September

De mensen deden nog pimpernel in de salade. Een kalkoen was een kalikoet, en er groeide zomerloof. Het was 1620....

Pimpernel, kalikoet en zomerloof zijn drie van de 2808 trefwoorden in 'Het versierde woord', dat vorige week is verschenen (Contact). Het is een heruitgave van Anthoni Smyters' woordenboek 'Epitheta', uit 1620. Geen herdruk, want Nicoline van der Sijs heeft dit woordenboek niet alleen bezorgd, maar ook 'hertaald' naar het Nederlands van nu.

Haar hertaling van de oorspronkelijke titel doet het boek groot recht, want wat Smyters beoogde, was een feest van woorden. Hij ging uit van namen en zelfstandige naamwoorden, en hij versierde ze als bijvoeglijk. Zomerloof groeit, bijvoorbeeld, ook in Van Dale, maar zonder enige toelichting.

Bij Smyters en Van der Sijs lezen we waaraan zomerloof in 1620 deed denken: lommerachtig, hazelaren, lieflijk, overdekt, wijngaards en lindebomen. De kalikoet was toen nog een dichterlijk beeld: onverzadelijk, eter, klokker, en gulzig. Pimpernel was een gepatenteerd middel tegen de pest. In Smyters' woordenboek is poëzie een kalikoet die pimpernel in zijn zomerloof eet.

Ik lees 'Het versierde woord' in de tuin. De mooiste september sedert 1620. Groeit er zomerloof? En zo ja, lommerachtig of onder de hazelaar? Ik vraag mevrouw Schilders een kalikoet te bestellen bij de plaatselijke wildhouder. Heb ik dan tenminste toch pimpernel? Ik kijk op van dit boek. Daar staat toch echt de overwinnende rododendron, en daar staan nog steeds drie bloemen in de nazomerende hibiscus.

Smyters heeft, weet ik nu zeker, zijn woordenboek geschreven in de zomer. En in zijn tuin. Op elk woord schijnt de zon - 1619 was een mooi jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden