'Slumdog' valt slecht in de sloppen

Slumdog Millionaire gaat vandaag in première in Nederland. In India, waar de film speelt, wisselen trots en kritiek elkaar af....

Van onze correspondente Wilma van der Maten

NEW DELHI In een van de grootste sloppenwijken van de Indiase hoofdstad New Delhi heeft geen van de bewoners de film Slumdog Millonaire al gezien. ‘We hebben geen geld voor een bioscoopkaartje’, zegt een norse Abid (25) vanuit de slagerij van zijn vader, een houten krot dat van binnen is besmeurd met bloedspatten. Aan een pin hangen een paar hompen vlees.

In tochtige eenkamerwoninkjes onder zwart tentzeil wonen ruim tweeduizend gezinnen. Het vervuilde water dat in de goot langs hun huizen stroomt, gebruiken ze om in te koken en te wassen. Kinderen plassen en poepen erin. De hele buurt gebruikt het open riool als vuilnisbak.

De slagerszoon toont weinig belangstelling voor Slumdog Millionaire, die in Engeland een kassucces is en vandaag in Nederland in première gaat. ‘Waarom zou ik naar mijn eigen armoede kijken? Als ik geld heb, ga ik liever naar een actiefilm met Salman Khan in de hoofdrol’, zegt Abid. Hij noemt Slumdog Millionaire een film voor de middenklasse – wat niet betekent dat de rijken geïnteresseerd zouden zijn in de armoede in hun land.

Toch is de film in India niet de grote publiekstrekker waarop de distributeurs hadden gehoopt. In het luxueuze winkelcentrum Select Citywalk, waar de grootste bioscoop van New Delhi is gevestigd, komt slechts een handjevol bezoekers de bioscoopzaal uit. De film draait er pas twee weken. ‘Ik vond Slumdog verschrikkelijk’, zucht Anuh Kapor (54). Haar familie bezit een aantal juwelierszaken in de hoofdstad. ‘In het Westen is de film een hype, omdat jullie nog niet eerder zo heftig met de donkere zijde van India werden geconfronteerd’, zegt ze boosaardig.

De allersmerigste scène vindt zij het moment waarop de kleine Jamal, een van de hoofdrolspelers, in een open riool springt en helemaal onder de drollen naar de helikopter holt van India’s beroemdste acteur, Amitabh Bachchan, die een bezoek aan de sloppen brengt. Jamal gaat tot het uiterste om een handtekening te bemachtigen.

Bachchan is overigens niet te zien in de film. Hij is een van de Bollywood-acteurs die bezwaar maken tegen de film. Volgens hen wordt de armoede van India te simpel verkocht aan het buitenland. Ze doelen op scènes als die over Jamals vriendin, die als kind wordt ontvoerd en in de prostitutie belandt, en zijn hartsvriend Salim, die zich ontwikkelt tot een crimineel.

De film is opgenomen in de sloppenwijk Dharavi in Mumbai, niet een van de armste of crimineelste sloppenwijken van India. Het stadsbestuur bood de bewoners vorig jaar appartementen aan, omdat de overheid de grond waarop de sloppen staan aan projectontwikkelaars wil verkopen. De bewoners weigeren te vertrekken. Ze houden van hun leven in Dharavi. De kritiek op de regisseur, de Brit Danny Boyle, is dat hij de sloppen te extreem afschildert.

‘Ik vond de film een genot om naar te kijken’, zegt Anita Gupta, een vrouw van 52 met een grote zwarte zonnebril op haar hoofd. Ze bekent dat ze nog nooit een stap in een sloppenwijk heeft gezet. Zoals de meeste Indiërs is ze trots op de film, ook al is die door een Brit geproduceerd. Slumdog Millionaire sleepte al diverse buitenlandse filmprijzen in de wacht, onder meer op het filmfestival van Rotterdam, en is voor tien Oscars genomineerd. Anita vindt dat de Indiase regering een nationale feestdag moet uitroepen als de film een Oscar krijgt.

Hulporganisaties die in de sloppen van India actief zijn, noemen de reactie van de Indiase middenklasse hypocriet. ‘Ze zijn trots op een Oscar, maar negeren al jaren de armoede in hun land’, zegt directeur Pankaj Dubey van de organisatie Spriha. In New Delhi woont een op de drie bewoners in de sloppen. Het stadsbestuur wil binnenkort alle sloppenwijken afbreken, nog voor de Commonwealth Spelen volgend jaar beginnen. Delhi moet dan het toonbeeld zijn van een moderne wereldstad. ‘Niemand van de middenklasse die na deze film opkomt voor de bewoners’, zegt Pankaj.

De hulpverlener beschouwt Slumdog Millionaire als ‘armoedeporno’, omdat de makers zich over de ruggen van de armen verrijken. Het doel van de film is niet de Indiërs of de wereld bewust te maken van de armoede. Pankaj probeert al jaren Indiërs te doordringen van de ongelijke inkomensverdeling. Maar de voorlichting zet weinig zoden aan de dijk. Hij vindt veel te weinig donateurs die onderwijs voor kinderen uit de sloppen willen sponsoren. Indiërs staan niet bekend als gulle gevers aan liefdadigheidsprojecten. Volgens de hindoeïstische leer hebben mensen armoede te wijten aan zichzelf, aan een slecht karma.

Pankaj wil graag de 11-jarige Munna, die in een theestalletje werkt, naar school krijgen. Kinderarbeid is in India eigenlijk verboden. Munna’s vader is een alcoholist, zijn moeder is ziek. Voor 8 euro per maand wast hij zeven dagen per week kopjes en bordjes. Naar school is hij nooit geweest. Hij zou graag willen. Als Pankaj een sponsor vindt, krijgt Munna’s moeder het salaris van haar zoon, zodat Munna kan leren lezen en schrijven. De helft van alle kinderen in deze sloppenwijk gaat niet school. Ze moeten van hun ouders als bedelaar, schoenenpoetser of bordenwasser de kost verdienen.

Slumdog Millonaire heeft wel een nieuwe vorm van toerisme op gang gebracht: sloppentoerisme. In het Westen nemen reisbureaus na het succes van de film rondleidingen in de Indiase sloppen in hun reisprogramma op. Toeristen met korte broeken en fototoestellen om de nek trekken als voyeurs de sloppen in. ‘Alsof de bewoners aapjes zijn. Het levert niets op, en de mensen voelen zich vernederd’, zegt hulpverlener Pankaj.

In Mumbai is de Federatie van Sloppenbewoners een proces tegen de producenten van de film begonnen. De organisatie eist van de rechter dat het woord ‘Slumdog’ uit de titel verdwijnt. Hond is een van de ergste scheldwoorden in het Hindi.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden