Slachtte Richard III zijn neefjes af?

Mede dankzij Shakespeares gelijknamige toneelstuk heeft koning Richard III een inktzwarte reputatie. In haar historische roman Messire probeert Els Launspach dat beeld te corrigeren....

In de historische roman Messire beschrijft Els Launspach de geschiedvervalsing omtrent de Engelse koning Richard III (1452-1485). Ze doet dit door middel van drie portretten: van de jurist Thomas More (1478-1535), die Richard III als een tiran en kindermoordenaar beschreef, welk beeld door Shakespeare werd overgenomen voor zijn toneelstuk Richard III. Van George Buc (1560-1622), die dit beeld probeerde recht te zetten. En van de fictieve, 20ste-eeuwse Jennifer Simpson – een ‘Ricardian’, zoals iemand die de reputatie van Richard III wil verbeteren wordt genoemd.

Aangezien Thomas More bij Launspach spijt heeft van zijn bijdrage, heeft de roman een boodschap, waar 287 pagina’s op wordt gehamerd: politieke belangen bepalen de geschiedschrijving.

Het eerste deel over More is in de derde persoon verleden tijd geschreven, en vanuit dat gezichtspunt kijkt hij vervolgens terug op zijn leven, waardoor zijn gedachten met enige vertraging bij de lezer binnendringen. Terwijl hij zijn laatste dagen doorbrengt als gevangene in de Londense Tower, komt hij tot de conclusie dat hij door zijn mentor is voorgelogen over hoe Richard III aan de macht kwam, en dat hij zelf destijds onvoldoende kritisch is geweest. De gewetenswroeging die dit teweegbrengt is enorm. ‘Hij kokhalsde. Zijn maag voelde aan als rottend vlees.’

More’s mijmeringen in de Tower, en zijn verlangen naar gemoedsrust, zijn mooi beschreven, in een heldere, gespannen stijl. Maar het had een nog diepere indruk gemaakt als ons dit was getoond, in plaats van simpelweg verteld.

Het tweede deel heeft de vorm van brieven van George Buc aan zijn beschermheer. In het begin alleen over Richard, maar langzaamaan weidt hij uit over zijn gezinsleven – zijn vrouw is depressief. De enige relevantie voor het verhaal is de parallel dat het ook in het Britse koningsgewoel om een gezinsdrama gaat.

Hier stuiten we op een fundamenteel probleem: hoe deze geschiedschrijvers een plaats te geven in een geloofwaardige roman, waarin het getoonde, het gedramatiseerde voorop staat? Daarvoor hadden de verbeelde levens van More, Buc en Simpson interessant moeten zijn. Helaas is dat bij More en Buc niet het geval. Lange passages verhandelen over paardrijden in het bos en wachten tot het gezin terugkomt van het bramen plukken.

De lezer die het spectaculaire toneelstuk van Shakespeare kent, zal moeite hebben zijn aandacht bij Messire te houden.

Wie doorleest, wordt in het laatste deel toch nog enigszins wakker geschud. Jennifer Simpson blijkt de roman haar bestaansrecht te verschaffen. Weliswaar treffen we ook hier trage scènes met nauwelijks handeling aan, maar we zien ook een verbeten, emotioneel betrokken Ricardian.

Simpson heeft zelfs erotische dromen over Richard. En in een televisierechtszaak, waarin wordt gepoogd vast te stellen of Richard III wel of niet zijn neefjes heeft vermoord (deze rechtszaak heeft echt plaatsgevonden), neemt ze het op tegen de politieke sluwheid die ook het onderwerp vormt van Shakespeare’s Richard III.

Hier voegt de romanvorm wat toe aan het geschiedkundige gegeven. Doordat Simpsons perspectief dat van de hele roman is, dient zich een andere mogelijke lezing aan: de hele roman kan gezien worden als een portret van een verbeten Ricardian.

Messire verscheen in 2008, maar wordt nu door uitgeverij Atlas opnieuw onder de aandacht gebracht vanwege het succes van de Amerikaanse serie The Tudors (nu op RTL8), over het regime dat volgde op dat van Richard III, en dat waarschijnlijk in grote mate verantwoordelijk is voor diens reputatie.

Atlas; 352 pagina’s; euro 25,-.ISBN 978 90 4500 620 8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.