Schrijvers verspreiden hun maatschappijvisie tegenwoordig liever impliciet

De week in boeken

In Duitsland wordt uitgekeken naar de nieuwe roman van Julie Zeh, die zich steeds meer mengt in het publieke debat.

Foto Michael Gottschalk / Getty

Voor de Duitse parlementsverkiezingen in 1965 gaf schrijver Günter Grass het volgende stemadvies, op rijm: 'Im September beginnt der Herbst, das Stimmenzählen, ich rat euch, Es-Pe-De zu wählen.' 'In september begint de herfst, het tellen van de stemmen, ik raad jullie aan de SPD te kiezen.' In de prille jaren van de uit de as van het Derde Rijk herrezen Bondsrepubliek was zoiets niet ongewoon.

Meer dan een halve eeuw later vallen de verkiezingen nog steeds in september, maar zijn dergelijke expliciete stemadviezen uit de literaire hoek schaars geworden. Schrijvers, ook Duitse, verspreiden hun maatschappijvisie tegenwoordig liever impliciet.

Een goed voorbeeld van zo'n geëngageerde maar nergens expliciet politieke roman, is Unterleuten van Juli Zeh. De 43-jarige schrijfster vertelt het verhaal van Unterleuten, een fictief dorp in de voormalig Oost-Duitse provincie waar de komst van een windmolenpark de bevolking, een explosieve mix van barse, in oude vetes verstrikte plattelanders en Berlijnse import tot waanzin drijft. Unterleuten is een boek over mensen die elkaar niet begrijpen, maar wel aan elkaar zijn overgeleverd. Het werd in 35 landen vertaald - in Nederlandals Ons soort mensen.

Leere Herzen

Maandag verschijnt de nieuwe Zeh, Leere Herzen, lege harten. Duitsland kijkt er reikhalzend naar uit. Niet alleen door het succes van Unterleuten. Het komt ook door de steeds luider wordende stem van Zeh in het publieke debat. Ze trad dit voorjaar enigszins onverwacht in de voetsporen van mensen als Günter Grass. In talkshows fulmineerde Zeh over de 'alternatiefloze' en zielloze politiek van Angela Merkel, ze schreef stukken in The Guardian over het belang van Europa. Dit voorjaar werd ze lid van de SPD. Ze zag zich door de tijdgeest genoodzaakt, zei ze.

Intussen werkte ze aan Leere Herzen, een aanklacht tegen de zelfingenomenheid van Duitsland. In het boek, dat zich afspeelt in 2025, lijkt Zeh de desastreuze gevolgen te willen schetsen van Merkels politieke pragmatisme en de opkomst van het populisme.

De eerste grote recensie van Leere Herzen staat in Der Spiegel en is zeer negatief. Het boek zou de psychologische diepgang, maar vooral de subtiliteit van Unterleuten missen. Het zou te maatschappelijk zijn, te pamflettistisch.

Het is maar één recensie. Maar wel een die refereert aan een belangrijke vraag: hoeveel politiek verdraagt een goede roman?

Meer over