Sketchbook

Hansje van Halem bundelde haar experimentele letterontwerpen en probeersels uit de afgelopen tien jaar

Zeg 'kant¿ en 'kantklossen¿ en je denkt vanzelf aan textielmusea, klederdracht en bedreigd erfgoed. Dat er andere associaties mogelijk zijn, bewijst de Nederlandse grafisch ontwerpster Hansje van Halem (1978). Een van haar letterontwerpen, de oogverblindend complexe Doily, is rechtstreeks geïnspireerd op traditionele kantklostechnieken.

Van Halem studeerde in 2003 af aan de Rietveld Academie met de zogeheten Scratched Letter, een met de digitale pen getekend alfabet, waarvan de krasserige letters zijn opgebouwd uit elkaar kriskras overlappende lijnen. Zes jaar lang verkende Van Halem de mogelijkheden van het 'digitale handwerk¿, tot ze teruggreep op de klassieke inktpen en vormen op papier begon te tekenen die ze ontleende aan een instructieboek over kantwerk.

Het digitale en het ambachtelijke gaan ook gelijk op in Van Halems Sketchbook, een ruim vierhonderd pagina¿s dikke, door haar zelf vormgegeven catalogus van letterontwerpen, patronen, probeersels en fraaie mislukkingen uit de afgelopen tien jaar. Het door uitgeverij De Buitenkant in een linnen prachtband gestoken overzicht bevat nauwelijks tekst. Afgezien van een index, een Engelstalige verantwoording en een summiere toelichting per pagina moet het beeld het doen.

Dat is ook spectaculair genoeg. Van Halem maakte tot dusver vooral naam als vormgeefster van uitzonderlijke boeken. Geen bestsellers, maar uitgaven in beperkte oplagen voor en door liefhebbers, zoals het vorstelijke Uit de schaduw, het in 2011 verschenen jubileumboek van het Nederlandse Genootschap van Bibliofielen, dat Van Halem een letterlijk schitterend gouden vlechtwerk op de voorplat meegaf.

Proeven van Van Halems virtuoze versierkunst in het Sketchbook zijn onder andere de veelkleurige, adembenemend geornamenteerde endpapers of schutbladen die ze maakt op eigen initiatief (en die ze hergebruikt als cadeaupapier), voor opdrachtgevers als het Koninklijk Paleis en uitgeverij Pels & Kemper, of bij wijze van bonus in door anderen ontworpen uitgaven.

Dat Van Halem niet alleen naam maakt in eigen land, blijkt uit haar schetsontwerpen voor een columntitel in het New York Times Magazine ('een heel klein dingetje¿, volgens de maakster) en haar recente ontwerp voor een tegeltableau in het Londense Victoria & Albert Museum, gebaseerd op de symmetrische patronen in doorgesneden plakken agaat.

Letterlijk dicht bij huis blijven de ontwerpen voor Schrank8, de naam van een tachtig jaar oude Duitse vitrinekast in Van Halems Amsterdamse woonkamer, waarin de ontwerpster een paar maal per jaar exposities van schrijvers, dichters en andere kunstenaars inricht.

Maar het indrukwekkendst blijven toch Van Hamels experimentele letterontwerpen, zoals haar uit kruissteken opgebouwde Embroidery Type (2006), de plastische Wire Type (2007) en de al genoemde Doily (2009), vernoemd naar de Engelse term voor napperon of dekservet, een geornamenteerd kanten kleedje voor onder serviesgoed.

Van Halem werd zo gegrepen door decoratieve rijkdom van kant dat ze op cursus ging. Drieënhalf jaar kantklossen en vlijtig huiswerk maken hebben hun sporen nagelaten in haar werk. Zoals een kantkloster uit losse draden in een ingewikkelde choreografie een decoratieve figuur maakt, zo bouwt Van Halem uit getekende lijnen letters en texturen op die ogen als weefsels. Het kantklossen zelf heeft ze inmiddels opgegeven. 'Het was heerlijk om te doen, maar het is toch te moeilijk voor me.¿

Expositie Sketchbook, Galerie Block C in Groningen, tot en met 21 februari.

POSTZEGELS

Hansje van Halem maakte haar bekendste werk anoniem. In opdracht van TNT Post ontwierp ze in 2007 twee postzegels voor zakelijk gebruik, van 44 en 88 eurocent. De cijfers tekende ze zelf, evenals de complexe lijnenpatronen op de achtergrond. In 2010 paste ze het ontwerp aan toen PostNL nieuwe zegels met de waarden 1 en 2 introduceerde. Van Halem zegt nog altijd verr

ast te zijn als ze haar werk 'in het wild¿ tegenkomt. Van elke zegel is in Sketchbook een exemplaar ingeplakt.


Uitgeverij De Buitenkant; 448 pagina¿s; € 95,-.
Bestellen: hansje.net

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden