.

Kuijt: 'Mijn vader en moeder hebben een belangrijke rol gespeeld in mijn ontwikkeling. Ik liep een keer huilend van het veld na een nederlaag tegen Ajax in de play-offs. Ik wist dat ik voor een belangrijke keuze stond. Mijn vader was doodziek, maar ik wilde die stap maken. Hij wilde per se dat ik vertrok en hij wilde dat meemaken. Hij is even opgeknapt, dankzij operaties, maar vervolgens werd hij weer ziek, midden in het seizoen dat we de finale van de Champions League haalden. Ik wilde meteen terug naar Nederland. We wisten dat het nog maar enkele maanden zou duren. Hij dacht nooit over nooit opgeven.'

Van Dam: 'Het gaat hier ook over afscheid nemen, over vader en zoon. Generatie op generatie. Dat zie je ook aan de rand van het veld, als Dirk bij zijn zoon kijkt. En Rob Jansen speelt ook een rol als vaderfiguur. Bij het eerste doelpunt tegen Heracles kijkt Dirk even naar boven. Dat shot is ook om het thema afscheid te duiden, om te laten zien waar hij zijn kracht vandaan haalt.'

Scène 6

Op de golfbaan met zaakwaarnemer Rob Jansen, vlak voor het duel met Excelsior. Kuijt vraagt zich af of en hoe hij de trainer moet zeggen dat hij wil spelen.

Kuijt: 'Rob is ook een vriend, bij wie ik problemen neerleg. Ik had boos kunnen blijven. Dat zou ten koste gaan van het succes. Ik heb op een gegeven moment tegen de trainer gezegd: luister, ik ga door, ik denk dat je me nog één keer nodig hebt. Ik zorg dat ik er dan sta.'

Van Dam: 'Ik zag Dirk als stille kracht. Hij kon zijn gevoel negatief uitdragen of de knop omzetten. Je ziet de worsteling. Aan de ene kant dacht ik als mens: kom op, stel hem op. Dramaturgisch gezien moest hij ergens uitklimmen om de held te kunnen zijn, terwijl we niet wisten of hij de held zou worden. Maar ik kneep hem af en toe wel. Het had ook kunnen zijn dat hij alleen nog op de bank zat. Dan was het een triest verhaal geworden en dat wilde ik niet. Het moest mooi zijn, met wrijving.'

Kuijt: 'Het verhaal ligt zo dicht bij mij. Ik had het al zo vaak meegemaakt. Tijdens het WK in Brazilië ging ik mee als 23ste man. Ik zou alleen ballen rapen bij de training. Uiteindelijk speelde ik zes wedstrijden en werden we derde. In Zuid-Afrika was het altijd de grote vier, met Van Persie, Robben, Sneijder en Van der Vaart. Toch speelde ik elke wedstrijd. Die verhaallijn past goed bij mij. Anderen overtuigen, mezelf bewijzen.'

Van Dam: 'Als ik het script op de filmacademie zo had geschreven, hadden ze gezegd: verzin wat nieuws, want dit is niet geloofwaardig.'

Scène 7

Tijdens de kampioenswedstrijd tegen Heracles doet Kuijt mee, door de schorsing van Vilhena. Hij scoort drie keer. Na de wedstrijd zakt hij op de knieën en buigt het hoofd.

Van Dam: 'We stonden precies in de goede hoek. De reporter roept: 'De gebeden zijn verhoord.' Een prachtig moment. Dirk wist, en wij realiseerden ons dat ook, dat dit zijn laatste wedstrijd was. Maar de buitenwereld wist dat nog niet. Dus ik dacht: wat gaat er nu door hem heen?'

Kuijt: 'Het was intenser en heftiger om de beelden van dat knielen terug te zien dan het in werkelijkheid was. Op het veld waren emotie en concentratie geblokkeerd. Alle energie stroomde uit mijn lichaam. Had ik mezelf een mooier einde van mijn carrière kunnen wensen? Iedereen heeft het over die drie goals, maar ik vind het mooi dat ik 90 minuten heb gespeeld op het allerbelangrijkste moment. Zo wil ik herinnerd worden.'

De documentaire Kuyt gaat 21/9 in première en wordt 15/10 uitgezonden op NPO 1.

Kuijt werpt zich ter aarde na de wedstrijd tegen Heracles. Foto anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.