Review

Sketches of Siberia blijft fluisterend als een dagdroom

Zelfs wanneer je een stuk pure hel onder ogen komt, blijft Sketches of Siberia licht en fluisterend. Van Lieshout laat de veelal met stilstaande camera gemaakte opnamen voor zichzelf spreken.

De Noorse ontdekkingsreiziger en wetenschapper Fridtjof Nansen (1861-1930) zag mistbanken zo blauw als Deens porselein toen hij in 1913 van Noorwegen naar het binnenland van Siberië voer. Hij zag ook hoe bannelingen in Siberië steden stichtten en hoe Ruslands expansie- en industrialisatiedrift haar tol eiste onder de inheemse volkeren.

Ben van Lieshouts documentaire-roadmovie Sketches of Siberia begint als een reconstructie van Nansens reis, voordrachten uit diens dagboek afzettend tegen landerige videobeelden van het hedendaagse landschap. Ook Van Lieshout, die in Inventaris van het moederland (2012) de voetsporen volgde van de Russische reisfotograaf Sergei Prokudin-Gorskii, vindt de porselein-blauwe mistbanken uit Nansens aantekeningen, de 'stilte van deze enorme boswereld', de steden en de kaalslag van de vooruitgang.

Van de boot stapt de film over in een busje; hoe dieper Van Lieshout het land in trekt, hortend en stotend over de eindeloze weg naar het goudwinningsgebied, hoe meer de Siberische taiga als een modderig, met gloeiende berkenbossen bezaaid wonderland verschijnt. Een truck transporteert autobanden die voor ieder voertuig te groot lijken te zijn. Vrachtwagenchauffeurs staan in de motregen op een campingsetje vlees te braden, hun schoenen kortstondig ingeruild voor slippers.

Krakend, schurend, pompend

En dan het gevaarte dat de laatste acte van de film opslokt, als een soort kruising tussen Jeroen Bosch en een monster uit de industriële revolutie: een krakend, schurend, pompend, traag om zijn as draaiend baggerplatform, waar acht maanden per jaar en 24 uur per dag naar goud wordt gezocht. In het smaragdgroenen binnenste ploeteren de mannen achter de machines; de vrouwen, streng geobserveerd door bewakers met knuppels en metaaldetectors, speuren naar goud in het opgeslokte water. 2 tot 3 kilo vinden ze dagelijks in het baggerplatform, dat langzaam maar zeker de hele rivieroever in een dorre steenwoestenij verandert.

Niet dat Van Lieshout zulke conclusies aan de kijker opdringt: de veelal met stilstaande camera gemaakte opnamen laat hij vooral voor zichzelf spreken, zonder met beeld en geluid naar een allesomvattende climax of moraal toe te werken. Zelfs wanneer je een stuk pure hel onder ogen komt, blijft Sketches of Siberia licht en fluisterend en ook ietwat vluchtig als een dagdroom.

Sketches of Siberia. Documentaire. Regie: Ben van Lieshout. 74 min., in 7 zalen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden