Sociale media en sarcasme vormen geen goed huwelijk

MSNBC verbrak de banden met politiek commentator Sam Seder nadat de alt-right-complotdenker Mike Cernovich een oude tweet had opgeduikeld. Beeld Twitter

Sarcasme gedijt het best aan de keukentafel. Met dezelfde mensen die dezelfde dingen denken en dezelfde grappen maken. En veel flessen wijn.

Ooit voelden sociale media als die keukentafel - minus de drank dan. Voordat Facebook bevolkt was met oude buurmeisjes, vriendinnen van je moeder en ex-collega's van een studentenbijbaantje twaalf jaar geleden. En voordat de trollen hun intrede deden op Twitter. Ik pleit niet graag voor monocultuur, maar voor het begrip van een grap is een bepaalde mate ervan wel handig.

Sociale media en sarcasme vormen de laatste jaren niet echt een goed huwelijk. Dat bleek al in 2013 toen heel Twitter wachtte tot het vliegtuig van Justine Sacco zou landen in Zuid-Afrika. De Amerikaanse had voordat zij aan boord ging een tweet de wereld ingestuurd: 'Op naar Afrika. Hoop dat ik geen aids krijg. Grapje! Ik ben wit.' Smakeloos en onhandig? Zeker. Maar Sacco had het bedoeld als spot. Aan de keukentafel had ze die grap kunnen maken. Haar vrienden hadden geweten dat ze zoiets nooit letterlijk zou bedoelen, dat ze juist de draak stak met onwetendheid en apartheid. Maar nu werd haar tweet tijdens de vliegreis wereldwijd opgepikt. Tegen de tijd dat ze landde was ze volksvijand nummer 1, haar baan en haar leven kwijt.

De afgelopen dagen moest ik weer denken aan Sacco. Het was toeval dat haar onhandige tweet werd opgemerkt en meegezogen in een vlaag van massahysterie. Maar deze week bleek dat letterlijkheid, het verkeerd interpreteren van sarcastische tweets, een nieuw wapen is in de cultuuroorlogen die online woeden.

De Amerikaanse zender MSNBC verbrak de banden met de politiek commentator Sam Seder, nadat een acht jaar oude tweet was opgeduikeld door de alt-right-complotdenker Mike Cernovich. 'Ik geef niets om Polanski. Maar als mijn dochter ooit verkracht wordt, dan hoop ik dat de dader een oudere getalenteerde man is met een goed gevoel voor mise-en-scène', twitterde Seder in 2009. Aanleiding was de reactie van Hollywood op de arrestatie van Polanski in Zwitserland voor de zaak die hem al decennia achtervolgt: het drogeren en verkrachten van een 13-jarig meisje. Grote namen ondertekenden een petitie om de regisseur vrij te krijgen, en benadrukten daarin zijn talent en grootse status.

Seders tweet drijft daar overduidelijk de spot mee. Alleen bij een zedendelinquent met levenslange tbs zou je even checken of hij het misschien letterlijk bedoelt, en dan nog zou het ongeloofwaardig zijn dat iemand zo'n belachelijke boodschap oprecht met de wereld deelt. Helaas: in de online cultuuroorlogen is gezond verstand ondergeschikt aan de politieke strijd. 'Commentator van MSNBC keurt Polanski's seksueel misbruik goed', schreef Cernovich in een blog. Het was, aldus de complotdenker, weer een voorbeeld van progressieve media die de wandaden van de eigen mensen in de doofpot stoppen. De ophef werkte: MSNBC verbrak de banden - om daar, na protest van de eigen presentatoren, uiteindelijk weer op terug te komen.

De Tweet van Sam Seder die voor nogal wat ophef zorgde. Beeld Twitter

Seder was niet het enige slachtoffer van trollenaanvallen uit rechtse hoek. O, ironie: Twitter en Facebook worden al jaren aangespoord om harder op te treden tegen online intimidatie. Maar nu ze dat eindelijk iets beter doen, zijn het juist de trollen die de maatregelen weten te misbruiken: massaal rapporteren ze satirisch bedoelde, soms jaren oude tweets van opiniemakers en journalisten.

Een redacteur van Teen Vogue werd door Twitter geschorst nadat ze 'een Hunger Games voor mannen' had voorgesteld. Een journalist van Buzzfeed overkwam hetzelfde toen een zes jaar oude tweet werd opgedregd en massaal gerapporteerd. 'Maak alle witte mensen af', luidde die. Niet chic inderdaad, maar ook niet een heel serieus te nemen boodschap uit de mond van een wit iemand. 'Het vreemde: wat in 2011 geestige satire leek, werkt in 2017 helemaal niet meer', analyseerde ze in een reactie. Dat is waar. Voor sarcasme is vertrouwen nodig, geloof in de goede bedoelingen van de afzender. En laat het daar nu juist aan ontbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden