Recensie People, Places &Things

Snikken en schaterlachen in People, Places & Things van regisseur Marcus Azzini (vijf sterren)

Hannah Hoekstra is ronduit sensationeel in haar vertolking van de verslaafde actrice Emma. 

Ariane Schluter (links) en Hannah Hoekstra in People, Places & Things. Beeld Sanne Peper

Wat heeft ze de afgelopen 24 uur gebruikt voordat ze naar de kliniek kwam? Achteloos somt de verslaafde actrice Emma (Hannah Hoekstra) het op: ‘Rode wijn, een beetje gin, een paar bètablokkers en ibuprofen, valium, Benzo’s en Ativan. Een beetje speed en een halve gram coke. En een multivitamine.’ Zelfmedicatie is de enige manier om te overleven in een wereld die kapot is, vindt zij. En je kan haar in haar sombere kijk op de wereld niet helemaal ongelijk geven.

Emma aarzelt op de drempel van de afkickkliniek, maar dat het zo niet door kan gaan, is duidelijk. Net hebben we haar zien instorten op toneel, in een uitvoering van Tsjechovs Een Meeuw. Nu wil Emma een ‘quick fix’, een korte detox om het gif uit haar lijf te krijgen zodat ze weer aan het werk kan. Eenmaal in de kliniek blijkt daar iets meer bij te komen kijken. Hier zal Emma, in een door haar hartgrondig gehaat therapeutisch groepsproces, haar verslaving moeten afzweren en moeten afrekenen met de oorzaak ervan. Dat proces is een uiterst pijnlijke, maar ten slotte hartroerende helletocht.

Volmaakt theater

People, Places & Things van de Engelse toneelschrijver Duncan Macmillan is een verbluffende evenwichtsoefening. Het stuk is even schokkend als hilarisch, en minstens zo ontroerend als intelligent. Hannah van Wieringen maakte een puntgave vertaling voor Toneelgroep Oostpool en regisseur Marcus Azzini en een paar ijzersterke acteurs maken daar welhaast volmaakt theater van, dat je tegelijkertijd doet snikken en schaterlachen. Zelden ervoer ik bij een voorstelling zo’n snelle opeenvolging van vreugde en verdriet. De grondtoon is somber, met hier en daar een sprankje troost, en de lach als hoognodige verlichting.

Duncan Macmillan (38) is een Engelse toneelschrijver. Hij schreef Longen (Lungs, 2011) over de klimaatzorgen van een jong koppel, dat een internationaal succes werd en hier in 2014 werd opgevoerd in regie van Teunkie van der Sluijs. In 2014 schreef hij People, Places & Things, dat werd genomineerd voor een Oliver Award voor beste nieuwe toneelstuk. De Ierse actrice Denise Gough won in 2016 een Oliver voor haar vertolking van Emma. Onlangs had Macmillan  succes met zijn theaterbewerking van George Orwells boek 1984.  

Macmillan schreef sublieme groepstherapiesessies, waarin steeds weer een andere verloren ziel te biecht gaat. In ontroerende rollenspelen worden de ergste wandaden geopenbaard. Die bekentenissen klauwen in je hart. Tegelijk doet de enscenering denken aan een toneelrepetitie of spelimprovisatie. Azzini regisseert de scènes zo open en transparant dat therapie en theater, fictie en werkelijkheid, subtiel in elkaar overvloeien. People, Places & Things is ook een ode aan het theater en vooral aan de verbeelding: misschien wel het enige duurzame tegengif tegen de pijn van het bestaan.

Hannah Hoekstra in People, Places & Things Beeld Sanne Peper

Emma, ondertussen, is een aanwinst voor het hedendaags toneelrepertoire. Stekelig, zwartgallig, grofgebekt en gevat is ze, razendsnel en knetterslim – een briljante tragikomische antiheldin. Hoekstra speelt haar met precies de juiste bitse toon en geagiteerde mimiek. Tenzij ze high is, want dan stijgt Emma op naar een andere dimensie. De voorstelling is geen reclame voor drugs, maar Azzini weet met een opwindende soundscape en de juiste lichteffecten in een bedwelmende clubscène óók de aantrekkingskracht en gevaarlijke verleiding van verdovende middelen voelbaar te maken. ‘Drank en drugs hebben mij nog nooit teleurgesteld’, zegt Emma.

Onuitstaanbaar maar oprecht

Voorbij de verslaving gaat People, Places & Things over de ellende die mensen, vooral familieleden, elkaar aandoen. En nog een niveau dieper gaat het over de zinloosheid van het leven en de treurige condition humaine, die Emma pijnlijk nuchter ontleedt.

Emma: ‘Heb je Foucault gelezen? Derrida? Baudrillard? Barthes?’

Dokter: ‘Je bent verslaafd vanwege het postmodernisme?’

Hannah Hoekstra (l.) en Belinda van der Stoep in People, Places & Things Beeld Foto Sanne Peper

Hannah Hoekstra is ronduit sensationeel in haar vertolking van Emma, in al haar variaties: eerst onuitstaanbaar en (zelf)destructief en uiteindelijk klein, kwetsbaar en oprecht. Haar spel is zeer komisch en grotesk, soms hilarisch clownesk, maar tegelijk weet ze je met Emma’s existentiële radeloosheid diep te raken. De tekst is een partituur en Hoekstra haalt elke noot. Ze krijgt geraffineerd tegenspel van een ontwapenende Thomas Höppener, die de mooiste en verdrietigste monoloog uit de voorstelling heeft, over de ellende die hij de mensen om hem heen heeft aangedaan. 

Naast hen staat een verrukkelijke Ariane Schluter in een innemende driedubbelrol als Emma’s kordate arts, haar wulps-zweverige groepstherapeut en haar moeder – die in de hartverscheurende slotscène even gehavend als ongeneeslijk gehard blijkt. Hoewel, ongeneeslijk? Haar dochter mag wel weer even thuis komen wonen, tuurlijk, daar liggen de schone lakens. En wil ze misschien straks iets hebben van die nieuwe afhaalchinees? Schluter zegt het met gebalde vuisten en een holle blik. Dit is nog geen verzoening, verre van. Maar misschien is het een begin.

People, Places & Things van Duncan Macmillan door Toneelgroep Oostpool. Gezien 11/10, Huis Oostpool, Arnhem. Tournee t/m 23/3.

‘Het is tijd dat het taboe rond verslaving een beetje verdwijnt. Kom op, het is 2018. Wat? 2019! Kak. Gelukkig Nieuwjaar!’

Tweevoudig Gouden Kalf-winnares Hannah Hoekstra (31) speelt de hoofdrol in People, Places & Things, bij Toneelgroep Oostpool. Haar personage is Emma, een actrice die probeert af te kicken van haar verslaving aan drank en drugs. Lees hier het interview.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.