Simpel en aandoenlijk

Remco Meijer

Dichterbij kun je niet komen, bij koning Willem I. Op een paar plekken in de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief zie je zijn handtekening. 'Willem', is de signatuur, heel simpel en aandoenlijk. Hij moet het duizenden keren hebben geschreven, want zijn bijnaam was 'de besluitenkoning'. In de begeleidende catalogus wordt het nog eens uitgelegd: Willem I regeerde van 1813 tot 1840, zat het liefst in zijn werkkamer en tekende aan de lopende band wetten en besluiten. 'Regeren is administreren', was het adagium. 'Een papierfabriek', noteerde tijdgenoot Gijsbert Karel van Hogendorp.

Geschiedenis van het koninkrijk

Die papieren zijn altijd bewaard gebleven in het Nationaal Archief in Den Haag en bij gelegenheid van de viering van 200 jaar koninkrijk is er nu, met veel persoonlijke bezittingen uit het Koninklijk Huisarchief, een tentoonstelling van gemaakt. De expositie beoogt een vertelling te zijn van hoe het koninkrijk - toen nog Nederland en België - werd opgebouwd na de Franse overheersing. Behalve voor de werkkamer van de koning en zijn werkkostuum is er aandacht voor de tot op de dag van vandaag zichtbare veranderingen die hij in het landschap liet aanbrengen, door de aanleg van kanalen en de eerste spoorlijnen.

De Grondwet uit 1814 ligt er en de acte van abdicatie uit 1840. Het was toen nog ongebruikelijk dat een koning zelf aftrad, maar Willem deed het. Hij was, na een werklustig leven, geknakt door het overlijden van zijn vrouw Mimi en het verlies van België. Zijn voorgenomen tweede huwelijk met de katholieke Henriëtte d'Oultremont stuitte op weerstand. De expositie toont een bewaard gebleven tabaksdoosje waarop fraai de uitvaart van Willem in 1843 is verbeeld.

Ook liggen er drie delen dagboek van de tot nu toe onbekende soldaat Jacobus Hojel (1779-1858). Net als Van Hogendorp en die andere tijdgenoot, de schrijver Jacob van Lennep, kan hij een ooggetuige van de beginjaren van het koninkrijk worden genoemd. Archivaris Hein Jongbloed kreeg de deeltjes van de bekende familie Fock, vertaalde ze uit het Engels en maakte er een boek van.

Majoor Hojel

Hojel was als militair in dienst van Willem I en bevriend met zijn zoon, de latere koning Willem II. Hij bewoog zich in hofkringen en doet daarvan in zijn 'journaals' verslag. Hij woont op 29 maart 1814 de inhuldiging bij van Willem I als (dan nog) soeverein vorst - koning der Nederlanden zou hij worden op 21 september 1815 -, beschrijft de ceremonie tot in detail en de feestvreugde die daarmee gepaard ging. 'Hoewel het plein voor het paleis erg groot was, waren niet alleen de vensters vol, maar mensen hadden zelfs geld over voor een plaats op de daken van de huizen. Bij zijn aankomst bij het paleis werd hij van het balkon tot soeverein uitgeroepen onder trompetgeschal en het afvuren van de batterijstukken.'

Op het omslag van het boek staat een detail van een schilderij van Cornelis Kruseman dat Jongbloed traceerde. Hierop staat Hojel zijn paard af aan de prins van Oranje tijdens de Tiendaagse Veldtocht tegen België in augustus 1831. Het wordt 'het incident bij Boutersem' genoemd: de prins, oudste zoon van Willem I, verliest zijn eigen paard Alice door een kanonskogel en wordt door de trouwe Hojel gered. Hij zou het dier snel terugkrijgen en ontving later de Militaire Willems-Orde voor zijn daad. Van het schilderij - het origineel is verloren gegaan - is in het Nationaal Archief een levensgrote kopie te zien.

De expositie 24 uur met Willem, koning van Nederland en België in het Nationaal Archief duurt tot 17 juli 2016.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden