Slimme meid laat zich wegmoffelen

The Portrait of a Lady van Jane Campion. Met Nicole Kidman, John Malkovich, Barbara Hershey. In achttien theaters, waaronder Alfa 1, Alhambra 1 en Movies 1 Amsterdam, Babylon 1 en Metropole 3 Den Haag, Calypso 1 Rotterdam....

Met The Piano, bekroond met onder meer de Gouden Palm in Cannes en drie Oscars, bereikte Jane Campion het grote publiek. Succes geeft geld en voor The Portrait of a Lady, naar het gelijknamige boek van Henry James uit 1881, kreeg Campion ruime financiële middelen om in elk geval de buitenkant, de aankleding en decors, te laten schitteren. En wat er ook van de film te zeggen valt: hij ziet er prachtig uit.

Het boek van Henry James las Jane Campion zelf in de tijd dat zij, Nieuw-Zeelandse van huize, kennis maakte met Europa, zoals dik een eeuw geleden ook van Henry James' hoofdpersoon Isabel Archer (in de film gespeeld door Nicole Kidman) dat deed, de Amerikaanse wees die door haar rijke tante naar Engeland werd gehaald en van daaruit zichzelf en het leven ontdekte.

'Het lezen van James veranderde mijn leven', zei Campion bij de wereldpremière op het festival van Venetië. 'Zijn boek opende voor mij de mogelijkheid om de werkelijkheid te begrijpen.' Ze heeft nooit overwogen het boek te moderniseren, omdat het moeilijk zou zijn het verhaal uit zijn periode te halen. Volgens Campion is het binnen zijn eigen context nog steeds een glasheldere studie van de vrouw.

Campion benadrukte in Venetië dat The Portrait of a Lady niet dé film is waarin zij het meeste van haarzelf heeft gestopt. Het is nadrukkelijk een Henry James-verfilming, hoewel zij zich er voortdurend over verbaasde hoe betrokken zij zich er bij voelde.

The Portrait of a Lady begint met een verhandeling over kussen. 'Het beste van een kus is als het hoofd naar je toe komt en je weet dat je gekust gaat worden. Dat moment ervóór.' En niet alleen zit dat zo met kussen. De film toont in zijn verrukkelijke aanloop meisjes die nog niet de prins op het witte paard hebben gezien, maar weten dat hij eraan komt.

Zo stond het er ook voor met Isabel Archer toen zij uit Amerika in Engeland aankwam. Om er een goede partij te trouwen, denkt de familie. Nee, om levenservaring op te doen, vindt Isabel, die de ene man na de andere afwijst, zelfs Lord Warburton, op wie toch weinig is aan te merken, maar die zij juist niet hebben wil omdat hij té perfect is.

Isabel Archer wil geen kuddeschaap zijn, de wereld wacht op haar en zij wil zich erin storten. Alles werkt mee. Wanneer oom sterft (een fraaie laatste gaap van Sir John Gielgud) krijgt zij een fortuin (zeventigduizend pond!) in de schoot geworpen. 'Slimme meid', roddelt de goegemeente, maar voor Isabel Archer betekent het de vrijheid. Zij kan nu doen en laten wat zij wil.

Via familievriendin mevrouw Merle (uitnemende rol van Barbare Hershey) komt ze in aanraking met Gilbert Osmond (John Malkovich), die haar gemakkelijk inpalmt. Daar is dus de Grote Liefde, het Geluk, en Italië is het beloofde land. Denkt ze. Maar in handen van Osmond verschrompelt Isabel Archer tot een gevangen vrouw, wier hart wordt opgedroogd door een egoïstische, ijdele, arrogante, despotische kwal.

Het raadsel van The Portrait of a Lady is het gemak waarmee Isabel Archer ervoor kiest een gevangene te zijn. Pas veel later krijgt zij door wie de moeder is van Osmonds dochter, wie ervoor zorgde dat zij zo'n fikse erfenis van haar oom kreeg en hoe ze gemanipuleerd is door mevrouw Merle. En pas dan heeft ze weer de kracht om een man af te wijzen en haar eigen weg te gaan.

Op de vraag waarom de vrouw die haar eigen leven wil leiden en aanvankelijk zegt nooit te trouwen, zich toch laat vangen in een bloedeloos huwelijk, antwoordt Campion dat Isabel haar bestemming zelf kiest. Dat zal wel, maar bevredigen doet het niet.

De film begint fantastisch, het krachtige eerste uur is van een adembenemende schoonheid en dan knapt er iets. Vanaf het moment dat Isabel Archer naar Italië vertrekt, verschuift de aandacht naar haar omgeving. Het bijverhaal van de dochter van Osmond krijgt veel ruimte, de hoofdpersoon verschrompelt een beetje en lijkt soms ondergeschikt. Pas wanneer zij een nieuwe daad verricht door tegen de zin van Osmond naar Engeland te vertrekken, waar haar neef stervende is, komt het gevoel weer terug.

Dat mist de film in het lange middenstuk: gevoel. Alsof Jane Campion zichzelf wegcijfert ten behoeve van Henry James en het Italiaanse leven waarin Isabel Archer is verzonken. Misschien ligt het aan Nicole Kidman, misschien toch aan het karakter van een vrouw die zich laat wegmoffelen, misschien aan de regisseur die wil bewijzen een zo grote en imposant aangeklede productie aan te kunnen.

Je kunt je afvragen of de wereld van Henry James toch niet een verouderde wereld is. Het feminisme en Campion zijn al een stuk verder. Het zijn vragen die niet direct zijn te beantwoorden, maar die blijven hangen na een schitterende geproduceerde film die zijn beste deel aan het begin heeft, en uiteindelijk een beetje teleurstelt.

Peter van Bueren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.