Simpel verhaal, moeilijke vragen

Een katholiek meisje kan alleen nog aansluiting vinden bij het moslimterrorisme. Toch is Bruno Dumonts actuele film Hadewijch een stuk minder eenduidig dan het op papier lijkt....

amsterdam Wat wil Bruno Dumont nou eigenlijk zeggen met zijn films, durft een student van de filmacademie dan toch direct te vragen. Het is donderdagmiddag en Dumont is dan al wat uren bezig met zijn speciale masterclass voor filmstudenten in Amsterdam.

Hij heeft uitgelegd dat je een scenario altijd moet durven loslaten en dat zijn hoofdrolspelers überhaupt geen script in handen krijgen. Dat hij het liefst ‘psychisch fragiele’ acteurs heeft, omdat hij dan precies weet op welke knoppen hij moet drukken.

Dat je eerst een crew moet ‘breken’ voordat je met ze kan werken – anders blijven ze maar vasthouden aan hun eigen meningen. Bijna als een dictator het gezag op de set opeisen, zo kun je filmen in de stijl van Dumont, leerden de studenten. Maar wat hij wil zeggen met zijn prikkelende films als La vie de Jésus, l’Humanité, Twentynine Palms, Flandres en zijn meest recente, Hadewijch, daar gaf hij geen simpel antwoord op.

Omdat het er niet is. ‘Je vraagt me eigenlijk wat kunst is en waarom’, verzucht Dumont. ‘Ik denk dat ik de toeschouwer aan het denken wil zetten over de menselijke natuur.’

Eerder noemde hij zijn studie filosofie als de basis van zijn oeuvre: aan elke film ligt een moreel dilemma ten grondslag. ‘Ik schrijf simpele verhalen om gecompliceerde vragen te kunnen stellen.’

In Hadewijch is de verhaallijn inderdaad vrij eenvoudig. Een 20-jarige novice gaat zo op in haar geloof, dat het zelfs de nonnen te ver gaat en ze uit het klooster wordt gezet. In haar wanhopige zoektocht naar liefde en God raakt ze bevriend met een jonge moslim die haar in contact brengt met islamitisch extremisme. Dat blijkt een wereld te zijn waarmee zij zich meer verwant voelt dan met de bourgeoisieomgeving waarin ze opgroeide.

Hadewijch roept vragen op over martelaarschap, secularisering, de overeenkomsten tussen christendom en islam; over uitsluiting en extremisme, over geloof en gekte, over religie als de bron van geweld. En met een enkele opmerking zet Dumont alle interpretaties weer op losse schroeven. ‘In Hadewijch is God is een metafoor. Het gaat eigenlijk over liefde.’

De film is het resultaat van zijn eigen zoektocht binnen de mystiek, zegt Dumont in een interview, vlak na de wereldpremière.

Hij kwam bij toeval op het spoor van de 13de-eeuwse Brabantse Hadewijch op wier goddelijke vervoering hij die van zijn eigen Hadewijch baseerde. Dumont: ‘Ik was ontzettend onder de indruk van de kracht van haar geloof, van haar vurige passie, en van de wereldlijke manier waarop zij van God houdt. In haar geschriften zit zo’n sterk verlangen naar liefde, om het te ontvangen en te geven.’

Zijn films, zo zegt Dumont, zijn een onderzoek, dat tijdens het maakproces gewoon doorloopt. Hij heeft geen mening over zijn karakters, die zich in Hadewijch van de wereld vervreemd hebben door hun geloof. Hij wil zien wat er in hen leeft, wie ze zijn.

Die focus eist natuurlijk veel van zijn niet-professionele acteurs die op de set ‘tegelijkertijd heel goed en heel slecht zijn’. Het is de montage waarmee hij het verschil maakt, beklemtoont Dumont.

En hij zou zijn amateurs voor geen goud willen inruilen voor professionals, met wie hij eerder werkte tijdens opdrachtfilmpjes en in Twentynine Palms. ‘Ze hebben zo’n verlangen om ‘goed’ te acteren. Dat kan ik niet uitstaan. Ik houd niet van hun karakter, van hun ijdelheid.’

Julie Sokolowski, die Hadewijch ongrijpbaar speelt, was daarentegen helemaal niet geïnteresseerd in acteren. Dumont ontmoette haar na afloop van een screening van Flandres. Niet dat hij toen meteen zag dat zij zijn Hadewijch moest worden. Hij bezocht een aantal kloosters. ‘Maar die nonnen waren al zo vol van God dat er voor mij niets meer in te vullen was.’

Julie begreep niets van de teksten van Hadewijch. Totdat zij vertelde over een verliefdheid die haar totaal consumeerde. ‘Ik heb haar uitgelegd dat dit dezelfde soort liefde is die Hadewijch voelde. Toen ze speelde, heeft ze geen moment aan God gedacht., maar aan haar geliefde. Daarom bidt ze zo hartstochtelijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden