Schuldgevoel

De morele en de economische schuld lopen door elkaar heen

In het Essay van de Maand van de Filosofie, Schuldgevoel - Over de behoefte aan dingen die we niet nodig hebben, legt Coen Simon (1972) de lat hoog, al merk je daar aanvankelijk niet zo veel van. De titel lijkt te suggereren dat we ons in het laatkapitalisme laten verleiden dingen te kopen die we niet nodig hebben, om ons daar later schuldig over te voelen - een open deur. Maar Simon gaat dieper. Onder invloed van Martin Heidegger komt hij tot de stelling dat de mens schuldig geboren wordt - in het christendom wordt dat de erfzonde genoemd - en dat is ook al niet nieuw onder de zon.

Maar dan zet Simon een gedurfde stap. Hij brengt schuld in verband met het basisprincipe van het kapitalisme: de ruil, anders gezegd, koop en verkoop. Om dat te bereiken moet hij voortdurend switchen tussen de twee verschillende betekenissen van schuld: de economische en de morele. Daarmee wekt hij verwarring bij de lezer, waardoor zijn betoog verzandt.

Er zit veel Coen Simon in Schuldgevoel. Daarmee volgt de auteur een trend die al een jaar of tien merkbaar is in de filosofische literatuur. Dat leidt tot een zin als: 'Ik ben nog nooit naar de hoeren geweest, maar het idee te betalen voor seks vind ik eerlijk gezegd best opwindend.' Zo'n zin zul je niet gauw tegenkomen bij Descartes, Kant of Heidegger. Daarvoor moet je bij Rousseau (1712-1780) zijn, maar ook die zou het niet in zijn hoofd hebben gehaald dit soort persoonlijke ontboezemingen in een filosofisch opstel te doen. Wel in zijn autobiografie Bekentenissen. O tempora, o mores!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden