Snacken uit de tv-muur

YouTube, de site met filmpjes, is nog geen drie jaar oud en bloeit als nooit tevoren. Is het einde van de gewone tv nabij?...

Toen de overvaller bij hem over de toonbank sprong, was de eerste, instinctieve gedachte van een werknemer van de fastfoodketen Dunkin’ Donut in Elmwood Park, New Jersey, dat hij zichzelf in veiligheid moest brengen.

Maar ineens dacht hij aan de bewakingscamera’s die in het filiaal hingen. Wat zou zijn baas zeggen als hij zijn vlucht op de video zou zien? En het kon allemaal nog veel erger, bedacht hij in een oogwenk: wat als de camerabeelden hun weg zouden vinden naar YouTube, de site waar dagelijks tientallen miljoenen internetters naar filmpjes kijken?

De donutverkoper aarzelde geen moment, pakte de beker waarin het personeel de fooien doet en sloeg de overvaller ermee op zijn hoofd. Die nam de benen met 90 dollar uit de kassa, en met achterlating van zijn honkbalpetje.

Beter kan de macht van YouTube niet worden geïllustreerd. De website waarop miljoenen videofilmpjes prijken, is niet meer weg te denken uit het alledaagse leven – in Amerika en daarbuiten, zoals in Groot-Brittannië, waar koningin Elizabeth vlak voor Kerst een eigen pagina begon op YouTube. Haar overwegingen zullen dezelfde geweest zijn als die van de donutverkoper uit Elmwood Park: als je op YouTube te zien bent, kun je er beter voor zorgen dat je er een beetje fraai op staat.

Janet Jackson’s borst

Janet Jackson’s borst
Een kleine drie jaar geleden was YouTube niet meer dan een wild idee van drie Californiërs, ontstaan tijdens een diner in San Francisco. Chad Hurley, Steve Chen en Jawed Karim raakten aan de praat over hoe moeilijk het was geweest het tv-fragment te vinden van zangeres Janet Jackson die in 2004 per ongeluk een borst ontbloot tijdens een optreden in de pauze van de Super Bowl, Amerika’s grootste sportevenement van het jaar. Datzelfde gold voor beelden uit Azië nadat daar honderdduizenden mensen waren verdronken door de tsunami.

Janet Jackson’s borst
Zou het niet handig zijn opmerkelijke beelden vast te kunnen leggen op een plek waar de rest van de wereld ze kon bekijken? Televisie, maar dan in een vorm die de kijker in staat stelt zijn eigen favoriete filmpjes te kiezen én aan te bieden? Omdat de naam YourTube (‘jouw buis’) al was vergeven, werd gekozen voor de variant YouTube (losjes te vertalen als ‘jij buist’).

Janet Jackson’s borst
Dat ‘jijbuizen’ heeft sinds het prille begin in februari 2005 een ongelooflijke vlucht genomen. YouTube houdt de cijfers uit concurrentieoverwegingen angstvallig geheim, maar het tipje van de sluier dat werd opgelicht in de zomer van 2006 is veelzeggend: op een doorsnee dag werden toen meer dan 100 miljoen filmpjes aangeklikt.

Janet Jackson’s borst
In juni 2006 waren dat er in totoaal 2,5 miljard. In mei van datzelfde jaar voegden gebruikers elke dag 50 duizend nieuwe video’s toe; twee maanden later was dat opgelopen tot 65 duizend. Nu wordt elke minuut acht uur aan beeld online gezet.

Janet Jackson’s borst
Berekeningen op de achterkant van een bierviltje door de zakenkrant The Wall Street Journal in augustus 2006 kwamen uit op een half miljoen geregistreerde gebruikers. Er zouden op dat moment 6,1 miljoen video’s online staan, die 45 terabyte aan opslagcapaciteit vergen. Ter vergelijking: daarvoor zou je 576 pc’s met elk een harde schijf van 80 gigabyte aan elkaar moeten knopen.

Janet Jackson’s borst
Op YouTube is van alles te vinden – zolang het maar niet van pornografische aard is of materiaal bevat waarop auteursrechten berusten. Het zijn officieel de enige beperkingen die de website stelt – naast de maximale speelduur van 10 minuten, ingesteld om te voorkomen dat gebruikers complete bioscoopfilms uploaden. YouTube vertrouwt voor de rest op het zelfreinigend vermogen van de website, waarop gebruikers fragmenten kunnen markeren (‘flaggen’) als ze vinden dat iets niet door de beugel kan.

Janet Jackson’s borst
Toch past YouTube in de praktijk wel degelijk eigenhandig censuur toe. De website verwijderde in september van dit jaar video’s waaraan de regering van Thailand aanstoot had genomen, inclusief beelden waarin de draak werd gestoken met koning Bhumibol. De filmpjes hadden ertoe geleid dat de Thai de toegang tot de website blokkeerden voor internetters in het koninkrijk. Na de belofte de Thaise gevoeligheden niet langer te kwetsen, mocht YouTube terugkeren.

Janet Jackson’s borst
Gewist werden ook de beelden die een Egyptische activist online had gezet van martelingen en politiegeweld in zijn land. Dat gebeurde zonder opgaaf van reden. Pas toen wereldwijd protesten tegen de censuur opklonken, kreeg de activist Wael Abbas weer toegang tot de website. YouTube gaf als verklaring voor het ingrijpen dat Abbas ‘de context van de beelden’ onvoldoende had verklaard voor de toeschouwers. De website ontkende dat het ingrijpen was ingefluisterd door de Egyptische autoriteiten. Het was een ‘interne kwestie’ geweest.

Janet Jackson’s borst
Censuur zou de Amerikaanse senator en presidentskandidaat John McCain niet onwelgevallig zijn geweest. Twee filmpjes doken dit jaar op bij YouTube waar hij in een niet al te fraai daglicht staat. Op het ene is te zien hoe de 70-jarige politicus wegdommelt tijdens de State of the Union – het Amerikaanse equivalent van de troonrede – van president Bush, vorig jaar. De ander is een amateurvideo van een lokale verkiezingsbijeenkomst waarop de senator een kwinkslag maakt over een mogelijke Amerikaanse oorlog tegen Iran. ‘Kennen jullie dat beroemde lied van de Beach Boys? Bomb, bomb, bomb Iran..’ (op de wijs van Barbara Ann).

Wapens

Wapens
Dit soort ‘molotovcocktails’ (in de woorden van The New York Times) zijn alom geaccepteerde wapens geworden in de politieke arena. Vriend en vijand zijn het erover eens dat een clip met racistische uitlatingen door senator George Allen, in 2006 op YouTube te zien, de politicus zijn zetel in het Congres hebben gekost. Diezelfde politici zien er geen bezwaar in YouTube voor hun eigen gewin in te zetten. Tijdens de televisiedebatten tussen de presidentskandidaten in de VS mochten ‘gewone mensen’ via de website vragen stellen.

Wapens
Zelfs landen onderling schuwen YouTube als politiek middel niet. In oktober verscheen op de website een filmpje waarop de Australische minister voor milieu, Malcolm Turnbull, aandacht vraagt voor het lot van de bultrugwalvis. ‘Kunt u zich voorstellen hoe het leven op aarde eruit zou zien zonder deze magnifieke beesten? Honderden jaren van walvisvaart hebben de bultrug zo goed als uitgeroeid.’

Wapens
Turnbulls woorden werden in het Japans ondertiteld. Zijn regering heeft stelling genomen tegen het Japanse besluit deze zomer de jacht op bultrugwalvissen te hervatten. Tokio heeft landen die daar bezwaar tegen maken uitgedaagd naar het Internationale Gerechtshof in Den Haag te stappen. De Australische regering kiest een andere weg. ‘We zullen voor het gerecht van de publieke opinie strijden’, zegt Turnbull. Met YouTube als zijn pleiter.

Wapens
Niet alleen de politiek merkt dat het tij keert, ook de branche die YouTube het dichtst na staat en tegelijkertijd zijn concurrent is, kan niet meer om het verschijnsel heen. Steeds meer televisiekijkers wenden zich tot internet om video’s, films en tv-series te bekijken, concludeerde de Amerikaanse opiniepeiler Harris Interactive in een onderzoek dat de week voor Kerst werd bekendgemaakt. Van de iets minder dan 2.500 Amerikanen die aan de tand werden gevoeld, zei 65 procent wel eens een video op YouTube te bekijken. Dat was een jaar geleden 45 procent.

Wapens
‘Online video’s bekijken is vooral voor de jongere kijkers een vorm van avontuur’, oordeelde Joan Barten Kline van Harris. ‘Ze zijn trots op wat ze online vinden en willen dat graag met vrienden delen.’ YouTube is verreweg de populairste bestemming voor het ‘jijbuizen’.

Proefopname

Proefopname
Het is niet alleen ‘Febo-tv’, snacken uit de televisiemuur; YouTube bepaalt ook in steeds grotere mate wat er op de echte beeldbuis te zien is. Onbekenden plaatsten in augustus 2006 een proefopname online van een tv-serie die toepasselijk genoeg Nobody’s Watching heette. De pilot trok zo veel bekijks op YouTube dat de productiemaatschappij NBC Universal besloot er alsnog een serie van te maken – die uiteindelijk alleen online te zien was.

Proefopname
Sindsdien zijn er meer tv-series uit Hollywoods prullenbak gelicht. Toen de Amerikaanse zender Fox Broadcasting besloot de komedie The Adventures of Big Handsome Guy and His Little Friend niet op te nemen in zijn winterprogrammering, verschenen afleveringen online. Ook de geschrapte serie Three Strikes, van Comedy Central, beleefde een wedergeboorte in de nieuwe screening room die YouTube heet. Tv- en filmmaatschappijen gebruiken de website ook mondjesmaat om nieuwe formats uit te testen of om reclame te maken voor films en series.

Proefopname
Betekent dit het einde van de televisie zoals we die al een halve eeuw kennen? Arvind Desikan, product marketing manager bij YouTube in Londen, heeft er een hard hoofd in. Hij denkt eerder dat offline en online elkaar aanvullen. ‘Toen van de talkshow van David Letterman oude afleveringen online werden gezet, nam de kijkdicht van zijn show op televisie met 5 procent toe. Maar YouTube gaat om de persoonlijke verhalen. Die zijn ook het populairst.’

Proefopname
Desikan constateert de laatste tijd dat er gemeenschappen ontstaan. ‘Dan zie je groepen mensen die alles verzamelen en bekijken over wielrennen. Of die alle fragmenten beoordelen van een zanger.’

Proefopname
Het bekendste voorbeeld in die laatste categorie is de Oosterbeekse zangeres Esmée Denters, die aan een reeks filmpjes op You Tube waarin ze zelf zong een platencontract overhield bij de productiemaatschappij van het popfenomeen Justin Timberlake.

Proefopname
Intussen maakt de aanpak school van de werknemer van Dunkin’ Donuts die zijn overvaller te lijf ging. Die ene boef mag dan niet gepakt zijn, dat overkwam wel een dief die twee dure horloges had weggegrist uit een sigarenwinkel in Mesa, Arizona. De eigenaar van de winkel besloot de beelden uit zijn bewakingscamera’s op YouTube te zetten. Daar werden ze 20 duizend keer aangeklikt – ook door iemand die een van de gestolen horloges bij een pandjesbaas zag liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.