Review

Shame: Rauw portret van de seksverslaafde ziel

De schoonheid van McQueens filmkunst is nooit klassiek.

Onbeheersbare lust. De een ervaart het één keer per dag, de ander één keer per week, of maand. Brandon niet. Brandon staat áltijd aan. De New Yorkse zakenyup is seksverslaafd, zoals het in de volksmond heet. Medici spreken liever van een obsessief-compulsieve stoornis; een dwangneurose.

De dertiger Brandon (Michael Fassbender) is in elk geval toegerust om zijn aandoening te onderhouden: knap, goedgebouwd, charmant-onverschillig - het soort man dat in een bar zonder moeite vrouwen oppikt, en voldoende verdient om zijn dieet aan te vullen met callgirls en betaalde computerseks; op kantoor een paar tripjes naar het bedrijfstoilet om te masturberen. Brandons leven wordt beheerst door seks, maar hij houdt zich staande.

Gedeeld verleden

Met zijn tweede speelfilm Shame toont de in Amsterdam woonachtige filmer Steve McQueen (Londen, 1969) de moderne grote stad als ideale habitat voor zo'n seksueel roofdier. Brandon schuwt dieper sociaal contact, en het van alle gemakken voorziene Manhattan lijkt ingericht op zijn anonieme leefstijl. Dat evenwicht raakt verstoord wanneer zijn zusje (Carey Mulligan) zich in zijn leven wringt. Sissy, een aandoenlijk wankel zangeresje zonder vaste verblijfplaats, is in velerlei opzicht een tegenpool van haar broer: extravert, hunkerend naar contact, maar niet minder getroebleerd.

McQueen stipt het gedeelde verleden van zijn hoofdpersonages slechts aan, en observeert in lange opnames - zijn handelsmerk - het nu, een paar dagen uit het almaar verder uit het lood geslagen leven van Brandon. Er zijn meer regisseurs die hun film optuigen met minutenlange ononderbroken takes, maar slechts weinigen leggen zich zo bedreven toe op het intensiveren van de aandacht van de kijker als hij. Zijn acteurs lijken zich vrij in de ruimte te bewegen, maar de camera neemt consequent de juiste positie in. Adembenemend mooie scènes levert het op, zoals een hardloopsessie dwars door nachtelijk New York. Al is de schoonheid van McQueens filmkunst nooit klassiek: wat we zien is vooral wrang, en pijnlijk.

Ongemak

Shame kent wat grappige momenten, zoals een door een incompetente ober gehinderde restaurant-date van Brandon en een vrouwelijke collega. Maar in elke conversatie en uitwisseling van blikken loert het ongemak. McQueen voert de (zelf)kwelling van zijn hoofdpersonage ongegeneerd op: voor Brandon is seks pijnbestrijding en pijn ineen, en dat zullen we merken.

Het is een wonderlijk pact, dat de regisseur lijkt te hebben gesloten met zijn acteur, die zich voor hun eerdere samenwerking in Hunger (2008) uithongerde als IRA-strijder Bobby Sands. Fassbender stort zich hier al even weergaloos en verregaand in zijn personage, en is zowel afstotelijk als innemend. Ook hun derde gezamenlijke film staat inmiddels al op de rol: de voor 2013 geplande periodefilm Twelve Years a Slave, waarin tevens Brad Pitt te zien zal zijn.

McQueen, die als gevierd videokunstenaar overstapte naar de filmwereld, maakt werk dat uit is op confrontatie. Hij mangelt de kijker een beetje, maakt die deelgenoot van zijn zelfdestructieve personages. Shame is niet zozeer een realistisch verslag van een seksverslaving, daarvoor zijn de vrouwen ook iets te mooi en beschikbaar, maar portretteert bijzonder krachtig en rauw een gespleten ziel.

Shame, Met Michael Fassbender, Carey Mulligan, Nicole Beharie. Regie Steve McQueen. In 20 zalen.

Shame

  • Oordeel van onze recensent
Still uit Shame.
Michael Fassbinder als zakenyup Brandon, wiens leven wordt beheerst door seks.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.