De week in boeken­Marieke Lucas ­Rijneveld

Snel terugzetten, die geschrapte grap in de Britse vertaling van Marieke Lucas Rijneveld

Hoera! ­Marieke Lucas ­Rijneveld zet de Nederlandse literatuur op de internationale kaart. Van haar grappen had de Britse uitgever moeten afblijven. 

Marieke Lucas Rijneveld, de eerste Nederlandse winnaar van de International Booker Prize.Beeld Judith Jockel/ANP

Jarenlang zaten we op scherp als in Stockholm de winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur bekend werd gemaakt, vurig hopend dat zo’n Zweedse juryvoorzitter zou struikelen over de naam ‘Arnon Grunberg’, ‘A.F.Th. van der Heijden’ of, vooruit, ‘Cees Nooteboom’, maar steeds werd het toch weer een Rus of een Pool of Bob Dylan. Deze week is de Nederlandse literatuur alsnog op de internationale kaart gezet. Niet door een man met een doorgroefd gelaat, maar door een tenger jongensmeisje van 29 dat niet alleen schrijver maar ook boer is: Marieke Lucas Rijneveld. 

Woensdag werd haar roman The Discomfort of Evening (De avond is ongemak, 2018), in het Engels vertaald door Michele Hutchison, bekroond met de International Booker Prize. Het is de eerste keer dat een Nederlandse schrijver deze prestigieuze prijs wint. In haar dankwoord zei Rijneveld dat ze zo trots is als ‘een koe met zeven uiers’ (a cow with seven udders)Dat is een fijne variant op de alfamannetjesuitdrukking zo trots als ‘een aap met zeven lullen’ (a monkey with seven dicks).

Rijnevelds roman wordt geprezen om zijn venijnige komedie en de pure poëzie van zijn observaties. De grote uitdaging voor de vertaler lag in het voor een Brits lezerspubliek toegankelijk maken van een wereld vol oer-Hollandse details, schreef Hans Bouman in de Volkskrant: leg het fenomeen Dieuwertje Blok maar eens uit. Of Friese doorlopers, juskuiltjes, buutvrij. Maar een deel van de lol van een roman is nu juist dat hij je een wereld intrekt die je nog niet kende, en daar horen exotische woorden en begrippen bij – als ik een dikke Rus lees, vind ik het alleen maar fijn dat er rare woorden als ‘werst’ of ‘kopeke’ in staan en dat alle namen op vitsj eindigen. In The Discomfort of Evening is huzarensalade ‘Russian salad’ geworden, en het Sinterklaasjournaal een ‘pre-Christmas show’. 

Jammerder is dat sommige grappen zijn geschrapt, niet omdat de gemiddelde Brit ze niet begrijpt, maar omdat hij er mogelijk aanstoot aan zou kunnen nemen. Zo fietst hoofdpersoon Jas op zeker moment met haar zusje Hanna over de dijk. ‘Om haar geconcentreerd te houden ga ik naast haar fietsen en vertel haar de mop die ik van Obbe heb: ‘Waarom pleegde Hitler zelfmoord?’ Hanna trekt haar wenkbrauwen op. ‘Weet ik veel.’ ‘Omdat hij de gasrekening niet kon betalen.’’ De passage sneuvelde omdat de uitgever wilde voorkomen dat lezers zich er ‘ongemakkelijk’ bij zouden voelen. Dat is natuurlijk een heel slechte reden. ‘Onverbiddelijk zijn’, schreef Rijneveld boven haar bureau toen ze aan dit boek werkte (be relentless) en zo is het maar net. Snel terugzetten, deze grap, in de eerstvolgende druk. Leve de Nederlandse literatuur die niet meedoet aan gevoeligheidsflauwekul.

Hoofdpersoon Jas heet ook in het Engels gewoon Jas
Zo’n Hollands verhaal, en dan toch een groot succes in Groot-Brittannië: het overviel Marieke Lucas Rijneveld een beetje, vertelt zij in een interview voorafgaand aan de prijsuitreiking. 

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden