'Smoeder' omzeilt alle valkuilen virtuoos

De moeder van Maria Goos overleed op 10 april 1985, die van Marcel Musters op 15 september 2002. Omdat beiden vanaf dat moment wees waren en daar niet zo goed mee overweg konden, zijn zij gaan schrijven....

Hein Janssen

Omdat zowel Goos als Musters in het theater actief zijn, besloten ze op basis van dat materiaal een voorstelling te maken. Over moeders die doodgaan. Zoals uiteindelijk alle moeders doodgaan, en het leven daarna doorgaat.

Goos en Musters troffen elkaar iedere week in een Thais restaurant in Amsterdam waar zij over hun moeders spraken. Het tafeltje waaraan ze zaten werd aldus een 'eiland van vroeger' en op dat eiland ontstond de voorstelling Smoeder – zoals Brabantse kinderen hun moeder noemen.

Het is hoogst particulier theater geworden, waarin moeder Musters en moeder Goos tot leven worden gewekt. Aan zo'n onderneming zitten gevaarlijke kanten (sentiment, te privé, koketterie) maar Smoeder omzeilt al die valkuilen op virtuoze wijze. Goos, voor het eerst zelf op toneel, is gelaten-nuchter in het beschrijven van de dood en – belangrijker nog – van het leven van haar moeder. Musters, van nature veel meer de acteur van de twee, is theatraler en grotesker in het verwoorden van zijn herinneringen en gevoelens. Juist dat contrast maakt de voorstelling spannend, origineel en evenwichtig in de afwisseling van een lach en een traan.

Smoeder is een vertelvoorstelling; de spelers zijn zichzelf en zitten voornamelijk aan een tafel met gezellige rommel en een pot thee. Er wordt behendig heen en weer gesprongen tussen heden en verleden, tussen gevoelens van verdriet en vrolijkheid. Erg mooi is het moment waarop Goos naar haar ouder wordende handen kijkt en constateert dat haar moeder als het ware door haar lichaam heen is gaan schemeren.

Musters ontroert als hij verslag doet van de dag waarop zijn moeder sterft. Kijkend naar de hemel ziet hij haar verdwijnen, om haar vervolgens weer tot leven te wekken door te vertellen over haar huwelijk, haar moederschap en eigenzinnigheid.

Aldus ontstaat het portret van twee Brabantse vrouwen en hun levens – getekend door twee betrokken kinderen. Gewone moeders met gewone levens, maar toch ook bijzonder. Zoals uiteindelijk iedereen een moeder heeft die, al dan niet dood, bijzonder is.

Aan het eind van de voorstelling (die overigens een kwartier te lang duurt, alsof de spelers er geen punt achter wilden zetten) zijn dochter Maria en zoon Marcel langzaam veranderd in hun moeders. Zij spelen dan moeder Goos en moeder Musters, keuvelend aan tafel en zich afvragend wat het nut is van een voorstelling over hun leven, over hun dood.

Nut is in het theater niet te peilen. Inzicht wel, en betrokkenheid, kippenvel, prikkende ogen – dat soort dingen. En daarmee zit het wel goed in Smoeder.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden