Serene Cardew in decor van paprika's

Muziek..

Frits van der Waa

Als je volwassen mensen in de weer ziet met speelgoedautootjes, zwaaien met rammelaars, omringd door anderen die jengelen, neuriën of zelfs huilen als wolven, dringt zich onvermijdelijk het woord 'ludiek' op. Misschien mag dat, want The Great Learning van Cornelius Cardew is een product van de jaren zestig. Cardew werkte twee jaar aan zijn grote cyclus op teksten van Confucius, die zeven delen telt en evenveel uren in beslag neemt. Desondanks bevat de in 1970 voltooide partituur niet meer dan 25 pagina's, die voor een flink deel bestaan uit verbale instructies. Zelfwerkzaamheid speelt een belangrijke rol bij Cardew, maar toch is het muzikale resultaat nauw gedefinieerd.

De componist zelf is intussen al bijna 25 jaar niet meer onder ons. Hij werd op 45-jarige leeftijd doodgereden door een onbekende automobilist. Boze tongen willen dat het een aanslag was: Cardew was niet lang daarvoor betrokken geweest bij de oprichting van de Britse Marxistisch-Leninistische Partij. Zijn politieke ideeën klinken ook door in zijn muziek: The Great Learning is grotendeels gedacht voor ongeschoolde uitvoerenden. Dat zijn de musici van het Asko Kamerkoor en het Ives Ensemble niet (al beschikken sommige instrumentalisten over een aandoenlijk ongeoefend stemgeluid).

Afgezien van de oubolligheid in dat ene deel, Paragraph 5, waarvan een mens weinig wijzer wordt, ademt The Great Learning een grote sereniteit. Zelfs het tweede onderdeel, waarin de musici om het hardst zingen en op trommels slaan, doet aan als een geluidslandschap - dat dankzij de ruimtelijke mogelijkheden van het Muziekgebouw des te fascinerender is. Vormgever Wim T. Schippers heeft met het plaatsen van fauteuils, fietsen, struiken broccoli en paprika's kenmerkende accenten geplaatst, die de muziek niet in de weg zitten.

Cardews muziek is een niet-doelgerichte tijdkunst, maar heeft evenmin de versnippering die sommige muziek uit de jaren zestig kenmerkt. Elk van de zeven delen heeft zijn eigen wetten en klankstructuren, en naarmate die miniemer zijn, is het klinkende resultaat evocatiever. De grote toonbanen en tot ruis vervallende progressies van de delen vier en vijf imponeren, maar des te bekoorlijker zijn de broze fluitjes en de lange orgeltonen van Paragraph 1, de tot losse lettergrepen gereduceerde textuur van het voorlaatste deel, en de puur op auditieve feedback gebaseerde, vijf kwartier durende zoemzang waarmee de marathon besluit.

Frits van der Waa

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden