InterviewFilmmaker Shannon Murphy

Shannon Murphy’s ‘Babyteeth’ gooit alle clichés over stervende-tienerfilms over boord

Eliza Scanlen en Toby Wallace in ‘Babyteeth’.

De Australische regisseur maakte een dwarse, springerige debuutfilm. Wat mistroostig zou moeten zijn, laat ze knallen van kleur. ‘Het medische verhaal doet er niet toe.’

Er zitten geen ziekenhuisscènes in Babyteeth. Nooit zie je hoe de 15-jarige Milla chemo krijgt of wordt bestraald. Er zijn geen slechtnieuwsgesprekken, geen vertroetelende verplegers, geen vertwijfelde God-waarom?!-huilbuien. Op geen enkel moment ligt Milla in strijklicht in een ziekenhuisbed met haar liefhebbende familie en kersverse vriendje naast haar, terwijl er weeklagende violen klinken.

Het is inmiddels een genre op zichzelf, de stervende-tieners-met-kanker-beleven-laatste-romance-films. Maar alle soorten scènes die de regisseurs van The Fault in Our Stars, Me and Earl and the Dying Girl en Then Came You keurig afvinken, laat de Australische regisseur Shannon Murphy juist weg in haar dwarse debuutfilm, waarin de 15-jarige, zieke Milla een soort-van-relatie krijgt met de 23-jarige junk Moses.

‘We hadden wel twee ziekenhuisscènes gefilmd’, vertelt Murphy tijdens het Internationaal Film Festival Rotterdam, waar haar film afgelopen februari zijn Nederlandse première beleefde. ‘Al waren die volledig anders dan je doorgaans ziet. En toch heb ik ook die geschrapt: het medische verhaal doet er niet toe. Ik heb gesproken met zieke jongeren en hun ouders en wat ik wilde laten zien is hoe zij die periode van ziekte ervaren – hoe doodzieke tieners alles in een hogere versnelling zetten en zich misschien nog wel harder afzetten tegen hun ouders omdat ze minder tijd hebben, en omdat ze het doodvermoeiend vinden om de hele tijd gedefinieerd te worden door die ziekte.’

Babyteeth is ‘een innemend portret van een meisje dat versneld volwassen wordt’, noemt Bor Beekman de film in zijn recensie.

In Babyteeth krijgt Milla krijgt de kans om maximaal te rebelleren als ze Moses ontmoet op een treinstation. Hij – vettig matje, lelijke tatoeages in de nek – vraagt haar geld voor de nachtopvang; zij, gekleed in keurig schooluniform, krijgt een bloedneus; hij trekt zijn verschoten overhemd uit om die daarmee te stelpen. Ze passen werkelijk voor geen meter bij elkaar, er is feitelijk niets romantisch aan de hele situatie, en tóch voelt het voor de kijker op een idiote manier alsof dit liefde op het eerste gezicht is. Of zoiets. Het is in ieder geval het begin van een lieve, overwegend platonische romance waarin hij minstens zo geïnteresseerd is in haar medicijnen als in haar, en zij hem zeker óók zo leuk vindt omdat zij met hem haar neurotische, voortdurend ruziemakende ouders op de kast kan krijgen.

Dat Babyteeth sinds de wereldpremière tijdens het filmfestival in Venetië wereldwijd lof oogst, is omdat de film net zo plezierig punk en eigenzinnig is als Milla. De Australische Murphy maakte een wilde, springerige film waarin álles anders is dan je verwacht. Wat mistroostig zou moeten zijn, laat ze knallen van kleur. Een romantische scène kan plots wrang worden. Tussentitels zetten de kijker voortdurend op het verkeerde been. Wat speels en komisch begint, wordt bijna ongemerkt een hartverscheurend én opbeurend drama.

‘Ik hou ervan het publiek scherp te houden. Zelf vind ik niets ergers dan naar iets te kijken en te weten wat er gaat gebeuren’, aldus Murphy. Verder boeien de filmwetten haar eigenlijk maar weinig. Ze maakte eerst jarenlang carrière als theaterregisseur voordat ze de overstap maakte naar televisie en nu naar film. ‘Ik ken de meeste filmregels dus niet eens. Ik heb een jaar op de filmacademie gezeten, maar dat was vooral om de taal te leren, zodat ik met een editor en cameraman kan communiceren. Gisteren, tijdens een nagesprek, kreeg ik een vraag over ‘point of view’. Ugh. Dat interesseert me echt voor geen meter. Zo denk ik helemaal niet als maker. Ik ben veel meer bezig met de emotie die ik overbreng.’

Dat doet Murphy, bijvoorbeeld, via de pruiken van Milla. Elke dag ziet het meisje er weer volstrekt anders uit – de keurige pony en paardenstaart uit de openingsscène maken eerst plaats voor een rattenkopje, dan voor een knalblauwe pruik, dan weer voor een blonde, enzovoorts. ‘We noemden het pruikengate. Elke dag bespraken we wat ze die dag op had, en wat ze daarmee wilde uitdragen. Mijn favoriete is wat ik de ‘de blonde Amy Winehouse-pruik’ noem. Als ze die op heeft, ziet ze er zo volwassen uit, en tegelijkertijd zo wild.

‘Dat spelen met je uiterlijk vind ik zo representatief voor die leeftijd. In die periode vraag je je elke dag af: wie ben ik vandaag? Hoe zie ik eruit? Hoe ben ik anders dan gisteren? Milla is een soort supernova, een exploderende ster die alles en iedereen die bij haar in de buurt komt verandert. Zo helder en uitgesproken wilde ik haar uiterlijk ook maken.’

Het is de aandacht voor haar naaste omgeving die Babyteeth ook onderscheidt van andere zieke-tiener-films: doorgaans zijn de ouders daarin eendimensionaal en weggemoffeld in de zijlijn. In Murphy’s film spelen ze wél een rol van betekenis. ‘Ik denk dat filmmakers dat deel van het verhaal ook vermijden omdat we niet graag onder ogen willen zien hoe diep de naderende dood mensen raakt, zeker als het gaat om die van een kind. Wat ik bovendien wilde laten zien is hoe enorm gecompliceerd en fucked-up huwelijken kunnen zijn. Ook dat zien we zelden in films, terwijl er een schat aan materiaal ligt.’

Shannon Murphy bij het filmfestival van Venetië, 4 september 2019.Beeld Getty

Babyteeth, zegt Murphy, is niet alleen een liefdesverhaal tussen Milla en Moses. Even belangrijk is de relatie tussen Milla en haar moeder, die zich er bij neer moet leggen dat ze niet langer de belangrijkste persoon is in het leven van haar dochter, en haar verdriet probeert te dempen met kalmerende middelen. ‘De neurotische, dominante moeder wordt zo vaak slecht afgeschilderd. Ik denk omdat ze zo lang vooral is verbeeld door mannelijke regisseurs. Niet dat hun visie niet interessant is, maar het heeft over het algemeen niet de meest gelaagde personages opgeleverd. Het is zo makkelijk om van zo’n moeder een boeman te maken, terwijl hun overdreven bemoeienis eigenlijk gewoon een misplaatste vorm van liefde is. Ik vind het belangrijk om dit soort gemankeerde vrouwelijke personages te tonen, en te laten zien waar hun fouten vandaan komen.’ Na Babyteeth regisseerde Murphy een aantal afleveringen van Killing Eve, waarin een MI6-agent geobsedeerd is door een vrouwelijke seriemoordenaar. ‘Normale mensen, vind ik. Maar ik stam dan ook van een lange lijn van fantastische maar gecompliceerde vrouwen. Ik houd van ze, en ik begrijp ze.’

Het is gek, zegt Murphy, dat mannelijke personages wel door het leven mogen struikelen en vrouwelijke personages veel minder. Mannen mogen zich onbeschaamd zakkig gedragen, terwijl dat bij vrouwen minder snel wordt geaccepteerd. ‘Als een mannelijke regisseur eisen stelt, wordt hij een genie genoemd. Een vrouw heet dan veeleisend. Hetzelfde geldt voor actrices – zo vaak kreeg ik van te voren over een actrice te horen dat ze ‘gek’ was, terwijl ik op de set dacht: waar hadden die mensen het over? Ondertussen kan een acteur als Joaquin Phoenix  zich volstrekt wispelturig gedragen en staat iedereen te applaudisseren.’ 

De vrouwenzaak

Shannon Murphy was tijdens het filmfestival in Venetië een van de twee vrouwelijke regisseurs in de hoofdcompetitie, waardoor ze talloze vragen moest beantwoorden over haar positie als vrouw in de filmwereld. ‘Het irriteert me dat ik altijd moet vertellen over hoe het is om een vrouwelijke regisseur te zijn’, zei ze bij de persconferentie van Babyteeth. ‘Vooral omdat ik het idee heb dat het ten koste gaat van gesprekken over wat we artistiek proberen te bereiken.’ Wat overigens niet wil zeggen dat ze zich niet kan opwinden over het verschil in kansen, vertelt ze later in Rotterdam. ‘Ik ben heel lang heel kwaad geweest, omdat ik zag dat het voor vrouwen moeilijker is om er tussen te komen. Maar ik durfde er niet over te praten omdat ik niet wilde klagen, omdat ik al meer klussen had dan veel anderen. Ik ben wel blij dat dat soort zaken nu meer bespreekbaar worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden