Slavoj Zizek; een gebruiksaanwijzing

De Sloveense filosoof Slavoj Zizek is misschien wel de populairste denker van deze tijd. Maar of dat door zijn boeken komt? Collega-filosoof Hans Achterhuis verdiepte zich in Zizeks nieuwste, 'Event', en legt uit hoe je hem moet lezen: geniet, maar bewaar uw scepsis.

Zizek moet je zien en horen, niet lezen. Een wijsgerige collega had de gewoonte om een gezellige avond af te sluiten met enkele filmpjes van het optreden van de Sloveense filosoof. Succes verzekerd. Een lezing van Zizek in de Westerkerk in Amsterdam op 28 mei is dan ook al weken uitverkocht. Om de vele teleurgestelde fans van deze 'academische rockster' tegemoet te komen, gaat Marli Huijer, de Denker des Vaderlands, eerder die middag met hem in gesprek.


Tijdens de Groningse Nacht van de Filosofie vorige maand, die ongelijkheid als thema had, werd in een overvolle zaal de vraag gesteld wie het boek van Piketty hierover gelezen had. Aarzelend ging één vinger omhoog. Het zou interessant zijn om in de Westerkerk dezelfde vraag over de boeken van Zizek te stellen. Wanneer er weinig handen de lucht in zouden gaan, zou dat de Sloveense denker waarschijnlijk niet eens verbazen. Hij heeft ooit beweerd dat hij niet van schrijven houdt, er zelfs tegenop ziet. Wat hij leuk vindt, is losse aantekeningen maken. Het rustig opbouwen van een tekst waarbij je een aan het begin geschetste problematiek met behulp van argumenten afwikkelt, lijkt niet aan Zizek besteed. Zijn boeken zijn aforistisch en fragmentarisch, wat het leesplezier overigens allerminst in de weg hoeft te staan. Om de paar pagina's vinden we wel een treffende anekdote, een leuke grap of een geslaagde filosofische formulering.

Frank Van de Veire: Tussen blinde fascinatie en vrijheid
Het mensbeeld van Slavoj Zizek
Non-fictie
***
Van Tilt; 432 pagina's;euro 24,50.

Slavoj Zizek: Event - Filosofie van de gebeurtenis
Non-fictie
Vertaald uit het Engels door Huub Stegeman.
***
Boom; 192 pagina's; euro 19.90.

Filosofie van de gebeurtenis

Zo ook in Event, Zizeks jongste boek, dat komende week onder dezelfde titel in het Nederlands uitkomt. Hierin is hij op zoek naar een filosofie van de gebeurtenis. Dit begrip slaat niet op alles wat nu eenmaal gebeurt, maar verwijst naar iets dat zonder afdoende reden plaats vindt en dat heden, verleden en toekomst beslissend verandert. Volgens Heidegger, op wie Zizek is gepromoveerd, gaat het om 'de onthulling van het zijn'. Er ontstaat iets nieuws, dat de heersende orde beslissend verandert. Op het niveau van het individu kun je hier aan verliefdheid denken. De wereld ziet er ineens totaal anders uit, het verleden krijgt een nieuwe betekenis, een verrassende toekomst opent zich.

In Event onderzoekt Zizek de betekenis van de gebeurtenis in christendom en boeddhisme, in filosofie en psychoanalyse. Dat loopt uit op een uit zijn vorige boeken bekende problematiek. Zizek meent dat de gebeurtenis van de Franse Revolutie met zijn afkondiging van vrijheid en gelijkheid, die de moderne wereld zijn vorm heeft gegeven, het gevaar loopt ongedaan te worden gemaakt. De moderne mens heeft zijn waarden verloochend, alleen een revolutie kan hem redden. Daarop baseert Zizek zijn oproepen tot een nieuwe gebeurtenis die op een ongedachte manier tot een betere wereld kan leiden.



Slavoj ZizekBeeld Anna Huix

Duizelingwekkende hoeveelheid gegevens

Hoe valt het werk van Zizek te recenseren? In een doorwrochte studie die volgende week verschijnt (Tussen blinde fascinatie en vrijheid - Het mensbeeld van Slavoj Zizek), verzucht de Vlaamse filosoof Frank Vande Veire dat een uitleg van bepaalde teksten zijn vermogen te boven gaat. Dat wil ik graag van mijn kant onderstrepen. Zizek adstrueert zijn betogen met een duizelingwekkende hoeveelheid gegevens uit film, popmuziek, filosofie, literatuur, actualiteit en geschiedenis. Hoe daar greep op te krijgen?

In het verleden ben ik een keer de confrontatie aangegaan met Zizeks studie Geweld, omdat ik jarenlang met dit onderwerp bezig was geweest. De uitkomst viel niet mee: een aantal van Zizeks citaten bleek bijvoorbeeld onjuist of gewoon verzonnen. Ik durf voorzichtig te beweren dat dit ook in Event het geval is. Zizek speelt hier af en toe met een uitleg van de Tien Geboden, waarover ik ook net een boek heb afgerond. Met betrekking tot het gebod om geen andere goden naast de Bijbelse God te vereren, stelt hij dat de meeste vertalers en commentatoren het erover eens zijn dat dit betekent dat God graag een oogje dichtknijpt bij menselijke overtredingen. Het spijt mij, ik heb heel wat vertalingen en commentaren onder ogen gehad, maar dit is toch echt een puur verzinsel van Zizek. Een leuk verzinsel, dat wel, gekoppeld aan jaloezie en seks.

Advies

Een advies als conclusie: amuseer je als lezer met Event, maar probeer het niet allemaal te controleren of te begrijpen. Wie Zizeks werk intensief wil bestuderen, kan altijd nog uitwijken naar de studie van Vande Veire. Daar moet je wel filosofisch voor geschoold zijn. Deze vakpublicatie had in het Engels moeten worden geschreven; ze verdient in elk geval een Engelse vertaling.

Slavoj Zizek treedt 28 mei op tijdens het Brainwash festival, om 15.30 en om 19.30 (uitverkocht) in de Westerkerk in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden