Slepend conflict om collectie Renoirs

Met de recente opening van zijn Renoir-expositie heeft het Belgradose Nationaal Museum onbedoeld een al vijftig jaar sluimerende controverse blootgelegd over het eigendom van de 76 tentoongestelde werken van de Franse impressionist....

AP

AP

BELGRADO

Sindsdien lijkt de verzameling wel bijna behekst.

Slomovics partner overleed bij een auto-ongeluk. Slomovic, een jood, werd door de nazi's vermoord. Zijn moeder en twee neven, die de collectie zouden erven, vonden de dood toen zij werden getroffen door een vallende container bij een treinontsporing aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

De autoriteiten hebben de schilderijen slechts sporadisch tentoongesteld, maar geen middel onbenut gelaten om de collectie voor Joegoslavië te behouden. Israëlische verwanten van Slomovic op hun beurt, doen alles om de werken terug te krijgen. 'Het zou een juridische mijlpaal betekenen wanneer de staat eindelijk zou beslissen de claims van een ander land te erkennen', aldus advocaat Aleksandar Lojpur die de belangen behartigt van Slomovic' neven Anat Pijamente en Jaron Bloh.

Van de 76 geëxposeerde Renoirs zijn er maar drie die niet toebehoorden aan Slomovic. Niet tentoongesteld, maar wel deel van diens verzameling zijn tekeningen en olieverfschilderijen van Picasso, Cézanne, Dégas, Gauguin, Utrillo, Chagall, Vlaminck, Bonnard en Daumier.

Het museum besloot in mei een expositie te wijden aan Renoir, naar aanleiding van de restauratie van het schilderij De Badende Vrouw dat beschadigd werd tijdens een roofoverval vorig jaar. Overigens behoorde dat werk niet tot de verzameling van Slomovic. Curator Tatjana Bosnjak, voorzichtig formulerend met het oog op de gevoeligheid van de zaak: 'De collectie is van grote waarde en we zijn er met de grootst mogelijke voorzichtigheid mee omgesprongen.'

Erih Slomovic kwam als jonge kunstminner in 1934 naar Parijs, waar hij al snel een warme relatie opbouwde met kunsthandelaar Ambroise Vollard. Zij handelden samen en bouwden aan hun collectie totdat Vollard in 1939 bij een auto-ongeluk om het leven kwam. Slomovic legde de hand op wat hij als zijn deel beschouwde: zo'n tweehonderd werken die hij onderbracht in een depot bij een Parijse bank en nog 429 stukken, die hij meenam naar Belgrado en aan het Nationaal Museum aanbood. Het museum weigerde de kunst.

Toen de nazi-troepen Joegoslavië binnenvielen, vluchtten Slomovic, zijn broer, hun ouders en twee neven naar het platteland waar zij bij boeren een onderkomen vonden. In 1941 werden zij door de nazi's ontdekt; Slomovic, zijn vader en broer werden vermoord.

De rest van de familie overleefde, maar het noodlot sloeg opnieuw toe. Op de terugweg naar Belgrado met een goederen trein - de collectie werd in containers meegevoerd - vonden Slomovic' moeder en twee neven de dood bij een ontsporing. De containers met schilderijen vielen en verpletterden hen.

De meeste werken doken in 1949 op in het Nationaal Museum. Zeven jaar later spanden familieleden van Slomovic, overlevenden van de Holocaust die naar Israël waren geëmigreerd, een rechtszaak aan tegen het museum.

De communistische autoriteiten deden er alles aan de rechtsgang te frustreren. In 1960 probeerde de familie het nogmaals, maar kreeg te horen dat de collectie aan de staat toeviel.

Het dispuut is tot op de dag van vandaag niet bijgelegd. De schilderijen die Slomovic in Parijs achterliet, werden in 1981 ontdekt in een bank. Zowel de Joegoslavische autoriteiten als de familie van Slomovic en die van Vollard hebben hierop een claim gelegd. De zaak is nog steeds in behandeling bij een Franse rechtbank.

Een rechtbank in Belgrado verklaarde vorig jaar het besluit uit 1956 ongeldig en oordeelde dat een ieder die kon bewijzen verwant te zijn aan Slomovic, een claim kon indienen. De Joegoslavische autoriteiten zijn weer in beroep gegaan tegen het rechtbankvonnis, waardoor de zaak opnieuw in behandeling moet worden genomen. Het nog is onduidelijk wanneer de volgende beslissing valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden