Concertrecensie klassiek

Schurende climaxen van een complete orkestdivisie: Haitinks Negende van Mahler is mooi van gruwelijkheid (vijf sterren)

Concertrecensie (klassiek) - Haitinks Negende van Mahler

Bernard Haitink Foto Todd Rosenberg

Met snerpende fluiten en wankelende contrabassen, beneemt Bernard Haitink het publiek de adem. Ook door zijn val, vrijdagavond na afloop. Zondag gunt hij de beurt aan zijn jonge assistent Kerem Hasan.

Code rood in de klassieke muziek: Bernard Haitink is gevallen. Het ­gebeurt vrijdagavond tegen tienen, bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Volgens ooggetuigen stapt de 89-jarige dirigent na Mahlers ­Negende symfonie onder ovaties van de bok en loopt tussen de muzikanten door naar de rechter zaaltrap.

Plots ligt hij voorover op het ­podium, kennelijk is hij gestruikeld. Suppoosten en muzikanten helpen hem overeind. Ze zetten hem op een stoel en laten hem bijkomen. Na een minuut of wat daalt Haitink alsnog de trap af, aan weerskanten ondersteund. Hij zou nog hebben gezwaaid van ‘maak je geen zorgen’.

Terug naar de avond ervoor. Haitink is gearriveerd bij de laatste maten van dezelfde Mahler Negen. ‘Ersterbend’ staat in de partituur, wegstervend. De slagwerkers hebben hun stokken al opgeborgen. De blazers leggen het instrument in de schoot. Met alleen de strijkers gaat het van zacht naar zachter, van bijna stil naar doodstil.

Thema afscheid

Vijf, zes seconden staat Haitink met gespreide armen, als een Christus aan het kruis. Dan laat hij zich langzaam zakken op de kruk die achter hem staat. Er klinkt gehoest noch geschuifel. Eindelijk waagt iemand te klappen, er komt bijval en met een schok alsof hij ontwaakt, komt Bernard Haitink overeind.

Wie weet heeft hij die paar seconden zitten mijmeren over het thema afscheid. De Negende is er immers van doordrenkt. Toen Mahler rond 1908 aan het stuk werkte, was de rouw om zijn dochtertje Putzi nog vers. De liefde van zijn vrouw Alma was hem aan het ontglippen. En in zeker zin is de Negende symfonie Mahlers afscheid van de 19de-eeuwse toontaal.

Het is muziek van stukken en brokken en Haitink probeert de onttovering niet te verhullen. Motieven komen voorbij in schrille tonen. Fluiten snerpen, contrabassen wankelen. Over Haitinks schouder staren we in het Grote Niets. Zulke muziek hoeft niet fraai te zijn. Mooi, maar dan van gruwelijkheid, is de schurende climax van een complete orkestdivisie.

Gekwelde Haitink-lach

Voetgeroffel, bravo’s. De dirigent krijgt bloemen en daar verschijnt de gekwelde Haitink-lach. Omzichtig loopt hij naar de zaaltrap. Donderdag haalt hij hem, vrijdagavond met hindernis, en op zondagmiddag laat hij zich excuseren. Haitink laat weten dat hij het ‘naar omstandigheden goed’ maakt, maar de beurt gunt aan zijn Britse assistent Kerem Hasan. Deze 27-jarige neemt Haitinks interpretatie opvallend soepel over, zij het minder wrang en minder uitzichtloos. De musici applaudisseren, die knul gaan ze in de gaten houden.

‘Je kent mijn leeftijd’, zegt Haitink tegen de orkesten die hem contracteren. Dus moeten ze hopen en bidden, de vrienden van het Concertgebouworkest (Bruckner Zes, december 2018) en de makkers van het Radio Filharmonisch (Bruckner Vier, juni 2019).

Kerem Hasan

Gustav Mahler: Negende symfonie. Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink (7/6) en Kerem Hasan (10/6). NPO Radio 4: 17/6, 14.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.