Kleurstof Geel

Slimmer hadden de gele hesjes het niet kunnen aanpakken: geel is de kleur van jaloezie, alarm en het goddelijk licht

Kleuren hebben al eeuwen een betekenis die soms bewust, maar meestal onbewust, een rol speelt bij het beoordelen van beelden uit kunst en actualiteit. Zoals het geel van de gele hesjes-beweging.

De gele hesjes in Parijs, december 2018. Beeld Guus Dubbelman

Geel is de kleur van jaloezie, en jaloezie is wat mensen gevoeld zullen hebben toen ze de gele hesjes in actie zagen. De klimaatprotestanten bijvoorbeeld, of de vrouwen die tegen de verplichte hoofddoek in Iran protesteren met gevaar voor eigen leven, hebben toch een stuk minder aandachttrekkende werking, dan die neongele demonstranten. Bij de helderheid van hun kleur leek de helderheid van hun boodschap soms zelfs een bijzaak. De gele hesjes kregen van alle demonstranten in 2019 verreweg de meeste aandacht. Zo maak je mensen wel jaloers ja.

In de Middeleeuwen was het de jaloerse volgeling Judas die in het geel werd uitgebeeld, toen hij zijn dodelijke kus aan Jezus gaf, die daarop werd gearresteerd en gekruisigd. Judas = jaloezie = geel. Zo eenvoudig was het voor de kijkers toen:

Giotto, Judaskus, 1304-1306, Arenakapel, Padua. Beeld Collectie Scrovegni kapel Padua

Die gele hesjesmannen en -vrouwen, die wilden vast geen jaloezie uitstralen maar alarm, urgentie, hun onopgemerkte bestaan en gewoon, high visibility. En slimmer hadden ze het niet kunnen aanpakken; gele hesjes zijn immers úítgevonden om Zeer Zichtbaar te zijn. Ze zijn bedacht om de drager opvallend te maken, en dat werkt dus ook wonderwel in de dynamiek van moderne media. De hesjes staan symbool voor urgentie, wie ze ziet weet dat er iets moet worden gefikst – Vanessa Friedman schreef er een mooi artikel over in de New York Times. Je zou eigenlijk alle klimaatprotestanten een gifgroen mutsje gunnen, om in de buurt te komen van dit media-effect.

Goddelijk moederlicht

En zo is door die plotselinge verschijning van de geelgeheste massa een zon aan het opgaan voor de werkende klasse, en misschien een nieuwe dag aangebroken – ze wordt in elk geval opgemerkt. Het licht ging aan, zoals het aan ging bij Vincent van Gogh toen hij naar Zuid-Frankrijk toog, en felle kleuren – geel bovenal – zijn werk gingen beheersen. Veel feller nog dan we nu zien trouwens; in het Van Gogh Museum hangt op dit moment een geschilderde reproductie van een detail van zijn zonnebloemen die de stralingskracht van dat oorspronkelijke geel toont. Het geeft bijna licht, zoals de heiige zonsopgang in de enorme Turbine Hall van het Londense Tate licht gaf, gemaakt door Olafur Eliasson: 

Olaf Eliasson, The Weather Project, 2003, project in Tate Modern, Londen. Beeld Peter Macdiarmid / Getty

Dat kunstwerk was zó effectief dat je bijna kunt zeggen dat het een tijdperk inluidde voor lekkere Instagrambare kunst. Inmiddels zijn er hele musea die op dit fotografeerbare-kunst-concept worden ingericht. Geef het geel maar de schuld.

Geel is het licht van de grote zon, dat waar u misschien nu al (en ik, binnenkort) naar op weg zijn, en iedere route-de-soleilganger zal begrijpen dat het aanbidden ervan al zo oud is als de mens. Het goddelijke moederlicht. Kijk maar naar een magnifiek beeldje van gele jaspis uit de 14de eeuw vóór Christus dat een Egyptische koningin verbeeldt, misschien Nefertiti: 

Fragment van een koningin, circa 1353-1336 voor Christus, Egypte, Metropolitan Museum New York. Beeld Metropolitain Museum of Art, New York

Het is slechts een fragment, maar wel een fragment met de aantrekkingskracht van Rihanna of Beyoncé; een machtige schoonheid. In de kleur van, naast jaloezie, vooral de goddelijke zonnekracht.

De historie van geel 

Vincent van Gogh wist dat de kleuren die hij gebruikte instabiel waren. ‘Reden te meer', schreef hij aan zijn broer, ‘om ze onverschrokken te fel te gebruiken, door de tijd zullen ze toch alleen maar afzwakken.’ Het chromaatgeel in zijn werk is ‘een stoorzender’, aldus de wetenschappers die zijn pigmenten onderzochten. Geel is een van de oudste pigmenten. Al in de eerste grotschilderingen werd gele oker gebruikt, gemaakt van ijzer-oxide. De Egyptenaren en Romeinen gebruikten ‘Napels geel', dat ze uit het mineraal bindheimiet wonnen, maar voordat de Middeleeuwen begonnen was de kennis hierover verdwenen. Vanaf de 16de eeuw werd Napels geel synthetisch gemaakt en daarnaast werd ook ‘Indisch geel’ vanuit Azië geïmporteerd; een pigment waarvan sommigen nog steeds geloven dat het afkomstig is van koeien die op een hongerdieet van mangobladeren leefden. Wat misschien niet klopt.

Vincent van Gogh, Zonnebloemen, 1889, te zien in het Van Gogh Museum Amsterdam t/m 1 september. Beeld Collectie Van Gogh Musuem
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden