Signaturen van Fabritius ontdekt

Op twee schilderijen, waarover twijfel bestond of ze afkomstig waren van Carel Fabritius, zijn handtekeningen van de meester ontdekt. De signaturen waren overschilderd....

De ontdekking komt een maand na de opening van de Carel Fabritiustentoonstelling in het Mauritshuis in Den Haag. De museumrestaurator Jörgen Wadum en directeur Frits Duparc vonden de handtekeningen met infrarood licht. Dat maakte signaturen zichtbaar, die in de achttiende eeuw waren weggewerkt door 'restauratoren'. Die schilderden er de naam Rembrandt overheen.

'Als je terugleest, zie je de letters s, u, i, t, i.' Duparc geeft uitleg bij de foto die met infraroodcamera werd genomen. 'Dat kringeltje boven de u, dat deed hij altijd.' De rest is moeilijker te zien. Nog een slinger van de f, en dan wordt het vaag. 'Ze hebben het weggesaust. Met dikke bruine verf.'

Maar wie zijn ogen fijnknijpt, ziet ook zonder infrarood licht een deel van de naam. Zeker vijfentwintig centimeter breed is de signatuur 'Carolus Fabritius', linksonder op het schilderij Hagar en de Engel. 'In de nog natte verf gekrast met de achterkant van zijn penseel, dus zeker door de schilder zelf', licht Duparc toe.

Het was juist dit schilderij waarover de directeur en Fabritiuskenner het meest werd bekritiseerd. 'Nog bij de opening kreeg ik het van collega's te horen. Frits, mooi hoor, maar dat is toch echt geen Fabritius. Ze vonden het niet de stijl van de meester.'

Het is ook moeilijk te zien, geeft Duparc toe, want van alle schilderijen in de tentoonstelling is Hagar en de Engel het slechtst bewaard.

'Het schilderij heeft geleden.' Onder vocht, of andere omstandigheden. 'En onder de onoordeelkundige schoonmaak van vroegere restauratoren. Die gebruikten hierbij veel te sterke oplosmiddelen, waardoor niet alleen de vernis, maar ook een deel van de verf verdween.'

Maar de grote handtekening was niet het enige dat ontdekt werd tijdens de ronde met infrarood licht. Op het schilderij Hera kwam een man om de hoek kijken. Achter de grot linksboven. 'Dat is waarschijnlijk waar de vrouw aan het water zo van schrikt. Hij heeft enorme handen en een hoed.' Met het blote oog is de man vaag te zien. 'Je ziet dat er iets onder de verf zit, maar wat is niet duidelijk.' Nu de man te voorschijn is gekomen, hoopt Duparc dat de betekenis ook gauw duidelijk wordt. In de klassieke literatuur heeft hij nog geen verhaal gevonden dat kan zijn afgebeeld.

Samen met het schilderij Mercurius en Aglauros, waarop bij de inspectie de tweede handtekening tevoorschijn kwam, had Duparc Hera in 1985 al aan Fabritius toegeschreven. Daarvoor dacht men dat ze door Govert Flinck waren gemaakt. Maar de stijlargumenten die Duparc toen aanvoerde werden niet door iedereen geloofd, want een stijlovereenkomst is geen hard bewijs. Een handtekening in de natte verf wel. Duparc: 'Het was te goed voor Flinck.'

Honderd jaar geleden waren er nog geen vroege Fabritiusschilderijen bekend. In 1935 werd de monumentale Opwekking van Lazarus ontdekt in Warschau, en in 1985 dook er nog een gesigneerd werk op bij een veiling. Nu zijn aan dit vroege oeuvre, toen de schilder net uit het atelier van Rembrandt kwam, dus nog drie stuks toegevoegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden