Interview

Shia LaBeouf veranderde van enfant terrible in mikpunt van spot

Jarenlang was acteur Shia LaBeouf (30) het mikpunt van spot in Hollywood vanwege zijn ver doorgevoerde methodacting en pretentieuze performancekunst. Maar het tij keert, zie zijn uitstekende rol in American Honey. Wat moeten we toch met Shia?

Riley Keough en Shia LaBoeuf in American Honey.

Hoe zou er in huize LaBeouf zijn gereageerd op die ene recensie van de film American Honey? Is er koffie door de keuken geslingerd? Zijn er borden tegen de muur gesneuveld? Zou filmacteur en performancekunstenaar Shia LaBeouf (30) zijn frustratie hebben uitgeschreeuwd, rauw, hard en langdurig, zoals hij onlangs een ongewenste bezoeker aan zijn kunstproject in New York recht in diens gezicht stond te gillen?

Of zou hij een papieren zak over zijn hoofd hebben getrokken, zoals drie jaar geleden op de rode loper van het filmfestival in Berlijn?

Shia LaBeouf is er de man naar. En de recensie in The Guardian had er het venijn voor. American Honey, de nieuwe film van regisseur Andrea Arnold, schreef de Britse krant, is een 'rauwe, maar tedere roadmovie, oogverblindend gefilmd'. 'Zelfs Shia LaBeouf kan dat niet verpesten.'

LaBeouf-bashing

Het is een voorlopig hoogtepunt, of dieptepunt, in de hoon die Shia LaBeouf al jaren ten deel valt. LaBeouf-bashing is nog nét geen nationale sport in zijn thuisland Amerika. Maar met gretigheid wordt elke stap en vooral misstap van de acteur gevolgd en becommentarieerd. Tik zijn naam in op YouTube en je moet eerst langs video's als 'De Top Tien Belachelijke Shia LaBeouf-Momenten' voordat je ook maar een flard van zijn filmcarrière te zien krijgt.

Nu heeft hij daar beslist zijn best voor gedaan. De acteur begon als kindsterretje in de Disney Channel-serie Even Stevens, een populaire comedy vol melige grappen en vet acteerwerk, waarin de toen 14-jarige LaBeouf de rol van Louis op zich nam, het irritante puberzoontje van de familie Stevens. Hij rolde moeiteloos door naar blockbusters als Dumb and Dumberer (2003), om vervolgens goed geld in het laatje te brengen als gladde actieheld in de kaskraker-franchise Transformers (gemiddelde opbrengst per film: 280 miljoen euro) of naast Harrison Ford in Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull (2008).

Shia LaBeouf op het filmfestival in Berlijn in 2014.Beeld EPA

Bliksemcarrière

Het was een bliksemcarrière volgens het boekje. Maar Shia LaBeouf (spreek uit: Sjaajaa LaaBuf) had er plots de buik van vol. Op zijn 24ste brak hij radicaal met Hollywood en begon zijn lucratieve werkgever Steven Spielberg publiekelijk te beschimpen (minder een regisseur dan een op geld belust bedrijf, aldus LaBeouf). Hij mat zich een slonzig uiterlijk aan en bekeerde zich omstandig tot methodacting, de in betere filmkringen geliefde techniek om zich te identificeren met het personage. LaBeouf had er zo zijn eigen variant op: hij ging er prat op voor een rol heuse lsd, drank en seks te hebben ingezet en sneed zich op de set van oorlogsfilm Fury (2014) daadwerkelijk in zijn wang, tot afgrijzen van de filmgemeenschap.

LaBeouf deed steeds vaker de wenkbrauwen fronsen: toen hij weer eens werd opgepakt wegens dronkenschap, het achternajagen van een dakloze of het verstoren van de musical Cabaret (door te schreeuwen naar de acteurs en te spugen naar het publiek). Of toen zijn eigen, alom geprezen korte film Howard Cantour.com werd ontmaskerd als regelrecht plagiaat en LaBeouf dat eerst ontkende, vervolgens bagatelliseerde, om daarna zijn excuses aan te bieden in een serie tweets die óók geplagieerd bleken; citaten van excuses, gevonden op internet.

Nog zo'n tenenkrommer: toen LaBeouf in 2013 op de rode loper in Cannes opdook met een papieren zak over zijn hoofd, en daarop de woorden 'I'm not famous anymore'.

Hippiegezin

Van kindssterretje tot filmster; Shia LaBeoufs filmcarrière leek aanvankelijk op een Hollywoodscenario. Maar zijn jeugd was allesbehalve Hollywood. De acteur groeide op in Echo Park, een latinowijk in Los Angeles. Zijn vader, een Vietnamveteraan, was clown van beroep. Zijn moeder, een voormalige danseres, runde een smartshop. Veel geld was er niet in het hippiegezin, waar vader aan drank en drugs verslaafd raakte. Toen Shia klein was, vertelde hij eens aan Vanity Fair, verkleedden zijn ouders en hij zich als clowns om in het park tegenover hun huis hotdogs te verkopen. 'Als we niks verkochten, kon je wel raden wat het avondeten was. Ik kan je niet zeggen hoeveel hotdogs ik in mijn leven heb gegeten.'

Mikpunt van spot

En zo werd het enfant terrible het mikpunt van spot. Vanwege zijn onstilbare honger naar aandacht. Vanwege zijn vaak als onbegrijpelijk of pretentieus ervaren performancekunst die hij (in samenwerking met twee andere kunstenaars) naast zijn films ontwikkelt, variërend van een estafettemarathon rond het Stedelijk Museum (#Metamarathon, 2014) of een 24-uursverblijf in een lift (#Elevate, 2016). Of vanwege zijn achterblijvende acteerprestaties, waarbij zijn bruine ogen maar twee standen lijken te kennen: zigeunerjongetje-zielig of getormenteerd-agressief.

Het is lastig te besluiten wat hilarischer (en pijnlijker) is: de videoclip voor Elastic Heart (2015) van de Australische zangeres Sia, waarin Shia LaBeouf, gehuld in vleeskleurige slip en opgesloten in een vogelkooi, rondrent als een Hannibal Lecter met maagkrampen. Of de verbijsterde reacties van pubers daarop in het YouTube-filmpje Teens React To. ('Dit is vreselijk acteerwerk, dat is zeker.')

Shia LaBeouf loopt een metamarathon rond het Stedelijk Museum in Amsterdam in 2014.Beeld ANP

Zelfspot

Of toch het satirische lied waarin de Amerikaanse singer-songwriter Rob Cantor bezingt hoe mensen op de vlucht slaan voor LaBeouf. Het werd online bekeken door meer dan 46 miljoen kijkers in een uitvoering compleet met strijkorkest, balletdansers met Shia-hoofden en een mannenkoor dat uit volle borst zingt: 'Running for your life for Shia LaBeouf!'

Toch is er een kentering waarneembaar in de waardering van LaBeouf. Het is lastig geen sympathie op te brengen voor zijn consequente schaamteloosheid en zijn fuck-you-mentaliteit. En de acteur mag dan aandachtziek zijn, hij bezit ook zelfspot, getuige het einde van de clip bij Cantors Shia LaBeouf, wanneer de camera van het podium wegdraait naar een theaterzaal die leeg is op Shia LaBeouf na, die een staande ovatie geeft. Of neem LaBoeufs #All my Movies (2015), een performance die kan doorgaan voor een oefening in ijdelheid, maar evengoed getuigt van het lef kwetsbaar te zijn. In een bioscoop in New York keek LaBeouf drie dagen onafgebroken naar zijn eigen films. Zijn reacties - lachend, slapend, huilend, de handen voor de ogen slaand - waren te volgen op een livestream.

He Will Not Divide Us

Ook bij zijn laatste performance bleven zure reacties veelal achterwege. LaBeouf bevestigde op de dag van de inauguratie van Donald Trump een camera aan een buitenmuur van het filmmuseum in New York. Zijn kunstwerk bestond uit de uitnodiging aan iedereen in de lens de woorden He Will Not Divide Us te herhalen, zolang als men maar wilde. De camera zond 24/7 live uit, gedurende vier jaar, 'of zolang dit presidentschap duurt'. Dat was althans de bedoeling. Om veiligheidsredenen werd de installatie al na drie weken opgedoekt.

Natuurlijk was er wel kritiek op de naïeve gedachte dat het kunstwerk alleen mensen met goede bedoelingen zou aantrekken. Op LaBeouf, die vrijwel elke dag zijn installatie bezocht, en wederom werd gearresteerd, wegens het intimideren van een 'neonazi' en een handgemeen met een andere bezoeker. Maar de toon van de kritieken was welwillender. Wat je LaBeouf niet kon ontzeggen: zijn kunstwerk was een van de eerste die zich expliciet tot het tijdperk-Trump verhielden.

Shia LaBeouf bij zijn He Will Not Divide Us-installatie in New York.Beeld AFP

Beste acteerprestatie

Ook in de filmwereld lijkt men LaBeouf voorzichtig aan serieuzer te nemen. Zijn grillige gedrag heeft hem ongetwijfeld rollen gekost (Warner Bros wilde hem op een gegeven moment niet meer contracteren) maar ook opgeleverd. In arthousefilms als het Nymphomaniac-tweeluik (2013) van mede-provocateur Lars von Trier bijvoorbeeld, of in Dito Montiels Man Down (2015).

Zijn bijdrage aan American Honey wordt zelfs geprezen als LaBeoufs beste acteerprestatie. De roadmovie betekent zijn comeback als acteur, oordeelde Rolling Stone. LaBeouf speelt Jake, een sociopaat die leiding geeft aan een stelletje losgeslagen, Amerikaanse jongeren die in een busje door de rode staten van Amerika trekken om huis aan huis tijdschriften te verkopen. Ze overleven op wiet, goedkope whisky en de hiphop die door de autospeakers dreunt.

Ongeleid projectiel

Het is opvallend hoezeer het karakter van Jake samenvalt met het publieke voorkomen van LaBeouf - en dan hebben we het niet over uiterlijkheden als zijn rattenstaartje of de twaalf tatoeages die hij gedurende de opnamen op zijn lijf liet zetten (tot wanhoop van regisseur Andrea Arnold, die trachtte te voorkomen dat haar hoofdrolspeler er in elke scène anders uitzag). Jake is een ongeleid projectiel, zoals LaBeouf een ongeleid projectiel is; charmant, maar onberekenbaar.

Precies dat imago lijkt LaBeouf nu aantrekkelijk te maken voor regisseurs. Ze willen een 'f**king fireball', zei hij zelf in een interview met tijdschrift Variety. 'Ik ben aan het leren hoe ik uit mijn 'gekte' iets beheersbaars kan extraheren, iets dat ik kan vormen en afleveren op het juiste moment.'

Als dat lukt, wordt zijn volgende project de kroon op zijn grilligheid. Shia LaBeouf speelt in Janus Metz Pedersens film Borg/McEnroe (die dit jaar uitkomt), over de rivaliteit in de jaren zeventig en tachtig tussen de beheerste Zweedse tennisspeler Björn Borg en de explosieve Amerikaan John McEnroe, een heethoofd met analytisch vermogen.


De rol van McEnroe wordt LaBeoufs lakmoesproef. De tennisspeler heeft alvast zijn vertrouwen in de acteur uitgesproken. 'Hij schijnt gek te zijn, dus misschien dat het werkt.'

Lees verder

Het knettert flink tussen hoofdrolspelers American Honey
Altijd duikt regisseur Andrea Arnold onder het oppervlak met minder eenduidige, zinnelijke momenten. Het knettert flink tussen nieuwkomer Sasha Lane en Shia LaBoeuf. (+)

Andrea Arnold: 'Ik probeer in American Honey niet teveel te oordelen'
Met American Honey regisseerde de Britse Andrea Arnold haar eerste Amerikaanse speelfilm. Met amateurcast, steracteur Shia LaBeouf én de kleindochter van Elvis. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden