Sofia Helin: 'Ik ben nog steeds een zwaarmoedig type'

De keuzen van The Bridge-actrice

Sofia Helin (45) speelt voor de laatste keer de rol van rechercheur Saga Norén in het vierde seizoen van de geroemde seriemoordenaarsserie The Bridge.

'Alle karakters die ik speel, worden een deel van me. Ik kan ze opzoeken als ik ze nodig heb.' Foto Frank Ruiter

Afscheid nemen van je personage Saga Norén uit de Zweeds-Deense misdaadserie The Bridge: verdrietig of een opluchting?

'Ze blijft altijd bij me, dus ik ben niet verdrietig. Alle karakters die ik speel, worden een deel van me. Ik kan ze opzoeken als ik ze nodig heb. Ik vind het wel verdrietig dat ik afscheid moet nemen van mijn collega's, van de vrienden die ik heb gemaakt tijdens het draaien van vier seizoenen The Bridge. Maar zo werkt het in mijn vak. Ik ben ook wel een beetje opgelucht. Het is best zwaar om een personage zolang bij je te dragen. Maar we hebben iets moois gemaakt en we stoppen op het hoogtepunt. We eindigen met het beste seizoen.'

Donker of licht?

'Licht. Ik moet meteen aan een gedicht denken, dat bij ons veel in kerken wordt voorgelezen. Ik heb het zelf een keer met Kerstmis voorgelezen op televisie.

(vertaalt aarzelend uit het Zweeds:)

Wees niet bang voor het donker

Omdat het licht daar woont

Er zijn geen sterren als het niet donker is

In je lichte oog zit een donkere cirkel

Want het licht zit in alle dingen waar het donker zich op richt

'Donker en licht zijn met elkaar verbonden. Tijdens het derde seizoen van The Bridge had ik een gesprek met een priester. Ik vroeg: hoe moet ik het volhouden om weer maandenlang zo'n duister verhaal vol vreselijke moorden te spelen? We lazen samen uit de Bijbel, en praatten. En we kwamen erop uit dat het mijn taak is in de serie om op al die nare, donkere plekken waar ik terechtkom, steeds het licht voor me uit te dragen. Dat klinkt misschien een beetje vaag en abstract, maar zo doe ik het. Ik vraag me af: wat is mijn taak? Ik draag het licht. Dat is voor mij een soort innerlijke regie-aanwijzing. Ik probeer het ook in het gewone leven. Als ik het moeilijk heb of zwaarmoedig ben, denk ik: er zijn geen sterren als het niet donker is. Dat helpt.'

Linghem of Stockholm?

'Stockholm. Dat is een makkelijke. Ik ben lang niet in Linghem geweest, waar ik ben opgegroeid, maar zoals ik het me herinner, was het er nou niet bepaald dynamisch. Ik denk dat ik me er nu snel zou vervelen. Als kind was het best fijn, je kon er veilig spelen. Maar Linghem is geen schattig boerendorpje, hoor, of een chique buitenwijk. Ik woonde in zo'n doorsnee jarenzeventigstraat. Mijn moeder was verpleegster, mijn vader was vertegenwoordiger. Toen ik 15 was, verhuisden we naar een iets grotere stad. Dat vond ik fijn, als puber, daar gebeurde tenminste wat.'

45 of 25?

'45. Toen ik 25 was, was ik nog erg in de war. Ik ging toen net naar de toneelschool, ik was blij dat ik daar überhaupt werd aangenomen. Maar ik vroeg me af: kan ik dit wel, wil er straks wel iemand met me werken? Wie ben ik? Dat soort geworstel. Dat veranderde toen ik kinderen kreeg, dat hielp erg. Ik heb het nu veel meer op orde, maar ik ben nog steeds een zwaarmoedig type. Ik denk te veel na, ik stel bij alles vragen, ik maak me makkelijk zorgen. Ook over de kinderen trouwens, die zijn natuurlijk een oneindige bron van zorg. Maar dan is mijn blik in elk geval gericht op een ánder, in plaats van op mezelf, en dat vind ik een goede ontwikkeling.

'Er ligt zoveel druk op de schouders van jonge vrouwen. Nu ik 45 ben, heb ik de touwtjes veel meer in handen. Dat komt door mijn ervaring en door mijn succes, natuurlijk. Dat is best oneerlijk. Ik kan het me nu veroorloven dat mensen me niet aardig vinden. Niet iedereen kan zich zo'n houding permitteren, zeker niet in mijn vak. Een jonge actrice die carrière wil maken, durft waarschijnlijk in een ander land geen kritiek te leveren op de prostitutie in dat land (Helin deed dat in de Nederlandse talkshow Jinek, red.). Maar ik heb een podium, dat ik nu toevallig heb gekregen, en dat wil ik daarvoor gebruiken.'

Beroemde actrice of moeder?

'Moeder. Eigenlijk vat je met dit dilemma mijn leven samen. Ik ben het allebei. Ik zeg tegen mijn kinderen: ik hou van jullie, maar ik hou ook van mijn werk en ik wist al voordat ik jullie kreeg dat ik zou blijven werken. Het ene kan niet zonder het andere bestaan. Ik hoef geen beróémde actrice te zijn, maar ik zou geen goede moeder zijn als ik niet ook iets creatiefs ernaast kon doen.'

Het litteken in je gezicht: verbergen of koesteren?

'Ik zei vroeger al, toen ik nog jong en mooi was, dat mijn gezicht mét litteken beter bij me paste dan een gezicht zonder, omdat het laat zien dat ik iemand ben met littekens, ook van binnen. Op mijn 24ste kreeg ik een ongeluk op de fiets, vlak voor ik me aanmeldde op de toneelschool. Ik ging naar de audities met een gebroken kaak en afgebroken tanden. Het jaar ervoor was ik afgewezen en de commissieleden zeiden die tweede keer: 'Er is iets met je gebeurd het afgelopen jaar, iets in je is opengebroken.'

'Zo werkt het, wij houden van Amy Winehouse, van Marilyn Monroe, van getalenteerde mensen die hun kwetsbaarheden niet verbergen. Ik wil mijn kwetsbaarheid laten zien in plaats van verbergen. Daarom koester ik mijn litteken, al heb ik er geen probleem mee het te verdoezelen, mocht dat nodig zijn voor een rol. Nu ik erover nadenk, bij een fotoshoot draai ik ook altijd de kant zónder litteken naar de camera. Dat is mijn goede kant, dat was al zo voordat ik het litteken had. Maar ik doe het vooral uit gewoonte. Misschien moet ik daar eens mee stoppen.'

Foto Frank Ruiter

#MeToo of #Silenceaction (#tystnadtagning in het Zweeds)?

'Silenceaction is een onderdeel van de #MeToo-beweging, of eigenlijk is het een volgende stap. We hebben in de Zweedse televisie- en filmwereld 600 pagina's anonieme verhalen verzameld van vrouwen die seksueel overschrijdend gedrag hebben meegemaakt. Daarnaast hebben we een lijst met eisen opgesteld voor de machthebbers: stop met dit gedrag, stop met geld verdienen in een wereld waar dit soort praktijken zich voordoen. Neem je verantwoordelijkheid. Die eisen zijn ondertekend door bijna 600 actrices. Het goede aan dit systeem is dat we niet vingerwijzen, we beschuldigen niemand in het openbaar. We zeggen: pas op, we weten wie jullie zijn. En dan is het aan de media om uit te zoeken waar er echt macht wordt misbruikt. Er zijn uiteindelijk mannen ontslagen, maar niet rechtstreeks door ons. Dat werkt beter, zo houden we onze waardigheid. Ik zou iedereen deze methode aanraden. In Zweden hebben tienduizend dokters en vierduizend advocaten ons voorbeeld gevolgd, verpleegsters gaan het doen, prostituees, er gebeurt echt iets. We zijn in het post-patriarchale tijdperk beland. Het post-pat-tijdperk, zoals ik het noem. Ik heb dat woord verzonnen, omdat patriarchie zo moeilijk uit te spreken is en omdat ik denk: we moeten niet meer wachten, als je het hardop zegt, wordt het vanzelf waarheid. De macht gaat verschuiven, let maar op. Het post-pat-tijdperk is begonnen, en je kunt maar beter met ons meegaan.'

Stockholm of Hollywood?

'Ik ben nog nooit in Hollywood geweest, dus dat kan ik niet zeggen. Maar in Stockholm wonen mijn dierbaren en een Hollywood-droom heb ik nooit echt gehad. Natuurlijk, een interessante rol in Hollywood zou geweldig zijn, net als een interessante rol in Amsterdam, of in Stockholm. Of Londen!

'Ik zou het heerlijk vinden een tijdje in Londen te wonen. Ik vind de sfeer er geweldig. Ik hou van Stockholm, maar die stad ken ik al zo goed. Het is zo klein, de mensen die er wonen, lijken erg op elkaar. In Londen kun je van tevoren niet inschatten hoe de mensen die je ontmoet in elkaar steken. Er is zoveel meer diversiteit. Ik denk dat het er op de lange termijn uiteindelijk te hectisch en te druk is voor mij, maar voor even zou ik er wel willen wonen. En ik zou er ook graag werken. Als zich iets moois zou aandienen, zou ik niet twijfelen.

'Van een Oscar heb ik nooit gedroomd. Toen ik jong was, kon ik me niet voorstellen dat ik überhaupt ooit actrice zou kunnen worden. Ik kom uit de provincie, daar was gewoon geen sprake van. Ik heb eerst filosofie gestudeerd, dat vond ik heel interessant, maar het was ook wel erg intellectueel en academisch. Ik realiseerde me dat ik me het gelukkigst voelde toen ik op de middelbare school toneelspeelde. Ik weet nog dat ik in die tijd een brief schreef aan een vriendin: als ik nou eens in een klein theater kon werken, zou dat te veel gevraagd zijn?'

Natuurlijk oud worden of botox?

'Vanuit mijn hart zou ik willen zeggen: natuurlijk oud worden. Maar als je er gezond wil uitzien en niet de hele tijd vermoeid of kwaad vanwege een fronsrimpel: doe het! Ik wil niemand veroordelen die zoiets doet. Laatst zei een producent tegen mij: je moet nooit beginnen aan botox, dat wil ik niet zien, dat moet je me beloven. Toen zei ik: als jij vrouwen boven de 55 in je tv-series gaat casten, dan mag je misschien zoiets zeggen, maar tot die tijd: houd je kop. Want als je vrouwen eerst straft om het feit dat ze oud worden en daarna nog eens omdat ze proberen er minder oud uit te zien, dat is zó oneerlijk. Maar het gáát veranderen, want het post-pat-tijdperk is aangebroken, dat zei ik toch al?' (lacht)

Alicia Vikander (The Danish Girl) of Noomi Rapace (Millennium-trilogie)?

'Die is gemeen! Noomi heb ik ontmoet, maar ik ken ze allebei niet persoonlijk en ik heb niet veel van hun werk gezien. Maar ik ben trots op ze, ze zijn geweldig. Ik vind het alleen jammer dat Noomi, hoewel ze de #Silenceaction heeft ondertekend, net als Alicia, ergens heeft gezegd dat vrouwen ervoor moeten kiezen geen slachtofferrol aan te nemen. Dat zou ze niet moeten zeggen, vind ik. Als je echt slachtoffer bent van seksueel geweld, heb je niks te kiezen. Dan moet je juist leren accepteren dat je een slachtoffer bent geweest in die situatie. Dat is deel van het rouwproces en daar moet je je niet voor hoeven schamen.'

Het vierde seizoen van The Bridge is vanaf dinsdag te zien op lumiereseries.com.

Sofia Helin

Sofia Helin ( 1972, Hovsta, Zweden) maakte haar studie filosofie aan de Lund Universiteit niet af. Ze studeerde in 2001 af aan de Theateracademie in Stockholm en begon haar carrière met een rol in de Zweedse soapserie Rederiet. In 2012 werd ze bekend bij het grote (internationale) publiek, met de rol van Saga Norén in de misdaadserie The Bridge, die na vier seizoenen stopt. Helin is nu bezig met de ontwikkeling van tv-series met louter vrouwen. Ze woont in Stockholm met haar man, priester Daniel Götschenhjelm (een voormalig acteur) en hun twee kinderen van 8 en 14 jaar.

Meer over