Recensie Literatuur

Sjoerd Kuyper is soft en stoer tegelijk in zijn boek voor de bijna-pubers ★★★★☆

Achter veel literair spierballenvertoon heeft Sjoerd Kuyper een ontroerende boodschap verstopt voor de bijna-pubers van groep acht en de brugklas.

Sjoerd Kuyper: Bizar Hoogland & Van Klaveren, 320 pagina’s, € 15,95 Vanaf 13 jaar Beeld rv

Een zomervakantie lang geen boeken lezen en niet liegen. Dat zijn de twee uitdagingen die de 13-jarige, in zichzelf gekeerde Sallie Mo van haar psychiater heeft meegekregen. Eigenlijk hoeft ze alleen maar het lezen te laten. Maar ze kijkt zo teleurgesteld als ze dat hoort, dat de psychiater zegt: als het je op een dag lukt om minder dan drie keer te liegen dan mag je weer een boek pakken.

Makkie, denkt Sallie Mo. Om de tijd te doden, gaat ze schrijven. Genoeg materiaal voor handen als je met drie manloze moeders, liters goedkope wijn én je grote liefde (die dat nog niet weet) op de enige camping van een Waddeneiland staat. Maar terwijl ze in haar tent verslag doet van dat gedoe, ontdekt ze dat het in het dagelijks leven niet gemakkelijk is om altijd de waarheid te spreken. Tijdens het opschrijven ervan blijkt het zelfs onmogelijk.

Prachtig samengebalde thematiek in Bizar, de nieuwe jeugdroman van Sjoerd Kuyper. Sallie Mo besluit dat ze werk moet gaan maken van Dylan, anders wordt het niks met haar boek. En als hij interesse toont in Jackie, dat andere meisje op het eiland, is ze boos én blij: haar boek wordt lekker dramatisch. Gelukkig is Jackie meer geïnteresseerd in Donnie en heeft Sallie Mo haar eigen aanbidder, de 8-jarige natuurliefhebber Beitel, die met knuffels en met dieren praat. Tussendoor krijgt de lezer politieke bespiegelingen en interessante Shakespeare-interpretaties opgedist.

Nergens wordt dat ook maar een moment saai. Kuyper heeft het zeldzame talent om de lezer honderden bladzijden lang op het puntje van de stoel te houden. Kletst hij nu uit zijn nek of meent hij wat hij zegt? Ontspoort zijn verhaal of komt het tot een geniaal slot? Leidt al die onderhoudende opwinding ook ergens toe en gaat het echt iets betekenen? Het antwoord is altijd tegelijk ja en nee bij Kuyper. Hij is er niet de man naar om zijn scheppingen te beteugelen of te beperken.

Het moet eens uit zijn met dat softe en brave in jongerenromans, lijkt hij daarmee te willen zeggen. Had hij daar zelf als kinderdichter en verteller van dromerige voorleesverhalen voor kleuters ook weleens een handje van, in zijn laatste twee boeken slaat hij een opruiende toon aan, die tot nu toe alleen was te vinden in zijn werk voor volwassenen.

Met het sterke en uitdagende Hotel de Grote L., net geen Gouden Griffel in 2015, bewees hij na een paar minder geslaagde puberboeken dat hij ook betoverend kan schrijven voor die ineens niet meer in de schoolbankjes passende, dan weer wel, dan weer niet verliefde, ruziezoekende bijna-pubers van groep acht en de brugklas.

‘Ik was een spons. Het wordt tijd dat iemand in me gaat knijpen.’ ‘Ik ga Dylan ontbroeren, hij mag mij ontzussen.’ En, als Sallie Mo op haar aller-jaloerst is: ‘Ik wou dat er oordopjes en blinddoeken bestonden voor fantasie.’ Zinnen waarvan evenveel broeierig verlangen afspat als onvermogen om dat verlangen in daden om te zetten. Zo duurt de liefde lekker lang.

Ondertussen wordt de andere verhaallijn steeds grimmiger. Sallie Mo en Dylan ontdekken dat Jackie, die zich verstopt in een vergeten bunker in de duinen, de vermiste dochter is van een stinkend rijke bankier. Ze is niet in haar eentje weggelopen, ze heeft ook haar tweelingbroertjes meegenomen. Die zijn het met haar radicale ideeën niet eens en willen graag terug naar hun vader. Jackie houdt ze in de bunker met een geweer, waar ze ook echt mee schiet. Donnie, die net als Dylan verliefd is op Jackie, verklaart zichzelf de leider van de groep en bedenkt een revolutionair plan om de wereldorde omver te werpen. Dat moet wel gruwelijk misgaan.

Uit deze samenvatting alleen al blijkt: hier en daar is het wel een beetje veel. Ongeloofwaardigheid ligt op de loer. Het is steeds meer zijn eigen kwaadheid die doorklinkt als Kuyper zich druk maakt over bankdirecteuren, financiële crisis, milieuproblematiek en verplichte integratie van immigranten. Geld en god, zo laat hij een van de personages rijmen, maken de wereld kapot. Gelukkig is de rest van het boek wél grappig.

Bizar is ondanks al die balorige branie en bewust gecreëerde tegenstrijdigheden samenhangender geworden dan de lyrische komedie Hotel de Grote L. De lezer die bereid is deze romantische levenskunstenaar in zijn halsbrekende toeren te volgen, kan zich laten raken door de grote, ontroerende boodschap die hij achter al dat literaire spierballenvertoon verstopt heeft.

De dichter moet toegeven dat hij kwetsbaar is en dat hij maar één wapen heeft tegen de gruwelen van de alledaagsheid en de dood: de waarheid liegen. Dat is de troostende arm die hij om de schouder legt van iedereen die ongewoon is. Dan maar soft en stoer gelijk. Dat maakt Sjoerd Kuyper tot een van de spannendste jongerenauteurs van dit moment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden