Sokorov biedt fascinerende visie op megalomaan dictator

Eerder deze week dook in Sudburg, Canada een fotoboek op van Adolf Hitler. Met zo'n honderd kiekjes van de Führer in gezelschap van Himmler en Goebbels uit het midden van de jaren dertig....

Hetzelfde gebeurt in Moloch, Aleksandr Sokoerovs meesterlijke portret van Adolf Hitler. Sokoerov laat Hitler zien door de ogen van zijn maîtresse Eva Braun, in de lente van 1942 (een paar maanden voor de Duitse nederlaag in Stalingrad) tijdens een verblijf in Berchtesgaden, Hitlers vakantiehuis in de bergen van Beieren.

Door Eva's ogen krijgt Hitler een gezicht, is de achterliggende gedachte. Het menselijk gezicht van het kwaad tonen is nodig om het kwaad te begrijpen. Van een zwart object blijft tegen een zwarte achtergrond weinig over.

Sokoerovs vaste scenarist Joeri Arabov, die vorig jaar in Cannes werd onderscheiden, maakt een onverdraaglijk stuk geschiedenis verteerbaar door er lichtvoetig de spot mee te drijven. Door Hitler als pathetische figuur neer te zetten, die om aandacht jengelt, in de sneeuw poept en onzinnige ideeën delibereert over brandnetels, klimaatveranderingen en de kwaliteit van Duits textiel.

Het zijn wijsheden die obligate reacties oproepen; gesprekken met de diepgang van het gebabbel in De bus, want niemand in het vakantieverblijf durft de grote leider tegen te spreken. Hitlers persoonlijk secretaris Martin Bormann niet, Joseph Goebbels niet, diens echtgenote Magda niet. Alleen Eva Braun gaat tegen de Führer in. En Adi, zoals ze hem liefkozend noemt, de verwende peuter, de hypochonder met buien, geniet daarvan. Het doet hem grinniken. Waarna hij, gekleed in hemd, grote witte onderbroek en sokophouders, weer heftig tegen Eva uitvalt, de waanzin nabij.

Regisseur Sokoerov, die twintig jaar geleden de tien minuten durende documentaire Sonate voor Hitler maakte, haalt zijn inspiratie uit de schilderkunst (in dit geval met name de romantische Duitsers, als Wilhelm Friedrich), de fotografie (Man Ray) en de cinematografie (de films van Leni Riefenstahl, de home-movies van Eva Braun). Door het gebruik van filters en vervormende lenzen ziet Berchtesgaden - inmiddels een toeristische attractie waar je voor vijf mark met de lift naar toe kunt - eruit als een slecht schoongemaakt aquarium: groen en troebel. De perfecte, surrealistische omgeving voor het Kammerspiel dat er wordt opgevoerd.

De desolate sfeer en de verdoemenis worden nog eens benadrukt door de muziek van Wagner, de barokke cameravoering van Alexej Fjodorov, de lang aangehouden shots en de uitstekende acteurs van het Sint-Peterburgse Stadstheater die hun tekst in fonetisch Duits brabbelden. De stemmen werden later nagesynchroniseerd door Duitse acteurs, onder wie Eva Mattes als Eva Braun.

In Cannes liep de halve zaal leeg en op het afgelopen International Film Festival Rotterdam bungelde Moloch ergens onderaan in de publieksenquête. Dat is te begrijpen, want het is geen gemakkelijke film. Wel een buitengewoon fascinerende visie op een megalomaan dictator, een als mythische godheid aanbeden machthebber, die ook een grote nul was. Een grote vergissing, zoals Eva Brauns vader haar inprentte toen ze elkaar in 1929 voor het eerst ontmoetten. 'Maar', zegt Eva, 'al was je een grote nul, ik hou van je. Met al je fouten en al je niets. Blijf alsjeblieft een grote nul.' Sokoerov laat het mysterie intact.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden