Servische nieuwslezer niet in beeld

Radio Television Kosovo, deze week begonnen, moet een soort BBC worden. Nu nog verzorgt een klein team van vooral buitenlandse journalisten een dagelijkse nooduit-zending van twee uur....

'ZE HEEFT haar haar gedaan. Ziet er beter uit he?' zegt de programmaleidster. Het haar van de nieuwslezeres van Radio Television Kosovo zit als gebeeldhouwd. 'Mmmff', gromt Richard Dill. En met een schuine blik opzij klaagt hij: 'De kranten hier doen niks anders dan ons kleineren. Niets deugt. De programma's niet, het meisje ziet er niet Albanees genoeg uit... Over zulk soort dingen vallen ze.'

Kranten zijn overal en altijd hetzelfde, moppert Dill terwijl hij zijn stok verschikt. Hij kan het weten, hij - gepensioneerd topman van de grote Duitse ARD - draait namelijk al een eeuwigheid mee. Dill is hier maar tijdelijk. Tot volgende week, wanneer zijn plaats wordt ingenomen door de ex-topman van de Zwitserse staatstelevisie, Lehmann. Die komt ook tijdelijk, want uiteindelijk is het de bedoeling dat de hele staf van RTK tot en met de hoogste baas uit Kosovaren zal bestaan.

Onder de keurende blik van Dill en de kleine tijdelijke staf van voornamelijk ex-BBC-journalisten doet de jonge nieuwslezeres haar uiterste best. Ze is nerveus. Het is pas haar derde dag. Dill bekijkt het in de kleine productieruimte waar net een monitor is 'georganiseerd'.

Sinds vanochtend is er ook airconditioning, maar alleen in de drie kleine studioruimtes waarin de apparatuur van het nieuwe Kosovaarse televisiestation is ondergebracht. De gangen van het immense - en op RTK na kennelijk lege - voormalige gebouw van de Servische staatsradio zijn bloedheet. In de communistische tijd werkten hier meer dan duizend medewerkers van Radio Television Pristina, 'de grootste lokale zender van de wereld'. Meer dan driehonderd van die werkers van voor 1989 hebben nu ruzie met de OVSE omdat zij vinden dat zij recht hebben op een baan bij RTK. Een pijnlijk punt voor de OVSE, die liefst geen Kosovaar voor het hoofd wil stoten.

In zo'n studio zijn geen duizend mensen nodig. Met twintig man gaat het ook, al is het uiteraard behelpen. Maar Bernard Kouchner, de Hoge Vertegenwoordiger van de Verenigde Naties in Kosovo, had bedacht dat 19 september een mooie datum zou zijn om te beginnen. Dat gaf het kleine team van buitenlandse journalisten, technici en hun Kosovaarse leerlingen precies tien dagen de tijd om de eerste uitzending voor te bereiden.

Nu zijn ze in de lucht met een 'nooduitzending' van twee uur per dag. 'Dit is echte nood', zegt Dill, 'We hebben niet eens programma's.' De BBC helpt de oud-collega's in Pristina door elke dag een oude aflevering van het praatprogramma Hardtalk ter beschikking te stellen.

De BBC is in alles een voorbeeld voor wat RTK moet worden. Zowel organisatorisch (gedeeltelijk zelfbestuur van de werknemers) als journalistiek. 'Dit moet de Kosovo-versie van de BBC worden, een breed gerespecteerde bron van informatie', zegt Willem Houwen, bij de OVSE verantwoordelijk voor 'media-development'. Houwen: 'We willen hier absoluut geen tweede Bosnische omroep, of Servische tv, die gecontroleerd worden door de machthebbers.'

De onafhankelijke publieke omroep RTK is echter tegelijk ook een mooie nieuwe 'outlet' voor de nieuwe machthebbers in Kosovo, erkent project-manager Mathias Eick. RTK is een handig middel om boodschappen van OVSE, VN en KFOR over te brengen. Misschien ook daarom bestaat het nieuws dinsdag voor de helft uit een onverkorte verklaring van VN-vertegenwoordiger Kouchner zelf, over de omvorming van het UCK, en beslaat een interview met generaal Jackson over hetzelfde onderwerp een substantieel deel van de rest van het programma.

Dat neigt toch ook naar propaganda? Een nieuwe staatsomroep, maar nu van de VN en KFOR? Eick: 'Tja, dat is natuurlijk een heel heikel punt. Daar moet je voorzichtig mee omgaan. Maar er is niets tegen het uitzenden van een verklaring van Kouchner. De Duitse televisie zendt toch ook de kersttoespraak van de bondskanselier integraal uit?'

Een belangrijke verplichting die RTK van bovenaf wordt opgelegd is dat minstens 15 procent van haar programma in het Servisch is. Die 15 procent zijn nu nog tien minuten nieuws in het Servisch. Hoe het haar van de Servische nieuwslezer zit is daarbij niet belangrijk. De man komt niet in beeld. Hij stelt zich liever niet te veel bloot in een Kosovo waarin nog steeds Serviërs worden vermoord. En een Kosovo waar Servisch nog steeds door veel mensen wordt verafschuwd. Afrim, een jonge Albanees in Pristina: 'Toen ik Servisch hoorde heb ik een andere zender opgezet.' Het is een automatische reactie voor Albanezen van wie voor de oorlog meer dan 60 procent een satellietschotel op zijn huis had om naar de Albanese tv te kunnen kijken in plaats van naar de Servische staatsomroep.

Liridon Cahani denkt er daarom niet aan om ook op zíjn televisiestation - dat wordt opgezet door de krant Koha Ditore - uitzendingen in het Servisch te gaan doen. 'De mensen moeten toch blijven kijken. Dat is voor een televisiezender het belangrijkste. En ik weet niet of mensen zullen afhaken als ze Servisch horen.' Een punt dat voor een publieke omroep minder zwaar weegt dan voor de zijne, die binnen twee jaar volledig moet kunnen bestaan van reclame-inkomsten. Tot die tijd moeten ze het redden met geld van donoren zoals de Amerikaanse hulporganisatie USAID. En net als RTK met programma's die gratis zijn aangeboden, of heel goedkoop zijn ingekocht. Cahani: 'We hebben al driehonderd uur televisie klaar liggen. Kinderprogramma's, cartoons, muziek, documentaires. We zullen al onze aandacht richten op nieuws, en op eigen shows.'

Koha Ditore is een van de zes organisaties die een zendmachtiging voor Kosovo hebben aangevraagd.

Tot dan lopen Cahani en zijn team-in-oprichting vast warm met een discussieprogramma dat wekelijks op zondag via RTK wordt uitgezonden. RTK, schampert Cahani, zal voor het station van Koha Ditore geen concurrent worden. 'Heb je het gezien? Die nieuwslezeres? Dan weet je genoeg. Net lokale televisie in Macedonië.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden