Sobere regelaar moet orkest in eredivisie houden

Is het Concertgebouworkest toe aan een cultuuromslag in de staf? Met directeur Jan Willem Loot verschijnt een sobere diplomaat op het toneel....

ALS HET waar is dat elk orkest de directeur krijgt die het verdient (orkestleden hebben tegenwoordig medezeggenschap in benoemingsprocedures), dan is er met het Koninklijk Concertgebouworkest iets opmerkelijks aan de hand. De komende man verschilt zo hemelsbreed van de gaande, dat er behoefte lijkt aan een totale cultuuromslag in de staf van dit orkest.

Willem Wijnbergen, de zakelijk directeur die de baas wordt van The Los Angeles Philharmonic Association - hij gaat naast dirigent Esa-Pekka Salonen het orkest managen en gaat proberen vaart te zetten achter de bouw van het nieuwe Disney-concertcentrum - is een flamboyante persoonlijkheid die zich niet ongaarne op de voorgrond beweegt. Met Wijnbergen raakt het orkest een directeur kwijt die zijn trots op het orkest, zijn staf en zijn dirigent Chailly bij geen gelegenheid onder stoelen of banken steekt. Het is ook een directeur die een conflictje wel ziet zitten.

Onaangedaan door het vertrek van Jan Zekveld, de meesterprogrammeur die het bijltje erbij neergooide, nam Wijnbergen voorlopig de algehele leiding van het orkest op zich. Trekkend aan eersteklas sigaren ging hij de Nederlandse orkesten voor in de confrontatie met OCW over de Nuis-norm: de maatregel van staatssceretaris Nuis, die de orkesten voorschreef meer Nederlandse muziek te verzorgen.

Jan Willem Loot, zijn opvolger, is de man die het namens de symfonieorkesten op een akkoordje probeert te gooien met Nuis. Loot is voorzitter van de werkgroep die in samenspraak met Den Haag de programmering van de orkesten onder de loep gaat nemen.

De man van het gebaar maakt plaats voor een diplomaat.

De vraag is of het Concertgebouworkest per se een diplomaat wou hebben. Dat de kandidatenlijst zich al snel beperkte tot één naam (Loot), kan het gevolg zijn van het feit dat orkestdirecteuren een gek vak hebben, en dat er maar zelden een is die niet vroeg of laat tot de ontdekking komt dat men van hem af wil. Het Concertgebouworkest wilde, het laat zich raden, een Nederlander met ervaring, maar dan liever geen uitgewoond type. Hij moet zorgen voor rust in de tent.

Loot is een regelaar die zich liefst op de achtergrond houdt. Een sobere, volgens sommigen kleurloze figuur, maar wel een die zijn organisatorische zaakjes tot nu toe altijd voor elkaar heeft gehad. Onaangedaan door het dictum van dirigent Edo de Waart, die in 1985 het uit drie orkesten bijeengefuseerde Nederlands Philharmonisch Orkest de rug toekeerde met de woorden 'minkukels regeren' (De Waart was het oneens met het tempo waarmee zwakkere orkestleden voor betere plaatsmaakten), zocht hij zijn weg tussen vakbonden, orkestleden, rijks- en gemeenteambtenaren, zaalhouders en de directie van de Nederlandse Opera.

Loot haalde de dirigent en orkesttrainer Haenchen naar het NedPhO. Hij streek bij elk oplaaiend conflict tussen Haenchen en de Opera-directietandem Audi en Lodder de plooien glad, regelde geruisloos een nieuwe semi-zelfstandigheid voor het onder het NedPhO ressorterende Nederlands Kamerorkest, en nam tussen dit alles door het NedPhO mee naar de Beurs van Berlage.

Mochten ze bij het NedPhO op hem zijn uitgekeken, dan vertrekt Loot ruim op tijd, want van weerstand is daar tot nu toe weinig of niets manifest geworden.

Of dit alles voldoende garantie is voor een blijvende aanwezigheid van het Concertgebouworkest in de mondiale eredivisie, zal moeten blijken. Op zijn gaven als concertprogrammeur en bespeler van grote dirigenten zal Loot vermoedelijk niet zijn gekozen. Van belang is, of de artistiek adviseur, -leider of -adjunctdirecteur die in zijn kielzog zal worden benoemd zijn werk kan doen. Faxjes uit München met adviezen van Peter Ruzicka zijn waarschijnlijk ook niet alles.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden