BoekrecensieBag Man

Smeuïge reconstructie van de val van Nixons vicepresident, die in veel aan Trump doet denken ★★★★★

Bag Man is een geweldig verslag van de val van Spiro Agnew, een bijna vergeten schurk uit de geschiedenis van het Witte Huis. De dappere aanklagers krijgen alle eer. Associaties met de vorige president zijn onvermijdelijk.

null Beeld Leonie Bos
Beeld Leonie Bos

Golfen. Klagen over een heksenjacht. De media aanvallen en het ministerie van Justitie onder druk zetten. Klinkt bekend? Toch gaat het smakelijke Bag Man van Rachel Maddow en Michael Yarvitz niet over Donald Trump maar over Spiro Agnew, een bijna vergeten schurk uit de geschiedenis van het Witte Huis.

Agnew, vicepresident onder Richard Nixon, moest in 1973 aftreden, maar hij had het geluk dat die vernedering een jaar later werd overschaduwd door de val van Nixon zelf, als gevolg van het Watergateschandaal. Nixon had de Republikeinse gouverneur van Maryland in 1968 uitgekozen als zijn running mate om zijn rechterflank te dekken. Agnew lag goed bij de conservatieve Republikeinen in de zuidelijke staten, met zijn harde optreden tegen de rellen die uitbraken na de moord op Martin Luther King.

Links Amerika haatte hem. Een ‘peacenik’ die als studio-assistent bij de televisiezender ABC werkte, had zelfs het plan om bij een optreden van Agnew lsd in zijn glas water te doen in de hoop dat hij wartaal zou gaan uitslaan. Maar op het laatst durfde hij het toch niet aan.

Eenmaal in het Witte Huis liet Agnew nauwelijks van zich horen. Nixon vond hem een luiaard die veel te vaak op de golfbaan te zien was, maar vroeg hem toch weer als running mate bij de verkiezingen in 1972. Die liepen uit op een verpletterende nederlaag voor de Democraat George McGovern, maar kort daarna zaten én Nixon én Agnew tot over hun oren in de problemen.

Spiro Agnew werd in 1969 vicepresident onder Richard Nixon, hier samen op de Republikeinse Conventie van 1968. Beeld Getty Images
Spiro Agnew werd in 1969 vicepresident onder Richard Nixon, hier samen op de Republikeinse Conventie van 1968.Beeld Getty Images

Smeuïg

In hun boek (een uitgebreide versie van hun eerdere podcast) reconstrueren Maddow en Yarvitz smeuïg hoe drie jonge, ambitieuze aanklagers erachter kwamen dat Agnew tot in het Witte Huis enveloppen met tienduizenden dollars liet bezorgen van bouwbedrijven uit Maryland, in ruil voor overheidsopdrachten. Daar had Nixon niet veel bezwaar tegen, maar het tijdstip kwam de president wel slecht uit: zelf raakte hij iedere dag dieper in het moeras door de onthullingen over zijn pogingen de inbraak in het hoofdkwartier van de Democratische Partij te verdoezelen.

Agnew sloeg terug met een aanval op de ‘leugenachtige, linkse media’ en kreeg veel bijval van zijn conservatieve bewonderaars. ‘Ik walg van wat de media en de Democraten aan het doen zijn. Ze hebben verloren en dat kunnen ze niet hebben’, schreef een van hen aan Agnew. Net als Trump bij het Ruslandonderzoek deed, probeerde Agnew het onderzoek tegen hem te saboteren, onthullen Maddow en Yarvitz op grond van bandopnamen van Nixons stafchef Bob Haldeman.

Samen met Nixon bedacht Agnew een plan om de baas van de drie aanklagers, George Beall, onder druk te zetten via diens broer, een Republikeinse senator in Maryland. Om te voorkomen dat hun vingerafdrukken op die operatie zouden komen te staan, schakelden ze George Bush sr. in, de latere president, om de boodschap over te brengen, maar Beall gaf geen krimp.

Doodsbenauwd

Gaandeweg ging Nixon Agnew steeds meer als een molensteen om zijn nek beschouwen, zeker toen deze zich erop beriep dat hij als zittende vicepresident niet kon worden aangeklaagd. Nixon was volgens Maddow en Yarvitz doodsbenauwd dat het ministerie van Justitie die redenering zou afwijzen. Dan zouden zijn kansen om in de gevangenis terecht te komen ook toenemen. Dus het was zaak om van Agnew af te komen.

Nixons kersverse minister van Justitie Elliot Richardson, een van de helden uit het verhaal, zag twee problemen. Als Agnew veroordeeld zou worden en Nixon later zou moeten aftreden, zouden de VS een president krijgen die in de bak zat. Maar ook het omgekeerde zou op een constitutionele ramp uitlopen: als Nixon zou worden afgezet wegens het Watergate-schandaal, zou zijn opvolger, Agnew, waarschijnlijk kort daarna ook het veld moeten ruimen.

Om de Amerikanen die blamage te besparen begon Richardson onderhandelingen met Agnews advocaten over een deal: als Agnew vrijwillig zou aftreden, zou hij alleen maar voor belastingontduiking worden aangeklaagd. Dat was een bittere pil voor de drie jonge aanklagers uit Maryland, die voldoende bewijzen hadden om Agnew voor tientallen jaren achter de tralies te krijgen.

Eieren voor zijn geld

Toch bleef Agnew dwarsliggen. Uiteindelijk was het Nixon die het tapijt onder hem vandaan trok: hij liet Agnew weten dat het ministerie van Justitie tot de conclusie was gekomen dat een zittende president niet kon worden aangeklaagd, maar een zittende vicepresident wél (diens functie stelde eigenlijk toch niet zo veel voor). Daarop besloot Agnew eieren voor zijn geld te kiezen.

Maddow en Yarvitz wijzen er terecht op dat ook minister van Justitie William Barr de redenering gebruikte dat een zittende president niet kan worden aangeklaagd om de huid van president Trump te redden na het onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller. Soms leggen zij de vergelijking met Trump er iets te dik op, maar Bag Man blijft een geweldig verslag van de val van Agnew. Tegelijk is het een eerbetoon aan Richardson, Beall en de drie aanklagers die alle druk van bovenaf trotseerden en in elk geval één schurk uit het Witte Huis verjoegen.

null Beeld Random House
Beeld Random House

Rachel Maddow en Michael Yarvitz: Bag Man The Wild Crimes, Audacious Cover-up, and Spectacular Downfall of a Brazen Crook in the White House. Random House; 240 pagina’s; ca. € 23.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden