Simons' tien geboden slepend naar een einde

Johan Simons regisseert graag in het buitenland, nu eens niet met zijn eigen ZT Hollandia maar met een volledig Duitstalige cast....

Terzijde, onder het linker zijbalkon van het Schauspielhaus, staat de Nederlandse regisseur Johan Simons te kijken hoe het publiek een zitplaats zoekt. De toeschouwers vormen een gemêleerd gezelschap, qua leeftijd, maar zijn bontjasloos, hetgeen in dit deel van de Beierse hoofdstad bijzonder is. Binnen enkele minuten zou donderdag zijn Die Zehn Gebote in première gaan, hier bij de Münchner Kammerspiele.

Simons staat er zo op het oog losjes bij; het is niet zijn debuut bij de Kammerspiele, gerenommeerd theaterpodium met aantrekkingskracht ook voor regisseurs van buiten Duitsland. Vlaming Luk Perceval is er eveneens met regelmaat te vinden - diens Othello-enscenering was in 2003 zelfs openingsvoorstelling van het toen fris gerenoveerde Schauspielhaus dat dateert uit de jaren twintig van de vorige eeuw.

Simons, die deze zomer zijn ZT Hollandia verruilt voor NTGent, opereert graag in het buitenland en graag in Duitstalig gebied. Voor Die Zehn Gebote werkt hij met een compleet Duitstalig gezelschap, onder wie ook de hippe ontwerper Bert Neumann.

Het laat zich raden: Die Zehn Gebote zijn geïnspireerd op Dekalog van de Poolse cineast Krzysztof Kieslowski, die eind jaren tachtig furore maakte met de tiendelige (televisie-)film. Samen met Krzysztof Piesiewicz tekende regisseur Kieslowski ook voor het script, waarvoor zij zich losjes baseerden op de bijbelse geboden; losjes in die zin dat alle tien delen van elk pakweg een uur zich afspelen in en rond hetzelfde droefgeestige flatgebouwencomplex in een buitenwijk van Warschau.

Kieslowski's tien miniaturen gaan over de dilemma's van het dagelijks leven en zitten vol symboliek en verwijzingen, ze zijn minutieus en gedetailleerd gefilmd en bepaald langzaam van tempo. Een bewerking voor het theater lijkt een zware opgave en schept uiteraard behoorlijke verwachtingen; een die gaandeweg de avond ook maar mondjesmaat worden ingelost.

Die Zehn Gebote van Simons (en tekstbewerker Koen Tachelet) beslaan pakweg drie uur en veertig minuten, hetgeen neerkomt op zo'n twintig minuten per gebod. Tachelet blijft daarbij redelijk dicht bij het originele script. De enscenering is sober. Wat wel meteen heftig in het oog springt is het zware plafond van keihard tl-licht. Het is medogenloos, ook voor het publiek, dat zich er af en toe voor moet afschermen.

De personages die direct onder het licht opereren moeten het er warm van krijgen, ook omdat het soms zakt tot maar net boven de vrij afzichtelijke verzameling Oostblok-meubilair waartussen ze zich naar plan van Bert Neumann bewegen. Het is arm, het is kaal, het is benauwd, deze plek van net voor de val van het communisme, en de sfeer is mat.

Uitvalsbasis van de cast blijft door het stuk heen eerdergenoemde tafel. Steeds maakt een aantal spelers zich los uit de achtergrond en speelt het betreffende 'gebod'. Niemand heeft echt een vaste rol, personages lopen door elkaar, de ene acteur vertelt, de ander speelt, de volgende treedt aan, soms om iets als verbazing of nieuwsgierigheid te illustreren, om vervolgens weer richting de tafel te verdwijnen. Soepel vloeit de eerste scène over in de volgende en de daaropvolgende.

Maar een probleem is dat na de eerste paar geboden de verrassing eraf is. De soberheid, de matheid eigenlijk zelfs, keert zich tegen het geheel. Monotoon doen de acteurs hun zegje, en uiteindelijk kunnen ze de aandacht niet vasthouden. Indringende episodes uit de film worden vlakke invuloefeningen, soms met een welkom grapje onderbroken doordat het personage juist níet doet wat de verteller zegt dat-hij-of-zij-doet.

De wens en keuze om Kieslowski's kleuren niet te willen evenaren is begrijpelijk en legitiem, maar zo wordt het wel een erg grijze bedoening. Tot het tiende 'gebod', in het verhaal van twee hebberige broers de acteurs uit hun bol gaan. Een bewogen finale, die vreemd contrasterend een eind maakt aan een ingetogen maar slepend geheel.

De Duitse ontvangst is ook niet onverdeeld positief; gezaghebbende kranten als de Süddeutsche Zeitung en de Frankfurter Allgemeine Zeitung mopperen over seriële eenvormigheid en gebrek aan karakterontwikkeling. Maar op de première-avond zelf heeft Simons weinig klagen: de regisseur, strak in zwart trainingspak, wordt door het publiek meerdere malen teruggehaald, evenals zijn acteursploeg.

Die Zehn Gebote in regie van Johan Simons is nog te zien op 28/2, 15/3 en 23/3 in het Schauspielhaus der Münchner Kammerspiele, Maximilianstrasse 26-28, München. www.muenchner-kammerspiele.de

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden