LevenLucide dromen

Slecht slapen en eng dromen sinds corona? Misschien helpt dit

Sinds het begin van pandemie hebben meer mensen last van nachtmerries. Lucide dromen, waarbij je je ervan bewust bent dat je slaapt, kan een oplossing zijn. Kun je dat jezelf aanleren? Journalist Georgia Oost probeerde het uit.

null Beeld Aafke Bouman
Beeld Aafke Bouman

Het is donker als ik uit de bus stap, de stad is verlaten. Waarom is de straatverlichting uit? Mijn huis is dichtbij, maar hoe hard ik ook loop, de afstand tot mijn huis wordt niet kleiner. Achter mij hoor ik plotseling voetstappen. Ik werp een blik naar achteren en zie een man. Hij komt steeds dichterbij. Dit is foute boel. Ik ga het niet redden, hij is te snel en mijn huis is te ver weg. Met trillende handen vis ik mijn telefoon uit mijn jaszak en tik 112 in. Ik leg de telefoon tegen mijn oor en hoor hem langzaam overgaan. Hij is er bijna. Eindelijk hoor ik de telefoon doorschakelen en een vrouwenstem begint te praten, ik open mijn mond om te roepen dat ik hulp nodig heb, maar de stem tettert door me heen: ‘Alleen vandaag alle Dreft vaatwastabletten één plus één gratis!’ Dan staat hij voor me. Terwijl zijn hand om mijn nek klemt, hoor ik nog door de speaker: ‘Kruidvat, steeds verrassend, altijd voordelig!’

Dan word ik wakker.

Hoewel nachtmerries en onrustige dromen al lang onderdeel zijn van mijn slaap, merk ik sinds de coronacrisis dat mijn dromen heftiger, enger en vooral gekker worden. Ik ben niet de enige, blijkt uit recent onderzoek naar dromen in tijden van corona. Uit dat onderzoek, uitgevoerd door de non-profitorganisatie European Sleep Research Society (ESRS), blijkt dat de pandemie in veel gevallen zo veel invloed heeft op de levensstijl, mentale gezondheid en carrière van mensen dat een negatief effect op onze slaap onvermijdelijk is, met in veel gevallen gekke dromen en nachtmerries tot gevolg. Harvard-onderzoeker en psycholoog Deirdre Barret onderzocht de toename van koortsachtige dromen en nachtmerries door ruim vijftienduizend droomverslagen van mensen over de hele wereld te verzamelen. De resultaten publiceerde ze in haar boek Pandemic Dreams. Hieruit bleek dat zowel mannen als vrouwen sinds de pandemie twee keer zo veel over angst, drie keer zo veel over ziekten en vier keer zo veel over de dood dromen als voor de pandemie.

Ik ben dus niet de enige die anders is gaan slapen. De crisis kan ik niet veranderen, maar is er niet een manier om mijn nachtmerries te verminderen?

Wie last heeft van nachtmerries, kan baat hebben bij lucide dromen, ontdekten de Oostenrijkse onderzoekers Brigitte Holzinger, Gerald Klösch en Bernd Saletu in 2015. Wie lucide droomt, kan zijn of haar eigen bewustzijn wekken tijdens een droom en er vervolgens controle over houden. Zo kan een lucide dromer tijdens een nachtmerrie de situatie veranderen of wakker worden. ‘Er zijn veel mensen die lucide zijn gaan dromen om controle te krijgen over hun nachtmerries’, zegt professor Martin Dresler van de Radboud Universiteit. Hij doet al ruim vijftien jaar onderzoek naar slaap en lucide dromen door ervaren lucide dromers te bestuderen en te monitoren tijdens hun slaap. ‘Maar de meeste mensen die we spreken doen het gewoon omdat ze het leuk vinden. Het is een soort virtual reality. Hoewel het kan helpen bij nachtmerries, is het beheersen van lucide dromen erg moeilijk, en zelfs als je het kunt, ben je maar een paar minuten lucide en niet de hele nacht.’

Een vriendin die al jarenlang lucide droomt straalt als ze haar ervaringen deelt. Door lucide te dromen wist ze haar nachtmerries onder controle te krijgen. We lopen door de Amsterdamse stationshal als ze plotseling stilstaat en zegt: ‘Als ik nu in een lucide droom zou zijn, kan ik zomaar besluiten dat ik hier niet meer wil zijn en naar de maan wil vliegen, en dan doe ik dat gewoon. Het is niet te beschrijven hoe goed dat voelt.’ Ik besluit de proef op de som te nemen en duik diezelfde dag nog in alle informatie die ik kan vinden: ik wil lucide dromen.

Om lucide te leren dromen moet ik eerst begrijpen hoe mijn slaappatroon eruitziet. Een slaapcyclus bestaat uit verschillende fasen: de inslaapfase, lichte slaap, overgang naar de diepe slaap, de diepe slaap en vervolgens de remslaap. Die laatste, de eerste letters staan voor rapid eye movement, is de fase waarin we dromen. Hoewel ons lichaam op dit moment volledig ontspannen is, draaien onze hersenen op volle toeren. Daarom wordt deze fase ook wel de ‘paradoxale slaap’ genoemd. Onze hersenactiviteit is op dit moment vergelijkbaar met iemand die wakker is: we dromen, verwerken ervaringen die we die dag hebben opgedaan en verplaatsen deze naar ons langetermijngeheugen. Deze fase duurt ongeveer 20 minuten, daarna worden we kort wakker (zo kort dat we het ons niet kunnen herinneren), waarna de cyclus zich herhaalt. Wie lucide wil dromen, doet dit dus in de remslaapfase.

Het internet puilt uit van de filmpjes, artikelen, blogs en onlinecursussen over lucide dromen. Steevast op nummer 1 staat het advies om op te schrijven of te bespreken wat je hebt gedroomd. Het doel hiervan is dat je terugkerende locaties of personages in je droom leert herkennen. Zo merkte ik bijvoorbeeld dat mijn ouderlijk huis een veelvoorkomende locatie was. Als ik hier vervolgens weer over droom, zou het gemakkelijker moeten zijn te herkennen dat het een droom is. In het begin van mijn poging lucide te dromen greep ik elke ochtend naar mijn telefoon om vrienden een uitgebreid verslag van mijn dromen te geven, maar al snel werd duidelijk dat niemand die zo interessant vond als ikzelf, dus stapte ik over naar een notitieboek op mijn nachtkastje.

De tweede techniek die wordt aangeraden, is reality checking: het controleren van je bewustzijn in je wakkere leven door middel van kleine oefeningen, zoals het tellen van je vingers. Zodra die controles een gewoonte worden, kunnen ze ook terugkomen in je dromen, waarin handen vaak een onjuist aantal vingers hebben. Andere tips zijn het slikken van melatonine en vitamine B6 en het kopen van een slaapmasker à 80 euro dat lichtpatronen tegen je gesloten oogleden flitst terwijl je je in de remslaap bevindt; daarna zou je de flitsen moeten herkennen als teken dat je droomt. Ik besluit het maar te houden bij een dromendagboek en het tellen van mijn vingers, in de hoop dat ik het mezelf ‘natuurlijk’ kan aanleren.

null Beeld Aafke Bouman
Beeld Aafke Bouman

Een maand lang schrijf ik elke ochtend, nog half slapend, de losse flarden van mijn wegzakkende droom op, tel ik mijn vingers als ik in een vergadering zit, in de supermarkt sta of uit de douche stap en luister ik onderweg naar podcasts over lucide dromen. Na een paar weken word ik ‘wakker’ in mijn eerste lucide droom. Ik ben schoonmaker in Italië en kan de wc-rollen en mondkapjes niet vinden, maar mijn Italiaanse collega’s snappen me niet. Plots bedenk ik dat ik mijn vingers nog moet tellen, en kijk ik omlaag naar mijn twee handen en twaalf vingers. Ik ben lucide. Wat ga ik eerst doen? Vliegen, iemand bezoeken die ik mis, een nieuw land bezoeken, of toch eerst die wc-rollen vinden? Maar voordat ik een keuze kan maken, ben ik het alweer kwijt.

Lucide leren dromen duurt lang, en soms sta ik op het punt om ermee te stoppen en de nachtmerries maar voor lief te nemen. De stappen die ik dagelijks neem lijken lang niet altijd te helpen, en als ik eenmaal een lucide staat heb bereikt, ben ik die binnen een paar seconden kwijt. De onsamenhangende krabbels in mijn dromendagboek maken me niet veel wijzer en de meeste nachten wil ik gewoon naar bed zonder te hoeven nadenken over of ik lucide zal worden. Het frustreert me. Maar als ik na maandenlang oefenen met weinig succes droom over mijn oom, die kort geleden plotseling is overleden, en door mijn lucide staat ons gesprek zo lang mogelijk weet te rekken, snap ik eindelijk wat mijn vriendin bedoelde: het is niet te beschrijven hoe goed dat voelt. Lucide dromen kan je nachtmerries verminderen, maar ook je dromen waarmaken – al is het maar voor even.

Dan keert de 112-nachtmerrie terug, dit keer heb ik een hartaanval. Ik grijp in paniek naar de telefoon, toets het alarmnummer in en wacht in spanning af. Als ik het fluitende Hema-deuntje hoor, denk ik direct: nee, deze droom wil ik niet. Dan verschijnt op mijn telefoonscherm de optie om reclames over te slaan. Ik ben nog nooit zo lekker wakker geworden.

Lucide trainen

In 2018 onderzocht Dr. Melanie Schädlich hoe topsporters met behulp van lucide dromen hun prestaties konden verbeteren. Tijdens de lucide staat konden de atleten dromen over hun training en nieuwe technieken oefenen, om die de volgende dag weer te herhalen. Zo beschreef een vechtsporter hoe hij een gecompliceerde reeks schoppen in zijn lucide droom oefende, waarna het in zijn eerstvolgende fysieke training meteen lukte. Haar onderzoek liet zien dat lucide dromen kan bijdragen aan meer zelfvertrouwen, en dat het ook toegepast kan worden in andere gebieden waarin motorisch leren een rol speelt, zoals in de chirurgie, revalidatie of muziekindustrie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden