Drama

Silent Souls

Fantastische lofzang op een mythisch Rusland

Pauline Kleijer

'Wat hebben jullie bij je?' Een agent gluurt door het autoraam naar binnen, en ziet op de achterbank het dode lichaam van een vrouw onder een deken liggen. 'Prima, rijd maar door.'

Heel gewoon is het, voor de afstammelingen van het Merja-volk, om met een lijk achterin de auto door Rusland te rijden. Want een overleden dierbare cremeren, dat doe je het liefst zelf. Op een plek die je daarvoor hebt uitgekozen. Bij het water natuurlijk.

De merkwaardige rituelen van de Merja’s – een Russische minderheid met Finse wortels – spelen een belangrijke rol in Silent Souls. Op het eerste gezicht lijkt de betoverend mooie film een ode aan een zo goed als verdwenen cultuur, waarin vrouwen door mannen met wodka worden gewassen, vreemdgaan een oude traditie is en verdrinken de weg vormt naar onsterfelijkheid.

Water, zo vertelt de veertiger Aist op de voice-over, is de droom van iedere Merja. Verdrinken betekent stikken in vreugde, tederheid en verlangen – vandaar dat de doden worden teruggegeven aan het water.

Die romantische woorden, versterkt door het schitterende camerawerk, maken van Silent Souls een bijna mystieke ervaring. Aist, die als fotograaf in een papierfabriek werkt, wordt door zijn baas gesommeerd te helpen bij het cremeren van diens vrouw Tania.

Samen gaan de mannen op pad, langs brede rivieren en door oude stadjes. Aist probeert de Merja-gebruiken in ere te houden, hoewel hij weet dat ze gedoemd zijn te worden vergeten.

Hoe fraai dat allemaal ook klinkt, toch moet de film niet al te serieus worden genomen. De Merja’s hebben echt bestaan, maar de tradities waarover regisseur Aleksei Fedorchenko en zijn scenarist Denis Osokin zo gloedvol vertellen, zijn verzonnen. Fedorchenko maakte eerder de nepdocumentaire First on the Moon, waarin overtuigend verslag werd gedaan van de eerste Russische maanlanding – in 1938, lang voordat de Amerikanen er kwamen.

Zoals First on the Moon ging over Russische helden, gaat Silent Souls over pure liefde en in melancholie gedrenkte mythologie. Dat daar een flinke portie ironie aan te pas komt, blijkt bijvoorbeeld uit een scène waarin een fantastische lofzang wordt gezongen op Russische zomerkruiden.

Het is een fictief, geïdealiseerd Rusland dat Fedorchenko de kijker voorschotelt, maar dat maakt zijn film niet minder sterk en ontroerend. Silent Souls is een film waarin alles klopt: het beknopte, afgeronde verhaal, de muziek, de beelden, de bizarre humor en de bloemrijke, meeslepende taal.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden