Smakelijk portret van de Britse oud-vorstin

Zonde dat het grootste deel van haar dagboeken door familieleden is verbrand, maar zelfs zonder die informatie weet A.N. Wilson een smakelijk portret van de Britse oud-vorstin te schetsen.

Een beetje stadsplein in Groot-Brittannië heeft wel een standbeeld van Victoria. Meestal gezeten op een paard. Voor de Britten is de kleine koningin immers het boegbeeld van hun Gouden Eeuw. In de bijna 64 jaar waarin Victoria op de troon zat, bereikte het wereldrijk zijn maximale grootte, democratiseerde het politieke bestel en werd ze de matriarch van vrijwel alle Europese koningshuizen. Alexandrina Victoria van Hannover, kortom, was de machtigste vrouw ter wereld. In de geschiedenisboeken komt ze over als een wat stijve, sombere heerseres.

Amoureuze indiscreties

In de verrukkelijke biografie van A.N. Wilson, de keurmeester van Victoriaans Engeland, komt een heel andere Victoria naar voren. Een verlegen vorstin die politieke kwesties beter inschatte dan menig minister, openbare plichtplegingen meed en liever niet verder reisde dan haar Schotse buitenhuis Balmoral. Wilsons paleismus besteedde dagelijks uren aan haar dagboeken, waar ze delen van publiceerde. Waar Marcel Proust de wereld om zich heen vanuit zijn bed beschreef, deed Victoria dat in de koude kamers, warm gehouden door een mengsel van wijn en whisky.

Uiteindelijk zou haar dagboek zes miljoen woorden tellen, maar het grootste deel daarvan is na haar dood in 1901 vernietigd door haar kinderen. Victoria, die dol was op gossip, zou te veel indiscreties aan het papier hebben toevertrouwd, van amoureuze aard vooral. Desondanks bleef er voor Wilson genoeg over om ze te gebruiken als grondstof voor zijn revisionistische beschouwing. Juist doordat Victoria geen doener was, kon hij zich geheel richten op haar persoon. 'Het is moeilijk haar leuk te vinden, makkelijk om van haar te gaan houden', zo ervoer Wilson deze kennismaking.

Halve wilde

En dat blijkt. Gaandeweg de biografie lijkt de auteur zijn armen om zijn subject heen te willen slaan, net zoals John Brown dat indertijd deed. Deze Schotse stalmeester had zich over Victoria ('wumman' noemde hij haar) ontfermd na de voortijdige dood van haar Albert. Terwijl de lakeien deze Hooglander beschouwden als een halve wilde, was hij voor haar een heer. Ze bewonderde zijn krachtige armen, zijn rauwe humor, zijn nuchtere oordelen en ze schreef lyrisch over zijn benen. Victoria zou zelfs in het geheim met Brown zijn getrouwd, al kan Wilson geen hard bewijs leveren.

De zoektocht naar warmte en genegenheid is een rode lijn in Victoria's leven. Dat verlangen gaat terug naar haar jeugd. Haar vader, de vierde zoon van de gek geworden koning George III, stierf een jaar na haar geboorte. Ze werd toen opgevoed door haar Duitse moeder, pauperprinses Victoria Saksen-Coburg-Saalfeld. Moeder en dochter bewoonden enkele kamers in het vervallen Kensington Palace, met de nek aangekeken door de hofhouding. Doordat de ene na de andere troonpretendent jong stierf, werd de eenzame Victoria op 18-jarige leeftijd onverwacht koningin. Een kind nog.

Dancing queen

Ze ontwikkelde een platonische relatie met haar eerste premier Lord Melbourne, die in treurnis was vervallen nadat zowel zijn vrouw als zijn moeder een affaire bleken te hebben gehad met Lord Byron. In het paleis, dat bijkans zijn tweede huis was geworden, sprak de politicus openhartig over zijn bezoekjes aan jongedames, door wie hij zich liet vernederen. Ontroostbaar was de staatsman toen zijn oogappel trouwde met prins Albert van Saksen-Coburg en Gotha. Voor Victoria was dit neefje de vader die ze nooit heeft gekend. Hij noemde haar 'Mein Liebes Kind'. Ze dansten graag.

Met plezier liet de dancing queen alle politieke zaken over aan de prins-gemaal, een estheet en intellectueel die droomde van een federaal Europa met Saksen-Coburg als middelpunt. Oneindig was haar verdriet toen de Renaissanceprins 42 jaar jong overleed. 'Es ist das kleine Frauchen', sprak ze zachtjes toen ze haar hoofd wendde naar haar stervende engel, vragend om een laatste 'Kuss'. In de jaren daarna rouwde ze. Het waren Browns sterke armen die de 'Weduwe van Windsor' overeind hielden. Voor haar onderdanen was ze onzichtbaar. Zelfs voor troonredes bedankte ze.

Keizerin van India

Victoria werd gered door premier Benjamin Disraeli, die met haar flirtte, haar gebruikte als boegbeeld van het volksconservatisme en verhief tot keizerin van India, een titel die, in Wilsons typerende woorden, 'geschikter is voor een treinwagon, of mogelijk een varken, maar wel de volmaakte koepel vormde op de victoriaanse onderneming'. Victoria's liefde voor haar rijk kwam ook tot uiting in haar relatie met haar Indiase bediende Karim, door Wilson omschreven als 'John Brown met een tulband'. Hij leerde de keizerin Hindi, maakte haar bekend met de islam en trakteerde haar op curry's.

Dat de hofhouding hiervan gruwde, deed haar niets. Integendeel. Van de gevestigde orde - 'Jullie Engelsen' was de aanhef van menig woedeaanval - moest ze weinig hebben. Altijd heeft Victoria zich een buitenstaander gevoeld, een eenvoudige Duitse dame die door het lot koningin der Britten was geworden. Ze stierf in een buitenhuis op het Isle of Wight, een eiland bij een eiland. Op haar sterfbed werd ze geflankeerd door keizer Wilhelm II, haar favoriete kleinzoon, en door haar lijfarts James Reid. Ofwel: door Duitsland en Schotland, de twee landen waaraan haar hart verknocht was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden