Slecht vertaald, toch overtuigend

Geheime missie Jericho Rood, het debuut van de Brit Joshua Mowll, is zo’n boek dat last heeft van een waardeloze eerste indruk....

De belangrijkste reden daarvoor: de vormgeving is op zijn zachtst gezegd spectaculair. Mowll wil ons een kijkje geven in het archief dat hij via een oudtante van een geheimzinnige organisatie heeft geërfd. Het bestaat uit potloodschetsen, verbleekte zwart-witfoto’s, blauwdrukken van onderzeeërs, kaarten van afgelegen eilanden, aanvalsplannen, brieven, monsterrollen en krantenknipsels. Die staan allemaal in het boek, zonodig op uitvouwbare extra pagina’s.

Aan de hand van deze stukken probeert Mowll de geheimen te ontrafelen waar zijn oudtante mee rondliep. Een groep excentrieke wetenschappers en avonturiers blijkt al honderden jaren op zoek naar een onbekend, hoogst explosief metaal. In 1920 in Zuid-China raken de 15-jarige Rebecca McKenzie en haar broertje Doug in deze zoektocht betrokken.

Mowll illustreert dit verhaal met zoveel authentiek ogende details en ondersteunende wetenschappelijke verhandelingen over mistgenerators en molecuulversterkers, dat het moeilijk is om te geloven dat het allemaal niet echt bestaat. Natuurlijk is het onzin, maar wel hoogst meeslepende onzin.

Dat laatste is te danken aandie prachtige plaatjes. Niet ten onrechte won Mowll, oorspronkelijk ontwerper van infografieken bij een krant, dit jaar de Britse Poppy Red Award for Innovation in Children’s Books. Niet vaak spendeert een uitgever zoveel geld aan een debutant, en wie weet wat er allemaal tussen de zware roodlinnen kaft met afsluitelastiek te vinden is, zal niet worden afgeschrokken door die achttien euro die het boek kost.

Grote literatuur krijgen we niet voor dat geld, maar Geheime missie Jericho Rood is wel de ultieme jongensdroom waarin naast mannen alleen stoere vrouwen voorkomen die nooit ongesteld zijn. Maar wel piloot. Of, zoals Rebecca McKenzie, vaardig met degen en floret. En dat in die heerlijke sfeer van rond de wereldoorlogen.

Dat is soms anders bij een groot deel van de bestsellers die Groot-Brittannië, het land der vertellers, jaarlijks over ons uitstort. Bijvoorbeeld De tijdhoeder van Jeanette Winterson. Die doet haar goede reputatie als schrijfster voor volwassenen (Oranges Are Not The Only Fruit, 1985) werkelijk geen eer aan.

Haar verhaal komt na een bruisende start maar niet terzake, en het te lichtvaardig uit haar duim gezogen gedoe rond tijdverschuivingen wil maar niet geloofwaardig worden. De gemakzuchtige vertaling van Ineke Lenting (wie ‘ketchup’ vertaalt in ‘tomatensaus’, zit echt te slapen) maakt het er niet beter op. Er staat niet één plaatje in het boek, en toch is het maar één euro goedkoper dan Geheime missie Jericho Rood. De conclusie ligt voor de hand.

Een ander voorbeeld in deze categorie is De stormentemmer van de Schot Pearl Morrison, waarin de overeenkomsten met Harry Potter zo quasi-onschuldig over de lezer heen buitelen, dat die last krijgt van plaatsvervangende schaamte. Wéér een jongen met een vloek die op zijn verjaardag tot leven komt.

Alleen van de Schotse sfeer was, met een betere vertaler, nog wel wat te maken geweest. Want in het bloedeloos vertaalde plaatsje Westerkreek, waar onze held Arthur Draadwier woont, wil het maar niet echt winderig worden. Het saaie beroepsvertalers-Nederlands blijft bovendien zelfs onder een dik pak sneeuw overal even lauw.

Geheime missie Jericho Rood is van de hier besproken drie boeken het allerslechtst vertaald. Maar eenmaal meegezogen naar de Zuid-Chinese zee in de spannende jaren twintig, met hun handelsoorlogen en piraterij, is het net of krampachtig geformuleerde zinnen als ‘Nog nooit had een aantal minuten zo lang geduurd’ en ‘Doug was verstijfd van afschuw’ bij het verhaal horen.

Vertaalde Gerbrand Bakker, onlangs met Boven is het stil nog genomineerd voor de Anton Wachterprijs, misschien expres zo stijf? Onzin natuurlijk. Hij leverde slecht werk af en zou zijn salaris aan de uitgeverij moeten teruggeven. Gelukkig heeft het boek dat Joshua Mowll in gedachten had, bewezen sterker te zijn dan een vertaling stuk kan maken.

Pjotr van Lenteren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden