INTERVIEW

Shaun, het schaap met de drie Oscars

Shaun the Sheep Movie is een nieuw succesnummer van Aardman Animations (bekend van Wallace & Gromit). Op bezoek bij de studio van Mark Burton en Richard Starzak in Bristol.

Boer en schapen in actie in Shaun the Sheep Movie Beeld Aardman Animations

Drie Oscars won de Britse animatiestudio Aardman. Shaun the Sheep Movie, hun zesde film op bioscooplengte, is gebaseerd op de gelijknamige, immens succesvolle tv-serie die inmiddels te zien is in ruim 170 landen. Het schaap is opvallend populair in het Midden-Oosten en Japan.

Dan valt het hoofdkwartier dus een beetje uit de toon, in dat anonieme, rechthoekige, grijze gebouw op een zeer onbruisend bedrijventerrein ten noorden van de Engelse stad Bristol. Binnen voelt alles bescheiden en laagdrempelig - internationale allure is alleen te zien voor degene die goed zoekt. Frituurlucht uit de kantine, vlekken in de afgesleten vloerbedekking. In de hoek van de vergaderruimte een vitrinekast met, bijna achteloos, de Oscar die regisseur/animator Nick Park in 1996 won voor de korte Wallace and Gromit-film A Close Shave.

Een runner op de set van Shaun the Sheep - momenteel wordt in Studio 1 het vijfde seizoen van de serie opgenomen - biedt de bezoekers een uitgebreide rondleiding door het pand. Via de ontwerpkamer, met schetsen van karakters aan de muur, naar de productieruimte, waar men aan rommelige tafels in de weer is met wol en verf.

Vier sterren

Je hoeft de tv-serie niet te kennen om meteen verliefd te worden op deze strubbelende schaapjes, schrijft Kevin Toma in zijn recensie van Shaun het schaap: de film.

Minder klei, meer latex

Indrukwekkend is de secure archivering , schappen vol. Een schap voor alle vrouwtjesbeesten en een voor de mannetjes, een doosje met de honden, een met varkens en, apart verpakt in Tupperware, een van de twintig Shaun-modellen uit de film. Even vasthouden? Geen probleem.

Het ovalen schuimballetje met kraaloogjes, een afklikbaar mondje, lange zwarte pootjes en witte opplakstof is minder zwaar en voelt harder dan gedacht; de kwetsbare klei maakte de afgelopen jaren deels plaats voor latex en de boetseerpasta Plasticine (ingrediënten: kalk, petroleumgelei en varkensvet). Door een metalen skelet zijn de verfijnste bewegingen mogelijk. In een hoek van de opnamestudio werken twee ontwerpers aan een specifieke uitdrukking voor een van de schapen. Een doosje met in elk vakje een afklikmondje biedt keus uit tientallen varianten - open lach, gesloten lach, neutrale lach, boos, bezorgd, onverschillig.

Richard 'Golly' Starzak (55), in 1983 door Aardmanoprichters Peter Lord en David Sproxton binnengehaald als employee number one en vanaf de eerste aflevering in 2007 betrokken bij de Shaun-serie, geeft uitleg tijdens de lunch met burgers en friet. 'Je hoeft een mondje soms maar een halve millimeter te bewegen, met je vingers of een naald, om een gezichtsuitdrukking volledig te veranderen', zegt hij.

Emoties achter de schermen Beeld Chris Johnson

Slapstick

Opvallend: door het gebruik van het kneedbare Plasticine nam de studio afscheid van de 3D-printtechniek die het drie jaar geleden met The Pirates! In an Adventure with Scientists! nog volop omarmde. Starzak: 'De 3D-printer was handig om snel herhalende patronen te ontwerpen, zoals de spijlen van een balustrade. Maar voor de mondjes was het te beperkt. Op de set van Pirates! zat ik op een gegeven moment naast een animator aan tafel; ze had vijftig mondstukjes, maar zocht precies de uitdrukking die niet was geprint. Dat frustreerde. Shaun maakten we met een kleiner budget, een 3D-printer was nu sowieso te duur.'

Terug naar pasta, latex en klei, dus. De personages in de film moesten bovendien trouw blijven aan het analoge, handgemaakte karakter van de serie. 'Die heel subtiele lach van Shaun wanneer hij in de stad een zwerfhondje ziet, vind ik nog steeds zó mooi gelukt', zegt Starzak. 'Die lach zegt zo veel: sorry dat je dit leven moet leven, ik ben hier liever ook niet, wat een rotsituatie, ik heb met je te doen.' Mark Burton (54), sinds Chicken Run (2000) als scriptschrijver betrokken bij Aardman en bij Shaun naast Starzak regisseur: 'Zoals Golly dit shot nu beschrijft, zo beschrijven we het op de set aan onze animatoren. Zij zijn onze acteurs.'

Shaun the Sheep gaat over de ogenschijnlijk onnozele boerderijavonturen van een bovengemiddeld intelligent schaap, een koffielikkende schaapshond met klaaroverfluitje en een slaperige, dikbebrilde boer. Klassieke slapstick is het, met veel gevoel voor de kleinste details en, ondanks het ontbreken van gesproken tekst, archetypische Engelse humor, van lekker flauw tot subtiel en satirisch.

Beeld Will Beecher

Ambacht

Fraai is een komische scène halverwege de film, waarin de boer na allerlei verwikkelingen in de grote stad belandt en daar met zijn schapenscheerapparaat, dikke bril en bevlekte trui wordt aangezien voor een hipsterkapper. Hij wordt een hit op internet en er volgt een montagesequentie waarin een afbeelding van de boer wordt gephotoshopt, om hem op een reclamebord voor de kapper nog net een beetje cooler te maken. Gaat die photoshopscène over Aardman zelf? Plaatsen Burton en Starzak het ambachtelijke karakter van hun film en studio, waar de animatoren hier en daar hun befaamde vingerafdruk op hun creaties achterlaten, expliciet tegenover geliktere animatie van hun concurrenten?

Burton knikt. 'Die scène begon met het idee: de boer glimlacht altijd zo sullig, maar dat is niet cool, dus photoshoppen ze een norse blik op zijn gelaat, voor op een reclamebord. Dat heeft inderdaad te maken met onze filosofie. We animeren zo veel mogelijk voor de lens van de camera, computereffecten gebruiken we alleen om dingen weg te poetsen, zoals de metalen kapstok waaraan we de schapen hangen als ze bijvoorbeeld achter een hekje staan. Het meeste wat je ziet is echt - het heeft zich in elk geval zo voor onze camera's afgespeeld.' Hij vult aan: 'We hebben niets tegen digitale animatie hoor. We zijn geen animatie-Amish, tegen elke vorm van vooruitgang. Aardman heeft digitale animatiefilms gemaakt (Flushed Away en Arthur Christmas, red.) en zal dat vast vaker doen. Desondanks worden we nogal eens als ouderwets gezien. Ambachtelijk lijkt mij een betere formulering.'

In de opnamestudio wordt vandaag op negentien afzonderlijke sets tegelijk gewerkt, door negentien animatoren. De sets zijn afgebakend met dunne, eenvoudig te verplaatsen houten schotjes; als de scène erom vraagt kan de omvang van de ruimte zo worden aangepast. Afhankelijk van de complexiteit van het shot maakt de animator dagelijks rond de 50 afbeeldingen - met 24 beeldjes per seconde komt dat neer op ongeveer 2 seconden animatie per dag. Het is aan de regie om de grote lijn te bewaken en erop toe te zien dat al die animatoreneen volbloed Aardmanfilm maken.

Beeld James Fisher

Hollywood

Dat was de afgelopen jaren niet helemaal mogelijk, bekennen de regisseurs, omdat de studio gebonden was aan de wensen van Hollywoodstudio's. In Chicken Run, Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit en Flushed Away zat geld van Dreamworks en Arthur Christmas en The Pirates! In an Adventure with Scientists! kwamen samen met Sony tot stand. Voor Shaun the Sheep zocht de Britse animatiestudio samenwerking met het Franse StudioCanal: het is de eerste Aardmanproductie van speelfilmlengte die zonder hulp van Hollywood werd gemaakt.

Starzak: 'Wanneer je met een Hollywoodstudio samenwerkt, willen ze dat de film het goed doet in Amerika, vooral in het grote midden. Daar houdt men minder van films uit een cultuur buiten hun eigen leefwereld. Dus moesten we ons aanpassen. Uiteindelijk was dat vrij onbevredigend en met Shaun was het zelfs onmogelijk. Die man die in Shaun the Sheep met z'n hoofd in de kont van een paardenpak terechtkomt, vinden ze niet leuk daar. Waarschijnlijk is Shaun ook niet heldhaftig genoeg voor de Amerikaanse markt. Allemaal volstrekt begrijpelijk, met een ander verhaal komen we in de toekomst mogelijk wel weer bij een Amerikaanse studio terecht, maar voor Shaun had het niet gewerkt. StudioCanal gaf ons echt totale vrijheid.'

Hoe het Aardmancollectief in al die vrijheid niet uit de bocht vliegt, hoe men weet welke grap werkt of welk personage juist beter moet worden uitgedacht? 'Gut feeling', zegt Burton. De vaste studiocrew kent elkaar tientallen jaren. Er zijn Aardmanhuwelijken, Aardmanbaby's. Smaken groeiden naar elkaar toe, het onderling vertrouwen is enorm. 'Er is in elk geval geen checklist.'

Beeld James Fisher

Grapjes hebben tijd nodig

Starzak: 'We zijn van ongeveer dezelfde generatie, vinden dezelfde dingen goed en interessant. Veel zwijgende komedie bijvoorbeeld. Toen ik jong was keek ik elke zaterdagmiddag op tv naar Laurel en Hardy.'

Burton: 'Die typische Britse tekenfilms: Bully Beef and Chips, Korky the Cat, Biffo the Bear. Sommige waren best gewelddadig.

Starzak: 'In de jaren tachtig wandelde ik met Nick Park door New York en ontdekten we de Amerikaanse tekenaar Gary Larson (beroemd vanwege The Far Side, een strip van één afbeelding die tussen 1979 en 1995 in bijna tweeduizend verschillende kranten werd gepubliceerd, red.). Binnen een paar maanden verslonden we al zijn werk. Hij tekende zijn karakters met de mooiste details. De boer in Shaun baseerden we heimelijk op Larson, met die bril en grote neus.'

Beeld Chris Johnson

Burton: 'Natuurlijk is het belangrijk een nieuwe generatie toe te laten. We zijn vijftigers, we blijven niet eeuwig relevant. Sowieso ben ik helemaal niet zo bewust bezig met wat speelt onder jongere generaties, ik heb pas sinds vorige week een smartphone.'

Starzak: 'Toen ik als regisseur net betrokken raakte bij de tv-show van Shaun, acht jaar geleden, was er een animator die alles heel snel wilde maken. Ik kreeg te horen dat ik oud werd, dat dit is wat kinderen willen. Is dat echt zo?, vroeg ik. En het werkte niet: het was te snel gemonteerd, de grapjes kwamen niet aan. Ik geloof vurig in een tempo waarin de grapjes tijd krijgen om te ademen. Dat werkt altijd, het is universeel. Volgens mij zijn het bepaalde makers en zenderbazen die alles sneller willen, niet de kinderen.'

Hoe dit gesprek eindigde? 'Die man vertrok.'

Shaun-schapen achter de schermen Beeld Dave Alex Riddett

Aardmanreclame

Tot in de jaren negentig maakte Richard Starzak naast zijn fictiewerk ook tv-reclame, maar daarmee is hij gestopt. De opdrachtgevers maakten hem cynisch, zoals die keer dat hij een filmpje maakte voor de Rabobank. 'Ik begon met een leeg schildpadschild met een te-koop-bordje. Een naakte schildpad neemt een kijkje. Als hij in het schild de trap naar boven neemt, kantelt het schild met kleine schokjes. Ik monteerde er een klein ritmisch tikje onder. Als hij weer naar beneden gaat, kantelt het schild weer terug: tik-tik-tik-tik. De Nederlandse producent vond het niks, knipte het begin weg en monteerde er random geluidjes onder, waardoor het hele idee van een trap en verdiepingen in een schildpadschild verloren ging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden